Methodisch handelen
Hoofdstuk 5: Doelstellingen
5.1 Doel van doelstellingen
De doelstelling is de totale resultaat van de voorgaande fases, je vergelijkt het
totaalplaatje met gewenste situatie. Je weet dus waar je naartoe moet werken. Het doel
van een doelstelling is dat je een zeer duidelijk eindpunt kunt bepalen. Dat eindpunt is je
richtingsbaken in je begeleidingstraject. Ook geeft het zin aan je voorgaande fasen.
Daarnaast zorgt het voor helderheid ook naar de cliënt en voor jezelf. Je mag meerdere
doelstelling formuleren bij ingewikkelde casussen. Doelstellingen moeten duidelijk en
wat zeggend zijn en altijd besproken met de cliënt.
5.2 Het formuleren van doelstellingen
Bij het formuleren van de doelstellingen formuleer je het alsof je het hebt behaald en
beschrijf je de gewenste situatie kort en bondig. Je hoeft hierin niet je acties te
beschrijven of keuzes zichtbaar maken. Ook geen nadere uitleg of commentaar geven in
een doelstelling.
Doelstellingen kunnen gericht zijn op:
- Continueren
Je benadrukt wat er goed gaat binnen hulpverlenerstraject en zit dit door.
- Verbeteren of richting geven
Je probeert huidige functioneren van cliënt aan te vullen, sterkte/zwakte analyse.
- Innoveren
Nieuwe ontwikkelingen realiseren door nieuwe elementen in te brengen.
- Selecteren
Niet haalbare dingen bij cliënt weg te halen.
5.2.1 Praktische noodzaak en organisatorische mogelijkheden, theoretische haalbaarheid
In hulpverlening kan het voorkomen dat je direct hulp wil bieden en dus een snel,
praktisch doel maakt dat eventueel morgen nog uitgevoerd kan worden. Maar ondanks
dat het praktisch te doen is, moet je er ook organisatorisch naar gaan kijken. Bv: Rik gaat
naar voetbal club. Kan hij er zelf komen etc.? Realiseerbaarheid. Daarvoor zelfs nog
kijken naar theoretische haalbaarheid. Bv: Is het haalbaar voor Rik om tussen “normale
mensen” te zitten met zijn beperking? Je moet met een doel de praktische noodzaak
afwegen met organisatorische mogelijkheden en theoretische haalbaarheid.
Je maakt een doelstellingsrichting- Rik’s sociale contacten uitbreiden. De
doelstellingsnoodzaak geeft aan wat de randvoorwaarden zijn om dat goed te
formuleren. Altijd rekening houden met cliënt en situatie (omgeving), dan heeft de cliënt
vaak ook meer motivatie. Houdt ook rekening met de belangen van mensen, cliënt
ouders, begeleiders etc. Micro-meso- macro niveau. Maar altijd cliënt centraal. Doelen
, SMART formuleren, het is maar een hulpmiddel hoeft niet altijd/persee. Binnen het
traject verstandig om de casus tussendoor te bespreken, gebruik/maak resultaatcriteria
om het goed te kunnen beoordelen. Bij SMART, de S en M kan je daarvoor gebruiken.
5.3 Valkuilen
- De eigenlijke doelstelling ontbreekt.
Dat gebeurd wanneer je vaak direct aan de slag wil en dus geen aandacht besteed aan
de echte doelstelling van het doel.
- De doelstelling is onvolledig.
Een onvolledige doelstelling is een doelstelling waarbij een inventarisatie van
randvoorwaarden ontbreekt of waarvan de haalbaarheid onvoldoende getoetst is. Of er
een formulering gebruikt waar de doelstelling niet te herleiden is.
- De doelstelling is te vaag geformuleerd.
Aan de doelstelling te lezen weet je niet precies wat de sociaal werker bedoeld. Dit kan
komen doordat de sociaal werker zelf niet goed weet wat het doel is etc.
- De doelstelling is te ruim geformuleerd.
Een doel met een te hoog ambitieniveau. Teveel in het doel verwerkt. Hij voldoet niet aan
SMART.
- Doelstelling heeft weinig raakvlakken met probleemstelling.
Er is onvoldoende rekening gehouden met de probleemstelling en/of te haastig
geformuleerd.
- Persoonlijke doelstellingen krijgen voorrang.
Opgesproken doelstellingen van de sociaal werker zelf, vaak iets om zichzelf te
bewijzen.
- Organisatiedoelen krijgen voorrang.
Organisatie belangen, of hoger beleid, staat tegenover belangen van de cliënt.
- Er is geen duidelijke opdrachtgever.
Het kan zijn dat je soms niet duidelijk hebt wie je wint doordat je een andere
gesprekspartner hebt dan je cliënt, bv ouders. Of ingehuurd door organisatie.
- Geen balans tussen denken en doen.
Je denkt juist te veel, of je handelt te snel. Voor de denker een deadline, voor de doener
plan denktijd.
