ONDERNEMEN IN EEN
OPWARMENDE WERELD
Samenvatting schooljaar 2023-2024 VIVES
,Inhoud
1. Duurzaam ondernemmen................................................................................... 4
1.1 De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)...............................4
2 Je impact in kaart brengen: verschillende manieren...........................................6
2.1 SDG impact assessment tool.........................................................................6
2.2 De Donut-Economie...................................................................................... 7
3 Negen planetaire grenzen – 2 crissisen...............................................................8
3.1 Binnen de planetaire grenzen.......................................................................8
3.1.1 De ozonlaag filtert de ultraviolette (uv) straling van de zon...................8
3.1.2 Verzuring van oceanen............................................................................8
3.2 Buiten de planetaire grenzen........................................................................9
3.2.1 Stikstof- en fosforstromen (biochemical flows)........................................9
3.2.2 Chemische verontreiniging....................................................................10
3.3 Twee crisissen.............................................................................................. 10
4 Hoe gaan bedrijven hiermee om?......................................................................13
4.1 De ESRS-standaarden.................................................................................. 13
4.2 Het verschil tussen weer en klimaat...........................................................14
4.3 Klimaatverandering in België......................................................................14
4.4 Neerslag...................................................................................................... 14
4.5 Extreme weersfenomenen..........................................................................14
5 Klimaatveranderingen op wereldvlak................................................................14
5.1 Wereldwijde temperatuur............................................................................ 14
5.2 Ijs................................................................................................................. 15
5.3 Zeespiegel................................................................................................... 15
5.4 Impact op biodiversiteit............................................................................... 15
5.5 Uitsmijter: klimaatcommunicatie tijdens het weerbericht...........................16
6 Oorzaken........................................................................................................... 16
6.1 Het broeikaseffect....................................................................................... 17
6.2 De koolstofcycli........................................................................................... 18
6.2.1 Opname van CO² in de oceanen en de plantenwereld..........................18
7 Broeikasgassen.................................................................................................. 20
7.1 Waterdamp.................................................................................................. 20
7.2 Hoeveel CO² zit er vandaag in de atmosfeer?.............................................21
7.3 Hoeveel CH4 & N²O zit er vandaag in de atmosfeer (methaan en lachgas) 21
8 Welke menselijke activiteiten zorgen voor uitstoot van extra broeikasgassen. .22
8.1 Fossiele brandstoffen.................................................................................. 22
8.2 Verandering bodemgebruik.........................................................................23
, 8.3 Spijsverteringstelsel herkauwers - Koeien, Schapen, Buffels, Geiten, ….....23
8.4 Afvalverwerking........................................................................................... 23
8.5 Kalkproductie en -verwerking......................................................................23
8.6 Mest en kunstmest...................................................................................... 23
8.7 Rijstvelden................................................................................................... 24
9 Waar vind je de grootste uitstoters van extra broeikasgassen?........................24
10 De ontdekking van de klimaatopwarming en de reactie van de beleidmakers25
10.1 De ontdekking van het probleem..............................................................25
10.2 De jaren 1950 tot en met 1988.................................................................25
10.3 Mogelijke natuurlijke oorzaken..................................................................26
10.3.1 Oceanen.............................................................................................. 26
10.3.2 Vulkanen............................................................................................. 27
10.3.3 De zon................................................................................................. 27
10.4 Reactie en maatregelen............................................................................ 27
10.4.1 Klimaatakkoord Parijs..........................................................................27
11 De gevolgen.................................................................................................... 28
11.1 De anderhalve tweegradengrens..............................................................28
11.2 Waarom maximaal +1.5°C of +2°C...........................................................28
11.3 Ijstijden...................................................................................................... 30
11.4 De evolutie van de gemiddelde wereldtemperatuur tijdens de afgelopen
800.000 jaar...................................................................................................... 30
11.5 Kantelelementen (of omslagpunten).........................................................31
11.6 De vertragingseffecten van water en ijs....................................................32
12 Welke regio’s zijn (in eerste instantie) het meeste kwetsbaaR?......................33
13 De oplossingen................................................................................................ 33
13.1 De allerlaatste klimaatbeloftes..................................................................33
13.2 Het plan..................................................................................................... 34
13.3 Onze toekomst: verschillende mogelijkheden (extra bijlage bij pg. 81)....34
13.4 Co² neutraliteit versus klimaatneutraliteit.................................................34
13.5 Neutraliteit concreet.................................................................................. 34
14 Hoe co² uit de atmosfeer verwijderen?............................................................34
14.1 Oplossing 1................................................................................................ 34
14.2 Oplossing 2................................................................................................ 35
14.3 Oplossing 3................................................................................................ 36
15 Hoe de uitstoot reduceren met minstens 90%?...............................................36
15.1 Voldoende hernieuwbare energie opwekken. Kan dat?.............................36
