Samenvatting immunologie deel P. Proost 2e bach BMW - 36 pagina's

Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Geschiedenis
Pokkenvirus is het 1e grote voorbeeld van het succes van immunologie en dat is nog altijd zo
 grootste aantal mensenlevens worden nog altijd gered door vaccinatiecampagne
Bv. Meisjes die koeien melkten op het platteland raakten minder besmet met pokkenvirus
 koeien hadden ook pokkenvirus waardoor meisjes antistoffen aanmaakten en
daardoor beter beschermd waren tegen menselijke pokkenvirus
Geschiedenis:
- 1798: pokkenvirus van runderen gebruiken om pokken bij mensen te bestrijden
- 1881: vaccinatie met afgezwakte Bacillus anthracis bij schapen  voorkomt ziekte
- 1883: sommige WBC kunnen micro-organismen opnemen  ontdekking fagocytose
- 1885: vaccinatie met afgezwakte rabies (hondsdolheid)
- 1890: serum geïmmuniseerde dieren geeft bescherming aan niet-geïmmuniseerde
- 1895: ontdekking complement afhankelijke lysis van bacteriën
- 1930: ontdekking antilichamen, overdracht immuniteit via serum naar anderen
- 1984: ontdekking monoclonale antilichamen  belangrijk: detectie en behandeling
- 1987: ontdekking reorganisatie van genen tijdens productie van antilichamen
- 1996: rol MHC complex voor antigenherkenning door T-lymfocyten
- 2002: genetische regulatie van ontwikkeling organen en geprogrammeerde apoptose
- 2008: humaan papillomavirus veroorzaakt baarmoederhalskanker
- 2011: Nobelprijs voor aangeboren immuniteit + werk met dendritische cellen
Vaccin:
- Afgezwakte bacterie inspuiten: opwekken van immuunreactie en zo bescherming
geven tegen ernstigere variant
- Serum van besmette mensen afnemen en dat inspuiten bij onbesmette mensen om
dat te gebruiken als vaccin en te voorkomen dat ze ziek worden
- Antistoffen kunnen uit serum opgezuiverd worden
Voorbeelden van 4 klassen pathogenen:
- Virussen + Bacteriën + Parasieten (bv. Plasmodium) + Fungi (bv. Candida albicans)
- Ons immuunsysteem probeert die micro-organismen te bestrijden, terwijl de micro-
organismen allerlei mechanismen aanhalen om zich in het lichaam te verspreiden
- Het micro-organisme kan beter eerst een paar dagen wachten met zijn gastheer ziek
te maken  zo kan die zo lang mogelijk nakomelingen verspreiden om zich te
vermenigvuldigen en meer mensen ziek te maken
- Virus dat snel kan veranderen heeft alle voordeel om langer te overleven, bv. HIV
Pathogene micro-organismen: uitdagingen voor het immuunsysteem
- Virus: heel klein en kan zich niet vermenigvuldigen zonder gastheer
- Bacterie/parasiet/fungi zijn veel groter en kunnen wel op zichzelf vermenigvuldigen

1

,Structuur Coronavirus:
- Niet ingewikkeld: RNA dat codeert voor aantal moleculen, envelop met spike eiwitten
- Genetisch materiaal gecodeerd in RNA  probleem: RNA is enkelstrengig, als er een
mutatie is, dan blijft de mutatie daar  veel variaties en blijven overleven
- Vaccin: gericht tegen enveloppe met spike proteïnen, want die kunnen
immuunsysteem herkennen  RNA vaccin, dan zitten er coderende
sequenties voor spike proteïne in  de cellen gaan dat spike eiwit aanmaken,
een vreemd molecule voor immuunsysteem  we gaan dat herkennen en er
antistoffen en T-cel receptoren tegen maken
Effect covid 19 en zijn maatregelen op andere infecties:
- Er was bijna geen griep meer, omdat andere infecties geen kans kregen om te
verspreiden door bv. gebruik van mondmaskers en amper contact met anderen
- Ook bijna geen RSV infecties bij kinderen  die infecties kwamen dan meer in de
zomer, omdat de maatregelen toen afnamen en het virus terug meer verspreidde
Meldingen van Mazelen per jaar in Nederland:
- Om de zoveel jaar zijn er wel mazeleninfecties
- Rode bollen: komen niet overeen met de bevolkingsdichtheid  bv. in de grote
steden waren er niet zo veel besmettingen, maar bv. wel veel in de Bible Belt
 daar zijn heel weinig mensen gevaccineerd, en zorgt er dan ook voor dat
veel meer mensen besmet geraken dan ergens anders
Pokken: enige virus dat tot nu toe als echt uitgeroeid beschouwd wordt  maar vaccinaties
zorgen wel voor veel mindere aantallen van andere infecties


2. Algemene begrippen
Verworven immuniteit:
- Adaptieve immuniteit  kan met vaccinatie geactiveerd worden
- Enkel bij vertebraten
- Trage reactie bij 1e contact, maar snel bij volgende contacten  heeft geheugen
- Specifiek door gebruik van antistoffen
Aangeboren immuniteit:
- Innate immuniteit: niet specifiek
- Bij vertebraten en invertebraten
- Snelle 1e lijnsverdediging  macrofagen, monocyten, granulocyten, cellen die op elk
moment in lichaam aanwezig zijn en tegen eender welk micro-organisme reageren
- Barrières: bv. condensale bacteriën op handen en die overgroeien pathogenen
 niet te veel je handen wassen, want dan zorg je voor verdwijnen van de
natuurlijke barrières