5.4 Vragen om de stof te oefenen
1. Wat is een doelstelling?
2. Wat is een doel van een doelstelling?
3. Op welke wijze hoor je een doelstelling te formuleren?
4. Geef een voorbeeld van een onjuist geformuleerde doelstelling.
5. Geef een voorbeeld van een juist geformuleerde doelstelling.
6. Op welke aandachtspunten kunnen de doelstellingen gericht zijn?
7. Wat een praktische en theoretische noodzaak?
Hoofdstuk 5: Doelstellingen
5.1 Doel van doelstellingen
De doelstelling is de totale resultaat van de voorgaande fases, je vergelijkt het
totaalplaatje met gewenste situatie. Je weet dus waar je naartoe moet werken. Het doel
van een doelstelling is dat je een zeer duidelijk eindpunt kunt bepalen. Dat eindpunt is je
richtingsbaken in je begeleidingstraject. Ook geeft het zin aan je voorgaande fasen.
Daarnaast zorgt het voor helderheid ook naar de cliënt en voor jezelf. Je mag meerdere
doelstelling formuleren bij ingewikkelde casussen. Doelstellingen moeten duidelijk en
wat zeggend zijn en altijd besproken met de cliënt.
5.2 Het formuleren van doelstellingen
Bij het formuleren van de doelstellingen formuleer je het alsof je het hebt behaald en
beschrijf je de gewenste situatie kort en bondig. Je hoeft hierin niet je acties te
beschrijven of keuzes zichtbaar maken. Ook geen nadere uitleg of commentaar geven in
een doelstelling.
Doelstellingen kunnen gericht zijn op:
- Continueren
Je benadrukt wat er goed gaat binnen hulpverlenerstraject en zit dit door.
- Verbeteren of richting geven
Je probeert huidige functioneren van cliënt aan te vullen, sterkte/zwakte analyse.
- Innoveren
Nieuwe ontwikkelingen realiseren door nieuwe elementen in te brengen.
- Selecteren
Niet haalbare dingen bij cliënt weg te halen.
5.2.1 Praktische noodzaak en organisatorische mogelijkheden, theoretische haalbaarheid
In hulpverlening kan het voorkomen dat je direct hulp wil bieden en dus een snel,
praktisch doel maakt dat eventueel morgen nog uitgevoerd kan worden. Maar ondanks
dat het praktisch te doen is, moet je er ook organisatorisch naar gaan kijken. Bv: Rik gaat
naar voetbal club. Kan hij er zelf komen etc.? Realiseerbaarheid. Daarvoor zelfs nog
kijken naar theoretische haalbaarheid. Bv: Is het haalbaar voor Rik om tussen “normale
mensen” te zitten met zijn beperking? Je moet met een doel de praktische noodzaak
afwegen met organisatorische mogelijkheden en theoretische haalbaarheid.
Je maakt een doelstellingsrichting- Rik’s sociale contacten uitbreiden. De
doelstellingsnoodzaak geeft aan wat de randvoorwaarden zijn om dat goed te
formuleren. Altijd rekening houden met cliënt en situatie (omgeving), dan heeft de cliënt
vaak ook meer motivatie. Houdt ook rekening met de belangen van mensen, cliënt
ouders, begeleiders etc. Micro-meso- macro niveau. Maar altijd cliënt centraal. Doelen
, SMART formuleren, het is maar een hulpmiddel hoeft niet altijd/persee. Binnen het
traject verstandig om de casus tussendoor te bespreken, gebruik/maak resultaatcriteria
om het goed te kunnen beoordelen. Bij SMART, de S en M kan je daarvoor gebruiken.
5.3 Valkuilen
- De eigenlijke doelstelling ontbreekt.
Dat gebeurd wanneer je vaak direct aan de slag wil en dus geen aandacht besteed aan
de echte doelstelling van het doel.
- De doelstelling is onvolledig.
Een onvolledige doelstelling is een doelstelling waarbij een inventarisatie van
randvoorwaarden ontbreekt of waarvan de haalbaarheid onvoldoende getoetst is. Of er
een formulering gebruikt waar de doelstelling niet te herleiden is.
- De doelstelling is te vaag geformuleerd.
Aan de doelstelling te lezen weet je niet precies wat de sociaal werker bedoeld. Dit kan
komen doordat de sociaal werker zelf niet goed weet wat het doel is etc.
- De doelstelling is te ruim geformuleerd.
Een doel met een te hoog ambitieniveau. Teveel in het doel verwerkt. Hij voldoet niet aan
SMART.
- Doelstelling heeft weinig raakvlakken met probleemstelling.
Er is onvoldoende rekening gehouden met de probleemstelling en/of te haastig
geformuleerd.
- Persoonlijke doelstellingen krijgen voorrang.
Opgesproken doelstellingen van de sociaal werker zelf, vaak iets om zichzelf te
bewijzen.
- Organisatiedoelen krijgen voorrang.
Organisatie belangen, of hoger beleid, staat tegenover belangen van de cliënt.
- Er is geen duidelijke opdrachtgever.
Het kan zijn dat je soms niet duidelijk hebt wie je wint doordat je een andere
gesprekspartner hebt dan je cliënt, bv ouders. Of ingehuurd door organisatie.
- Geen balans tussen denken en doen.
Je denkt juist te veel, of je handelt te snel. Voor de denker een deadline, voor de doener
plan denktijd.
5.4 Vragen om de stof te oefenen
1. Wat is een doelstelling?
2. Wat is een doel van een doelstelling?
3. Op welke wijze hoor je een doelstelling te formuleren?
4. Geef een voorbeeld van een onjuist geformuleerde doelstelling.
5. Geef een voorbeeld van een juist geformuleerde doelstelling.
6. Op welke aandachtspunten kunnen de doelstellingen gericht zijn?
7. Wat een praktische en theoretische noodzaak?