15.1.1 Wind.................................................................................................... 36
15.1.2 Zon...................................................................................................... 37
, 15.1.3 Kostprijs van zon, wind en andere technieken....................................37
15.1.4 Landinname van wind en zon..............................................................39
15.1.5 Andere hernieuwbare energiebronnen................................................39
15.1.6 Wat met kernenergie?.........................................................................41
15.2 Grote & slimme energienetwerken............................................................41
15.2.1 Slimme netwerken (smart grids).........................................................41
15.2.2 Grote netwerken (super grids)............................................................41
15.3 Opslag & Back up...................................................................................... 41
15.3.1 Korte-termijn opslag............................................................................42
15.3.2 Lange-termijn opslag...........................................................................43
15.4 In 2050 heeft Europa een derde minder energie nodig, maar een ‘pak’
meer elektriciteit............................................................................................... 46
16 Hoe meewerken aan de klimaatoplosssing als individu, gezin, bedrijf, etc... . .47
16.1 De klassieke klimaatcommunicatie...........................................................47
16.1.1 Waarom ecologische voetafdruk niet gebruiken?................................47
16.2 Beinvloed je omgeving.............................................................................. 47
17 Reduceer je klimaatafdruk............................................................................... 48
18 Kies de juiste elektriciteit & ga er spaarzaam mee om...................................49
18.1 Kies voor echte groene stroom!................................................................49
18.1.1 Wek je eigen groene energie op via zonnepanelen of samen met
anderen (burgercoöperaties – zonnedelen)....................................................49
18.1.2 Ga er efficiënt mee om........................................................................50
18.2 Kies de juiste motor – niet perse auto!!.....................................................51
18.2.1 Kies voor openbaar vervoer, de (elektrische) fiets of (elektrische)
autodelen....................................................................................................... 51
18.2.2 Kies een elektrische wagen/bromfiets/motorfiets...............................51
18.3 Vlieg verstandig (actie 7)..........................................................................54
18.3.1 De huidige situatie en mogelijke alternatieven...................................54
18.4 Beperk je tot gemiddelde West Europa.....................................................55
18.5 Kerosine..................................................................................................... 55
18.6 Wat kun je zelf doen?................................................................................ 55
18.7 Isoleer en kies de juiste verwarmingsbron (actie 8 & 9)............................55
18.7.1 Kies de juiste verwarmingsbron..........................................................57
18.8 Vermijd herkauwers vlees (actie 10).........................................................58
18.8.1 Klimaatimpact voeding.......................................................................58
18.8.2 Let vooral op wat je eet.......................................................................59
OPWARMENDE WERELD
Samenvatting schooljaar 2023-2024 VIVES
,Inhoud
1. Duurzaam ondernemmen................................................................................... 4
1.1 De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)...............................4
2 Je impact in kaart brengen: verschillende manieren...........................................6
2.1 SDG impact assessment tool.........................................................................6
2.2 De Donut-Economie...................................................................................... 7
3 Negen planetaire grenzen – 2 crissisen...............................................................8
3.1 Binnen de planetaire grenzen.......................................................................8
3.1.1 De ozonlaag filtert de ultraviolette (uv) straling van de zon...................8
3.1.2 Verzuring van oceanen............................................................................8
3.2 Buiten de planetaire grenzen........................................................................9
3.2.1 Stikstof- en fosforstromen (biochemical flows)........................................9
3.2.2 Chemische verontreiniging....................................................................10
3.3 Twee crisissen.............................................................................................. 10
4 Hoe gaan bedrijven hiermee om?......................................................................13
4.1 De ESRS-standaarden.................................................................................. 13
4.2 Het verschil tussen weer en klimaat...........................................................14
4.3 Klimaatverandering in België......................................................................14
4.4 Neerslag...................................................................................................... 14
4.5 Extreme weersfenomenen..........................................................................14
5 Klimaatveranderingen op wereldvlak................................................................14
5.1 Wereldwijde temperatuur............................................................................ 14
5.2 Ijs................................................................................................................. 15
5.3 Zeespiegel................................................................................................... 15
5.4 Impact op biodiversiteit............................................................................... 15
5.5 Uitsmijter: klimaatcommunicatie tijdens het weerbericht...........................16
6 Oorzaken........................................................................................................... 16
6.1 Het broeikaseffect....................................................................................... 17
6.2 De koolstofcycli........................................................................................... 18
6.2.1 Opname van CO² in de oceanen en de plantenwereld..........................18
7 Broeikasgassen.................................................................................................. 20
7.1 Waterdamp.................................................................................................. 20
7.2 Hoeveel CO² zit er vandaag in de atmosfeer?.............................................21
7.3 Hoeveel CH4 & N²O zit er vandaag in de atmosfeer (methaan en lachgas) 21
8 Welke menselijke activiteiten zorgen voor uitstoot van extra broeikasgassen. .22
8.1 Fossiele brandstoffen.................................................................................. 22
