Reader artikel 3: Afhankelijkheid en macht
Het woord macht heeft voor ieder een verschillende gevoelswaarde. Sommige mensen
worden opstandig of zelfs agressief wanneer ze geconfronteerd worden met macht, anderen
worden verward, angstig of misselijk. De gevoelswaarde die het woord macht voor je heeft,
is nauw verweven met de ervaringen die je ermee gehad hebt in je leven. Macht heeft direct
te maken met afhankelijkheid, dat is de keerzijde van macht. Iemand kan pas macht
uitoefenen als anderen afhankelijk zijn. Ook al heeft het woord macht een negatieve
gevoelswaarde voor veel mensen, toch is het in wezen een neutraal begrip. Macht is een
menselijk gegeven.
§12.1 De begrippen afhankelijkheid en macht
Er zijn vele omschrijvingen van het begrip macht. Dat is afhankelijk van het terrein waar het
over gaat: politieke macht, economische macht, militaire macht. In dit boek gaat het over
sociale en fysieke macht. Macht die de ene mens heeft over de ander binnen relaties. Je
kunt macht dan omschrijven als de mogelijkheid om de gedragsmogelijkheden van de ander
te beperken of te verruimen. Een andere omschrijving is: macht omvat al die gevallen waarin
mensen door andere mensen – direct of indirect – bij herhaling gedwongen (kunnen) worden
tot gedrag dat indruist tegen hun eigen woorden en belangen. Met macht kun je de ander
dwingen dingen te doen die hij zelf misschien niet wil.
Macht wordt vaak geassocieerd met dominantie. Macht is een vorm van dominantie,
namelijk die vorm waarbij je dwingend kunt bepalen. Macht is een relatief en tijdelijk
verschijnsel. Macht is ergens op gebaseerd:
Macht kan gebaseerd zijn op deskundigheid als patiënt heb je een zekere
afhankelijkheid van de arts.
Macht kan ook gebaseerd zijn op bezit degene met bezit heeft de middelen om
iets tot stand te laten brengen.
Macht kan ook gebaseerd zijn op fysiek overwicht op de basisschool weten de
jongens haarfijn wie de sterkste van de klas is.
Macht kan ook gebaseerd zijn op kennis en informatie de rechtbank heeft de
kroongetuige nodig.
Afhankelijkheid komt voort uit een behoefte waarvoor je een ander nodig hebt. Een ander
moet die behoefte vervullen. Die afhankelijkheid kan fysiek zijn of psychisch. Afhankelijkheid
werkt je leven lang door. Geen mens is onafhankelijk. Daardoor wordt er ook zo vaak
misbruik gemaakt van afhankelijkheid door macht uit te oefenen.
Afhankelijkheid heelt een feitelijke kant en een psychische kant. De vluchteling is feitelijk
afhankelijk van de hulpverlener voor z’n voedsel. Psychische afhankelijkheid doet zich
voor als je bijvoorbeeld het gevoel hebt de goedkeuring van de ander nodig te hebben.
Zowel de behoefte om macht uit te oefenen als de psychische afhankelijkheid is geworteld in
de persoonlijkheidsontwikkeling. Daarin heb je een bepaalde mate van autonomie
ontwikkeld waardoor je meer zekerheid in jezelf hebt en daardoor minder afhankelijk bent
van de goedkeuring van de ander.
§12.2 Macht als tijdsverschijnsel
Om goed te begrijpen wat het begrip macht voor mensen betekent, is het zinvol om het in de
tijd te plaatsen. We gaan terug in de tijd en komen uit na de Tweede Wereldoorlog. Door de
macht van de overheersers was de samenleving doordrenkt van angst en pijn. De
samenleving was sterk verzuild. Tijdens de zestiger jaren van de vorige eeuw zagen we de
opkomst van de flower-power-beweging. De beweging die zich afzette tegen de
materialistische en kapitalistische gevestigde orde.
Het woord macht heeft voor ieder een verschillende gevoelswaarde. Sommige mensen
worden opstandig of zelfs agressief wanneer ze geconfronteerd worden met macht, anderen
worden verward, angstig of misselijk. De gevoelswaarde die het woord macht voor je heeft,
is nauw verweven met de ervaringen die je ermee gehad hebt in je leven. Macht heeft direct
te maken met afhankelijkheid, dat is de keerzijde van macht. Iemand kan pas macht
uitoefenen als anderen afhankelijk zijn. Ook al heeft het woord macht een negatieve
gevoelswaarde voor veel mensen, toch is het in wezen een neutraal begrip. Macht is een
menselijk gegeven.
§12.1 De begrippen afhankelijkheid en macht
Er zijn vele omschrijvingen van het begrip macht. Dat is afhankelijk van het terrein waar het
over gaat: politieke macht, economische macht, militaire macht. In dit boek gaat het over
sociale en fysieke macht. Macht die de ene mens heeft over de ander binnen relaties. Je
kunt macht dan omschrijven als de mogelijkheid om de gedragsmogelijkheden van de ander
te beperken of te verruimen. Een andere omschrijving is: macht omvat al die gevallen waarin
mensen door andere mensen – direct of indirect – bij herhaling gedwongen (kunnen) worden
tot gedrag dat indruist tegen hun eigen woorden en belangen. Met macht kun je de ander
dwingen dingen te doen die hij zelf misschien niet wil.
Macht wordt vaak geassocieerd met dominantie. Macht is een vorm van dominantie,
namelijk die vorm waarbij je dwingend kunt bepalen. Macht is een relatief en tijdelijk
verschijnsel. Macht is ergens op gebaseerd:
Macht kan gebaseerd zijn op deskundigheid als patiënt heb je een zekere
afhankelijkheid van de arts.
Macht kan ook gebaseerd zijn op bezit degene met bezit heeft de middelen om
iets tot stand te laten brengen.
Macht kan ook gebaseerd zijn op fysiek overwicht op de basisschool weten de
jongens haarfijn wie de sterkste van de klas is.
Macht kan ook gebaseerd zijn op kennis en informatie de rechtbank heeft de
kroongetuige nodig.
Afhankelijkheid komt voort uit een behoefte waarvoor je een ander nodig hebt. Een ander
moet die behoefte vervullen. Die afhankelijkheid kan fysiek zijn of psychisch. Afhankelijkheid
werkt je leven lang door. Geen mens is onafhankelijk. Daardoor wordt er ook zo vaak
misbruik gemaakt van afhankelijkheid door macht uit te oefenen.
Afhankelijkheid heelt een feitelijke kant en een psychische kant. De vluchteling is feitelijk
afhankelijk van de hulpverlener voor z’n voedsel. Psychische afhankelijkheid doet zich
voor als je bijvoorbeeld het gevoel hebt de goedkeuring van de ander nodig te hebben.
Zowel de behoefte om macht uit te oefenen als de psychische afhankelijkheid is geworteld in
de persoonlijkheidsontwikkeling. Daarin heb je een bepaalde mate van autonomie
ontwikkeld waardoor je meer zekerheid in jezelf hebt en daardoor minder afhankelijk bent
van de goedkeuring van de ander.
§12.2 Macht als tijdsverschijnsel
Om goed te begrijpen wat het begrip macht voor mensen betekent, is het zinvol om het in de
tijd te plaatsen. We gaan terug in de tijd en komen uit na de Tweede Wereldoorlog. Door de
macht van de overheersers was de samenleving doordrenkt van angst en pijn. De
samenleving was sterk verzuild. Tijdens de zestiger jaren van de vorige eeuw zagen we de
opkomst van de flower-power-beweging. De beweging die zich afzette tegen de
materialistische en kapitalistische gevestigde orde.
