Samenvatting ergotherapie in de geestelijke gezondheidszorg 1

AP hogeschool



Samenvatting
Ergotherapie in de geestelijke
gezondheidszorg 1




Laura Schellekens
Schooljaar 2022-2023

,Inhoudsopgave
1. De cliënt, ergotherapie en een versnelde veranderende maatschappij........................................................4
Praktisch................................................................................................................................................................4
1.1 Een snel veranderende maatschappij.............................................................................................................4
1.1.1 Psychiatrie als wetenschap......................................................................................................................4
1.2 Een veranderend mensenbeeld......................................................................................................................5
1.3 een Veranderende ergotherapeut..................................................................................................................5
1.4 Psychische kwetsbaarheid...............................................................................................................................6
1.4.1 Genetica...................................................................................................................................................6
1.4.2 Stress-veerkracht......................................................................................................................................6
1.4.3 Balans-disbalans.......................................................................................................................................7
2. Achtergrond en organisatie van de geestelijke gezondheidszorg.................................................................7
2.1 Historiek..........................................................................................................................................................7
2.2 Vermaatschappelijking van de zorg................................................................................................................8
3. Organisatie van de geestelijke gezondheidszorg......................................................................................... 9
3.1 de twintigste eeuw..........................................................................................................................................9
3.2 Artikel 107.....................................................................................................................................................10
3.2.1 Functie 1: preventie, promotie van GGZ, vroegdetectie, screening en diagnosestelling......................10
3.2.2 Functie 2: ambulante behandelteams...................................................................................................11
3.2.3 Functie 3: rehabilitatieteams.................................................................................................................11
3.2.4 Functie 4: intensieve, residentiële behandelunits.................................................................................11
3.2.5 Functie 5: specifieke woonvormen........................................................................................................11
3.2.6 Wat kan je als ergo doen?......................................................................................................................11
3.3 Het werkterrein van een ergotherapeut in de GGZ......................................................................................12
3.4 Plaats van een ergotherapeut.......................................................................................................................12
3.4.1 Functie 1: preventie en vroegdetectie...................................................................................................13
3.4.2 functie 2: mobiele teams: cure/care......................................................................................................13
3.4.3 functie 3: rehabilitatie teams: care........................................................................................................13
3.4.4 functie 4: intensieve behandel units (PAAZ): cure.................................................................................14
3.4.5 functie 5: specifieke woonvormen.........................................................................................................14
3.5 ergotherapie binnen domeinen....................................................................................................................14
3.5.1 Ergotherapie binnen het handelingsgebied wonen/zorgen..................................................................14
3.5.2 ergotherapie binnen leren/werken........................................................................................................15
3.5.3 ergotherapie binnen vrije tijd................................................................................................................15
3.6 drempels........................................................................................................................................................15
3.6.1 drempels op niveau van de client eigenschappen.................................................................................15

1

, 3.6.2 drempels op niveau van de organisatie.................................................................................................15
4. basiscompetenties in de geestelijke gezondheidszorg...............................................................................16
4.1 Therapeutische relatie..................................................................................................................................16
4.1.1 essentiële eigenschappen van een therapeut.......................................................................................16
4.1.2 basisperspectieven van een therapeutische relatie..............................................................................16
4.1.3 therapeutische relatie in psychotherapie: EBP......................................................................................16
4.1.4 hoe waardevol is de therapeutische realtie?.........................................................................................16
4.1.5 Bondgenootschap..................................................................................................................................17
4.1.6 processen die de therapeutische relatie beïnvloeden...........................................................................17
4.1.7 therapeutische triade.............................................................................................................................18
4.1.8 Therapeutic use of Self...........................................................................................................................18
4.2 cliëntgecentreerd werken.............................................................................................................................20
4.2.1 definitie..................................................................................................................................................20
4.3 betekenisvol handelen..................................................................................................................................20
4.3.1 definitie..................................................................................................................................................20
4.4 assessment bijlage.........................................................................................................................................21
4.5 onderzoek......................................................................................................................................................21
4.6 evidence-based practise................................................................................................................................21
5. psychotherapeutische referentiekaders.................................................................................................... 21
5.1 inleiding.........................................................................................................................................................21
5.2 gedragstherapeutisch & cognitief-gedragstherapeutisch.............................................................................22
5.2.1 inleiding..................................................................................................................................................22
5.2.2 klassieke gedragstherapie of behaviorisme...........................................................................................22
5.2.3 cognitieve therapie.................................................................................................................................22
5.2.4 cognitieve gedragstherapie....................................................................................................................23
5.3 psychodynamisch..........................................................................................................................................24
5.3.1 inleiding..................................................................................................................................................24
5.3.2 hedendaagse psychodynamische kaders...............................................................................................25
5.3.3 hechtingstheorie....................................................................................................................................25
5.3.4 psychodynamisch kader en ergotherapie..............................................................................................26
5.4 humanistisch.................................................................................................................................................27
5.4.1 humanistische psychologie....................................................................................................................27
5.4.2 humanistische psychologie en ergotherapie.........................................................................................28
5.5 opensysteem.................................................................................................................................................28
5.5.1 inleiding en historiek..............................................................................................................................28
5.5.2 hedendaags systeemtheoretisch referentiekader.................................................................................28
5.5.3 systeemtherapie en ergotherapie..........................................................................................................28