8.2 Verandering bodemgebruik.........................................................................23
, 8.3 Spijsverteringstelsel herkauwers - Koeien, Schapen, Buffels, Geiten, ….....23
8.4 Afvalverwerking........................................................................................... 23
8.5 Kalkproductie en -verwerking......................................................................23
8.6 Mest en kunstmest...................................................................................... 23
8.7 Rijstvelden................................................................................................... 24
9 Waar vind je de grootste uitstoters van extra broeikasgassen?........................24
10 De ontdekking van de klimaatopwarming en de reactie van de beleidmakers25
10.1 De ontdekking van het probleem..............................................................25
10.2 De jaren 1950 tot en met 1988.................................................................25
10.3 Mogelijke natuurlijke oorzaken..................................................................26
10.3.1 Oceanen.............................................................................................. 26
10.3.2 Vulkanen............................................................................................. 27
10.3.3 De zon................................................................................................. 27
10.4 Reactie en maatregelen............................................................................ 27
10.4.1 Klimaatakkoord Parijs..........................................................................27
11 De gevolgen.................................................................................................... 28
11.1 De anderhalve tweegradengrens..............................................................28
11.2 Waarom maximaal +1.5°C of +2°C...........................................................28
11.3 Ijstijden...................................................................................................... 30
11.4 De evolutie van de gemiddelde wereldtemperatuur tijdens de afgelopen
800.000 jaar...................................................................................................... 30
11.5 Kantelelementen (of omslagpunten).........................................................31
11.6 De vertragingseffecten van water en ijs....................................................32
12 Welke regio’s zijn (in eerste instantie) het meeste kwetsbaaR?......................33
13 De oplossingen................................................................................................ 33
13.1 De allerlaatste klimaatbeloftes..................................................................33
13.2 Het plan..................................................................................................... 34
13.3 Onze toekomst: verschillende mogelijkheden (extra bijlage bij pg. 81)....34
13.4 Co² neutraliteit versus klimaatneutraliteit.................................................34
13.5 Neutraliteit concreet.................................................................................. 34
14 Hoe co² uit de atmosfeer verwijderen?............................................................34
14.1 Oplossing 1................................................................................................ 34
14.2 Oplossing 2................................................................................................ 35
14.3 Oplossing 3................................................................................................ 36
15 Hoe de uitstoot reduceren met minstens 90%?...............................................36
15.1 Voldoende hernieuwbare energie opwekken. Kan dat?.............................36
15.1.1 Wind.................................................................................................... 36
15.1.2 Zon...................................................................................................... 37
, 15.1.3 Kostprijs van zon, wind en andere technieken....................................37
15.1.4 Landinname van wind en zon..............................................................39
15.1.5 Andere hernieuwbare energiebronnen................................................39
15.1.6 Wat met kernenergie?.........................................................................41
15.2 Grote & slimme energienetwerken............................................................41
15.2.1 Slimme netwerken (smart grids).........................................................41
15.2.2 Grote netwerken (super grids)............................................................41
15.3 Opslag & Back up...................................................................................... 41
15.3.1 Korte-termijn opslag............................................................................42
15.3.2 Lange-termijn opslag...........................................................................43
15.4 In 2050 heeft Europa een derde minder energie nodig, maar een ‘pak’
meer elektriciteit............................................................................................... 46
16 Hoe meewerken aan de klimaatoplosssing als individu, gezin, bedrijf, etc... . .47
16.1 De klassieke klimaatcommunicatie...........................................................47
16.1.1 Waarom ecologische voetafdruk niet gebruiken?................................47
16.2 Beinvloed je omgeving.............................................................................. 47
17 Reduceer je klimaatafdruk............................................................................... 48
18 Kies de juiste elektriciteit & ga er spaarzaam mee om...................................49
18.1 Kies voor echte groene stroom!................................................................49
18.1.1 Wek je eigen groene energie op via zonnepanelen of samen met
anderen (burgercoöperaties – zonnedelen)....................................................49
18.1.2 Ga er efficiënt mee om........................................................................50
18.2 Kies de juiste motor – niet perse auto!!.....................................................51
18.2.1 Kies voor openbaar vervoer, de (elektrische) fiets of (elektrische)
autodelen....................................................................................................... 51
18.2.2 Kies een elektrische wagen/bromfiets/motorfiets...............................51
18.3 Vlieg verstandig (actie 7)..........................................................................54
18.3.1 De huidige situatie en mogelijke alternatieven...................................54
18.4 Beperk je tot gemiddelde West Europa.....................................................55
18.5 Kerosine..................................................................................................... 55
18.6 Wat kun je zelf doen?................................................................................ 55
18.7 Isoleer en kies de juiste verwarmingsbron (actie 8 & 9)............................55
18.7.1 Kies de juiste verwarmingsbron..........................................................57
18.8 Vermijd herkauwers vlees (actie 10).........................................................58
18.8.1 Klimaatimpact voeding.......................................................................58
18.8.2 Let vooral op wat je eet.......................................................................59
