Spraak Samenvatting - Logopedie Jaar 2

Spraak
Hoorcollege 1

Articulatorische fonetiek
Distinctieve kenmerken van klanken
 Vocaal vs. consonant
 Stem
o Stemhebbend/stemloos
 Wijze
o Obstruent/sonorant
 Obstructie gedeeltelijk of geheel
 Explosief: p, b, k, t
 Fricatief: f, v, s, z
 Geen obstructie maar ‘open’
 Nasaal: n, m, ng
 Liquidae: l, r
o Lateraal (l) /rhotisch (r)
 Semivocalen/halfklinkers/glijklanken: j, w
 Plaats
o Labiaal
 Labiodentaal/bilabialen
o Coronaal
 Alveolair/palataal
o Dorsaal
 Velaren/uvulair
o Laryngeaal
 Glottaal

Verwervingsvolgorde
 Consonanten
o Van voor naar achteren
 Vocalen
o Van achter naar voor
Wat is fonologie?
 De klankleer in een bepaalde taal
o Maken van woorden
o Klanken in een bepaalde volgorde
o Betekenis onderscheidende functie
 Fonologische stoornis: wanneer het verwerven van de klank niet goed gaat waardoor het ook
niet motorisch aangeleerd kan worden
 Fonetische stoornis: het kind heeft moeite met de motorische uitvoering (bijvoorbeeld
slissen)

Contrastontwikkeling
 Fonologische ontwikkeling
 Spraakklankverwerwing

,Processen betrokken bij taal en spraak
1. Conceptualisator
o Bedenken van een boodschap
2. Preverbale boodschap
o Idee van boodschap, nog niet uitgesproken
3. Formulator
o Structuur
 Grammaticale codering (info uit lexicon: woordbetekenissen en
woordvormen)
 Fonologische codering (fonemen op de juiste plek + toepassing fonologisch
regels van het Nederlands
4. Fonetisch plan
o Planning van de opeenvolgende bewegingen
5. Articulator
o Uitvoer

Taal- en spraakproductiemodel van Levelt




Verwerving
 In het algemeen kan men zeggen dat op de leeftijd van 3 jaar er een consistente productie
gezien wordt van een aantal klanken, daarna een geleidelijke uitbreiding van het repertoire

, Op 6-jarige leeftijd zijn meestal alle klanken verworven

, Verwervingsvolgorde volgens Beers
 Nederlands
 Spontane spraak
 Initiale consonanten
 Verwerving van contrasten
o Contrastontwikkeling
 Verwerving van distinctieve kenmerken
 Kinderen verwerven geen individuele klanken, maar kenmerken die gekoppeld zijn aan
klanken

Kinderen beginnen met het produceren van open vocaal geluid. Het tegenovergestelde hiervan zijn
consonantisch explosieve klanken. Voor het verwerven van klanken leren kinderen de contrasten
kennen. Doordat deze twee soorten klanken tegenovergestelde klanken zijn leert het kind als eerst
de explosieve consonanten kennen.

Uitgangspunt:
Als eerste wordt het basiscontrast geleerd: consonantisch explosief

Dit betekent: de klanken die geleerd worden, omvatten kenmerken die op de een of andere manier
contrasteren met het basiskenmerk (basiscontrast).

Contrastgraden
Contrastgraad 1: leeftijd 1;03 – 1;08 jaar

Bijbehorende klanken: p, t, m, n, j

 Contrast: labiaal tegenover coronaal
 Contrast: obstruent tegenover sonorant
 Contrast: sonorant tegenover explosief

Contrastgraad 2: – 1;09 – 1;11 jaar

Bijbehorende klank: /k/

 Contrast: labiaal of coronaal tegenover dorsaal

Contrastgraad 3: 2;0 – 2;2 jaar

Bijbehorende klanken: h, g, s (f, latere fase)

Continuant wordt verworven als contrasterend kenmerk binnen de groep obstruenten (Obstruent:
explosief vs. fricatief)

 Contrast: explosief tegenover fricatief