2

, 5.6 neurobiologisch.............................................................................................................................................29
5.6.1 inleiding..................................................................................................................................................29
5.6.2 neurobiologisch kader............................................................................................................................29
6. classificatie.............................................................................................................................................. 29
6.1 normaliteit.....................................................................................................................................................29
6.2 diagnostiek....................................................................................................................................................30
6.2.1 inleiding..................................................................................................................................................30
6.2.2 assessment - meetinstrumenten...........................................................................................................30
6.2.3 classificatie van diagnoses......................................................................................................................30
6.2.4 classificatie met DSM.............................................................................................................................31
6.2.5 diagnose – symptoom - stoornis............................................................................................................31
6.3 assessments...................................................................................................................................................32
6.3.1 assessment methoden en technieken...................................................................................................32
6.3.2 verklarende modellen in ggz..................................................................................................................34




3

,ERGOTHERAPIE IN DE GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG 1
1. DE CLIËNT, ERGOTHERAPIE EN EEN VERSNELDE VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ

PRAKTISCH

 Opdrachten als examen
 Voor elke opdrachten theorie doornemen en aantal theorievragen oplossen
 Theorie doorlezen, bevraging, PEME

1.1 EEN SNEL VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ

 Doorheen de jaren is er wereldwijd een hogere psychische kwetsbaarheid
 In België is deze stijging nog sneller dan in andere werelddelen
 Cijfers 2020:
o 1/3 Belgen voelt zich slecht in zijn vel
o 9% van de Belgen lijdt aan een depressie (hoger bij 35-64 jarigen)
o Jongvolwassenen (18-29j):
 Meest getroffen door mentale gezondheidsproblemen
 34% lijdt aan angststoornissen
 38% lijdt aan depressie
 1/4 mensen die thuis zitten zijn afwezig door psychosociale stoornissen
o 77.322 psychiatrische opnames
o België is 3de in Europa met het hoogste aantal zelfmoorden per jaar
 Medicatie:
o 1.244.500 patiënten in 2019 antidepressiva
o 12% gebruikt slaap-en kalmeringsmiddelen in 2018
 Sensibilisering:
o Laatste jaren wordt er hier meer op ingezet: bespreekbaar maken zodat mensen sneller om
hulp vragen
o Campagnes:
 Te gek: muziektheatertournee: drempel verlagen, depressie bespreekbaar maken
 Steunpunt geestelijke gezondheid: ijveren ervoor dat mensen met psychiatrische
aandoening hebben volledig kunnen participeren in maatschappij (stigma verlagen)
 Geestelijk gezond Vlaanderen
 Fit in je hoofd, goed in je vel: website waarop je veerkracht kan meten en wat je kan
doen om met je veerkracht aan de slag te gaan
 Rodeneuzendag: geld inzamelen voor jongeren bv. overkop huizen
 NokNok: jongerenversie van ‘fit in je hoofd, goed in je vel’