2

,Barrières: met beschermingsmechanismen (aangeboren immuniteit)
- Huid: fysieke barrière, met vetzuren en defensinen + lichtzure pH + granulocyten
 moeilijker overleven van micro-organismen
- Vagina: commensalen en lage pH
- Bronchi: defensinen door epitheelcellen + mucus en trilhaartjes
- Ingewanden: lage en snelle pH omslag + commensalen  Maag: 1e orgaan waarmee
voedsel contact maakt  maaginhoud is zuur om de bacteriën van het
voedsel af te breken
- Urinewegen: micro-organismen worden weggespoeld
- Oogvocht: veel lysosymen die de celwand van Gram+ afbreken om infectie te
verhinderen  breekt tussen Mur Nam en Glc Nac
- Defensinen: kleine proteïnen (30-60 AZ) die zich innestelen in celmembraan van
bacterie en daar een poriën vormen  bacterie doet necrose en cellysis
Primaire cilliaire dyskinesie PCD:
- Trilharen liggen op longepitheel  belangrijk voor ontwikkeling en afweer
- PCD ziekte: mutatie in dyneïnearmen  dat zijn eiwitten die zorgen voor vorming
van trilhaarstructuur  trilhaartjes niet gevormd
- Gevolgen: te weinig trilharen op longepitheel  veel longinfecties, organen liggen
soms op de verkeerde plek/situs inversus (tijdens ontwikkeling foetus),
afwijkingen hart, infertiliteit bij mannen
Gram+ bacterie: glycosaminoglycaanstructuur aan de buitenkant  lysosym breekt dat af
 bacterie zal sterven en infectie werd voorkomen
Gram- bacterie: lange polysacharideketens op membraan  herkend door Toll-like receptor
Aangeboren immuniteit:
- Cellen: fagocyterende cellen (antibacterieel)
- Monocyten + macrofagen: bacteriën opnemen en intracellulair verteren
- Neutrofiele granulocyten
- Natural killer NK cellen (anti-viraal)
- Proteïnen: - Lysosymen + defensinen
- Complement: eiwitcomplex dat gaten in bacterie maak  dood
- Acute-fase-eiwitten: bv. CRP C-reactive protein aangemaakt door lever in
hoge c bij ontstekingsreacties  aantal en waarde CRP onderzoeken
ter bepaling of je een ontsteking hebt (doen ze ook bij WBC)
- Cytokynes + chemokynes: hormonen van immuunsysteem en zorgen
voor communicatie tussen immuuncellen en andere cellen
- Pattern recognition receptors PRP’s (bv. Toll-like receptors)
Verworven immuniteit:
- Cellen: B-lymfocyten (beenmerg) + T-lymfocyten voor celgebonden respons (thymus)
- Proteïnen: Antistoffen/antilichamen (Ab) + receptoren op T-cellen + cyto/chemokines

3

, Aangeboren immuniteit: Verworven immuniteit:
- Snelle werking (min.) - Trage werking bij 1e contact (dagen)
- Geen geheugen: zelfde respons bij 2e - Geheugen: snelle werking bij 2e contact
contact en krachtiger
- Niet specifiek (behalve PRP’s) - Specifiek (eigen – niet-eigen)
- Stimuleert verworven immuniteit via - Versterkt aangeboren immuniteit via
cytokinen cytokinen


Verworven immuniteit: kan je bekomen door eerdere besmettingen én ook door vaccins
Efficiënte immuunrespons vereist herkenning:
- Moleculen gecodeerd in DNA + voorkomend op vele cellen met beperkte specificiteit
 receptoren binden aan pathogenen geassocieerde moleculaire patronen (PAMPs)
 moleculen die gevonden worden op verschillende types pathogenen,
bv. bacteriële peptidoglycanen, lipopolysachariden
- Random gegenereerd met hoge specificiteit (B- en T-celreceptoren)
 binden aan specifieke antigenen, random DNA reorganisatie in B- en T
cellen, vele van deze cellen zijn niet leefbaar en worden uitgeschakeld
tijdens hun ontwikkeling  veel van de receptoren/cellen ontstaan door
random organisatie van genen en kunnen ‘eigen’ moleculen herkennen
 deze worden uitgeschakeld door tolerantie zodat T- en B-cellen die eigen
molecule herkennen niet gaan circuleren in de bloedbaan (apoptose)
- Er kunnen ook antistoffen gemaakt worden die eigen cellen herkennen en ermee
gaan reageren  cel sterft af, bv. necrose en inhoud cellen komt vrij  ontsteking
- Apoptose: immuuncellen sterven op gecontroleerde manier zonder dat er iets
vrijkomt, membraan blijft intact en inhoud wordt verpakt in vesikels om
dan proper opgeruimd en intracellulair verteerd te worden
 geen ontstekingsreactie
Specifieke immuunrespons: start vanuit beenmerg  aanleiding tot x aantal B of T
lymfocyten  enkele herkennen vreemd molecule  activatie en delen tot x aantal
dezelfde cellen (identiek) en maken zelfde antistof tegen dat vreemd molecule
Responstijd:
- Primaire respons: veroorzaakt bij 1e contact met antigeen  geheugenlymfocyten
blijven aanwezig nadat antigen geklaard is
e
- 2 contact: met hetzelfde antigen herstimuleert de geheugenlymfocyten
 reactivatie: geeft sneller, beter en significanter immunologisch antwoord
- Licht blauw: niet specifiek immuunsysteem en werkt direct
 als die niet sterk genoeg is heb je je specifieke immuunsysteem nodig en
dat heeft zijn tijd nodig
- Donker blauw: verworven immuniteit en wordt sterker naarmate er vaker contact is
2 fasen in ziekteverloop:
4