1.1.1 PSYCHIATRIE ALS WETENSCHAP
Personalised medicine

 Vroeger: 1 medicijn en dit moet bij iedereen werken (iedereen reageert hier anders op)
 Nu: medicatie op maat: houdt rekening met
o Psychosociale context
o Genetica: fenotype
o Cognitief vermogen

4

,  effect voor individu is groter = geneeskunde op maat (werkt beter)
 complexiteit naar onderzoek is wel groter

Holistische benadering

 Vroeger: paternalistische benadering: de dokter heeft altijd gelijk
 Nu: niet alleen vertrokken vanuit ziektebeeld maar er wordt gekeken naar patiënt in zijn geheel
o Fysiek
o Mentaal
o Spiritueel
o Sociaal
o Emotioneel
 Connectie lichaam en geest

E-health

 ICT toepassingen die ze inzetten om zorg te verbeteren bv. Cozo  meer tijd vrij om met patiënt aan
de slag te gaan en meer processen kunnen geautomatiseerd worden

Virtual reality

 Therapie met virtual reality: bij angst en depressie, behandeling van psychoses
 Patiënten stap voor stap vaardigheden aanleren bv. op drukken bus stappen

Mainstream

 Vroeger: in marginale marge van maatschappij
 Nu: steeds meer aandacht voor psychiatrische gezondheidszorg

1.2 EEN VERANDEREND MENSENBEELD

 Media beïnvloedt sterk hoe we omgaan met mensen met een psychische kwetsbaarheid: in
Middeleeuwen was dit beeld nog anders bv. The Joker
o Creëren soms een beeld waardoor mensen een stigma gaan ontwikkelen
o MAAR ze brengen ook positieve dingen onder de aandacht
 Nu:
o Meer ervaringsdeskundigen inzetten
o Handelingsgericht werken

1.3 EEN VERANDERENDE ERGOTHERAPEUT

 Paradigma verschuiving: van paternalistisch denken naar het staan naast de patiënt en hij bepaald ook
mee zijn eigen proces
o Vroeger: symptomen bestrijden, patiënt zelf moet veranderen
o Nu: preventie, gezondheidsondersteuning, welbevinden, levenskwaliteit, plaats binnen
maatschappij … (10j geleden was hier geen sprake van), omgeving aanpassen aan patiënt
 Veranderende gezondheidszorg model: patiënten terug laten participeren in maatschappij als ergo
 Beroepsprofiel:
o 10 dimensies die ergo uitvoert op werkvloer vanuit 3 perspectieven:
 Cliënt
 Therapeut
 Instelling


5

,1.4 PSYCHISCHE KWETSBAARHEID

 Conceptueel model van kwetsbaarheid (Gobbens et al, 2017)
o Lichamelijke kwetsbaarheid
o Psychische kwetsbaarheid
o Sociale kwetsbaarheid
 Beïnvloeden de kwetsbaarheid:
o Levensloopdeterminanten
o Ziekte
o …




1.4.1 GENETICA

Psychische kwetsbaarheid

 Complex: geen exacte wetenschap
 Blijvende littekens
 Genetisch: lijden al dan niet tot expressie
 Geslacht
 Epiginetica


1.4.2 STRESS-VEERKRACHT
 = constant persoonlijkheidskenmerk
 Je hebt een bepaalde veerkracht maar deze veerkracht wordt beïnvloedt door verschillende factoren:
o Genetisch
o Omgeving
o Opvoeding
o Ervaring
 coping: mate waarin je kan omgaan met stress
 Veerkracht en therapie
o Gebalanceerdheid
o Doorzettingsvermogen
o Zelfvertrouwen


6

, o Zinvolheid
o Betekenisvolheid
o Existentiële eenzaamheid
 bij lage veerkracht deze verhogen


1.4.3 BALANS-DISBALANS
 Hoe kwetsbaarder je bent, hoe minder stress je kan verdragen voor je ziek wordt




 Balkenmetafoor: menselijke draagkracht
o Wat zijn bevorderende factoren: aangeboren of verworven?
o Hierin zit soms ook een kwetsbaarheid bv. perfectionisme
o Op balk zijn er stressfactoren: dit is voor iedereen anders wanneer deze doorbreekt
(draaglast)  kan de balk het blijven dragen of niet?
o Langdurige stress
 Chronische stress: disbalans in hormonen: cortisolbalans is verstoord (hoger)
waardoor je slecht slaapt, minder eet,…
o Barst: alarmsignalen zijn de eerste dingen die je ziet bv. te laat komen, niet afspreken,…
 zelfzorg kan hier oplossing bieden: op tijd gaan slapen, gezonde voeding,…
 signaliseringsplan opmaken
o Breken: afhankelijk van hoe groot de barst is wordt er hulp aangeboden
o Lijmen: balk terug lijmen
o Ondersteunen: dingen zoeken die balk ondersteunen om balk in balans te houden bv.
afspreken met vrienden, therapeut, medicatie, creatief bezig zijn,…

2. ACHTERGROND EN ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

2.1 HISTORIEK

De vroege tijd

 Hippocrates (400 vr Chr)
o Corpus Hippocratum
o Humores
o Beschrijvingen
 Melancholie, hysterie
 Psychose, fobie
 tempramentenleer

7

,  Boze geesten
o Behandelde ze als geesteszieken
o Koude en warme baden, rust , dieet en afleiding
 Galenus (150 na Christus)
o Mensen in categorieën indelen: behandeling om boze geesten weg te laten gaan
o 4 type mensen op basis van lichaamsvocht
o Anatoom
o Functiestoornissen
o Integratie lichaam en geest

Middeleeuwen: uitsluiting

 Nar, herks, simulant, wondermens of duivelskind
 Eigen familiale kring
 Zoektocht naar verklaringen
 Behandeling: uitdrijving
 Tijdlijn:
o 12e eeuw
 Georganiseerde geestelijke gezondheidszorg: ze hadden door dat het hebben van
een plaats in de maatschappij helend werkt
 Dolhuizen, kerkers
o 18e eeuw: start van de humanistische benadering
 Pinel: hij was de eerste die alle mensen die niet ‘standaard’ waren bevrijdde van
ketens en hen ondersteuning bood binnen de ziekenhuiscontext
o 19e eeuw: ontstaan van residentiële benadering
 België: Guislain
o 20e eeuw: diversiteit in aanbod
 Arbeidstherapie
 Grondlegger activerende therapie: Herman Simon grondlegger
 Holistische benadering
 Verschillende therapie stromingen ontstaan
 Psychofarmacologie: Janssen doet toevallige ontdekkingen: GGZ is sneller gaan
veranderen

2.2 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG

 Rehabilitatie
 Focus op de gezonde mens
 Toegankelijkheid
 Ontstaan GGZ
 Gemeenschapsgerichte zorg
 Vraag gestuurd en gedifferentieerd

Naar een nieuwe GGZ: vermaatschappelijking van de zorg

 8 zorgfuncties:
o Aanmelding, screening, intake
o Indicatiestelling, diagnostiek, evaluatie, observatie, oriëntering, onderzoek, advisering
o Verzorging

8

, o Begeleiding, ondersteuning, psycho-educatie
o Specialistische en methodische behandeling
o Activering, tijdsinvulling, arbeid, bezigheid, vrije tijd, vorming
o Dienstverlening, vorming, preventie, informatie, supervisie
o Wetenschappelijk onderzoek, onderwijs, opleiding

Art. 107




 FUNCTIE 1: preventie, promotie, vroegdetectie, screening en diagnosestelling
o Woonplaats van de cliënt
o Ambulant
o Sterke betrokkenheid eerstelijnszorg
 FUNCTIE 2: ambulante behandelteams
o Mobiele teams
o Acuut
o Chronisch
o Opname vervangend
o Ifv de noden van de cliënt
 FUNCTIE 3: rehabilitatieteams
o Programma op maat
o Herstelgericht werken
o Sociale inclusie
o Participatie
 FUNCTIE 4: intensieve residentiële behandelunits
o Gespecialiseerde opname
o Wanneer hulpverlening aan huis onvoldoende is
o Korte opname duur
o Hoge intensiteit
 FUNCTIE 5: specifieke woonvormen
o Beschut wonen
o Thuisvervangend wonen

3. ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

3.1 DE TWINTIGSTE EEUW

 Van voorzieningen met een aanbod

9