Portfolio Minor Oncologie
Orale mucositis ‘aangetast mondslijmvlies’
Naam: Bente Zwierink
Studentnummer: 1670332
Klas: VPL-VM35
Examinator: Patrick Hoek
Toets: Portfolio
Inhoudsopgave
1. PROFESSIONELE NIEUWSCHIERIGHEID........................................................................................................ 2
1
, Onderbouwing Keuze...........................................................................................................................................2
2. MODEL KLINISCH REDENEREN.................................................................................................................... 3
3. ORIENTATIE OP DE SITUATIE...................................................................................................................... 4
Orale Mucositis met betrekking tot de casus (Anatomie & Fysiologie)...............................................................5
Incidentie/prevalentie bij behandelingen............................................................................................................5
Vitale functies bij Orale Mucositis........................................................................................................................6
Observatie/ vitale functies bij casus.....................................................................................................................6
Anamnese bij casus..............................................................................................................................................6
4. ALGEMENE PES BIJ ORALE MUCOSITIS........................................................................................................ 7
5. GEZONDHEIDSPATRONEN VAN GORDON................................................................................................... 9
6. PESDI GEBASEERD OP CASUS.................................................................................................................... 11
6. CAT.......................................................................................................................................................... 13
Keuze interventie................................................................................................................................................13
Onderzoeksvraag:..............................................................................................................................................13
PICO....................................................................................................................................................................13
Zoekstrategie......................................................................................................................................................13
7. SAMENVATTING ARTIKELEN..................................................................................................................... 14
Artikel 2:.............................................................................................................................................................15
Artikel 3:.............................................................................................................................................................16
8. CONCLUSIE............................................................................................................................................... 17
9. REFLECTIEVERSLAG.................................................................................................................................. 17
10. BIBLIOGRAFIE......................................................................................................................................... 20
1. PROFESSIONELE NIEUWSCHIERIGHEID
Onderbouwing Keuze
Ik heb voor het symptoom orale mucositis gekozen omdat dit mij vooral vanuit de
voorafgaande lessen uit de minor oncologie is opgevallen. In de lessen kwamen wel
eens foto’s voorbij van monden met zulke erge wonden waar ik erg van schrok. Zelf
ervaar je wel eens een aft in je mond wat dan al heel naar is, en dan ga je toch
2
,nadenken over die grotere wonden. Ik kan me voorstellen dat dit ontzettend pijnlijk
en naar kan zijn en ik zal hier graag wat meer over willen weten.
Ook heb ik op de middelbare school een leraar gehad met kanker. Deze meneer is
helaas overleden, maar wat me bijgebleven is van hem, is dat hij altijd positief bleef.
Hij kreeg ontzettend veel behandelingen, operaties en medicatie, maar vertelde altijd
dat hij de orale mucositis die hij overhield aan de chemotherapie en medicatie het
vervelendst vond. Toen ik hierop terugkeek, maakte dit voor mij wel duidelijk dat het
een heel vervelend symptoom is.
Mijn aankomende stageperiode zal op de oncologie heelkunde zijn, en dit is ook een
reden voor het kiezen van dit symptoom. Het lijkt me goed om me wat meer te
verdiepen in dit probleem en eventuele interventies, zodat ik hopelijk met een wat
zelfverzekerder gevoel mijn stage in kan gaan. Ook hoop ik dat wanneer ik in mijn
komende stageperiode een oncologische patiënt tegen ga komen met mucositis, ik
hier misschien wel wat voor kan gaan betekenen.
2. MODEL KLINISCH REDENEREN
Fictieve casuïstiek
Casus Marlies de Jong
3
,Marlies is 42 jaar en woont samen met haar man en haar 2 dochters van 8 en 10. Ze
wonen al nu al een aantal jaar in een mooie vrijstaande woning in een klein dorpje in
Brabant. Marlies is een actieve vrouw die veel voldoening haalt uit sporten en haar
vele sociale contacten.
Een aantal weken geleden kreeg Marlies te horen dat ze borstkanker had na een
standaard gezondheidscheck. Ondanks dat dit voor haar en haar dierbaren een grote
shock was, bleef Marlies positief en ervaarde ze geen angst. Snel daarna begonnen
de ziekenhuisbezoeken en werd er een behandelplan gemaakt waarna de
behandelingen zijn gestart.
Na enkele weken chemotherapie begint Marlies klachten te ervaren van pijn in haar
mond, keel en irritatie in haar mondholte. Ze is een actieve en zelfstandige vrouw,
maar de pijn zorgt voor veel belemmeringen in haar dagelijks functioneren. Marlies
ervaart veel pijn, waardoor ze vaak ook slecht in slaap kan vallen en weinig slaapt.
Hoewel ze zich voorgenomen had om te blijven sporten, zorgt de pijn in haar mond
ervoor dat dit vaak niet mogelijk is. Marlies is bang dat mensen vinden dat ze zich
aanstelt, en heeft door de pijn en haar vermoeidheid vaak geen zin om de deur uit te
gaan. Dit resulteert in minder sociale contacten en activiteiten.
Marlies heeft veel moeite met eten en drinken vanwege de pijn bij het slikken en
kauwen. Hierdoor eet Marlies niet vaak en weinig, met gewichtsverlies als gevolg. De
verzorging van haar mond is ook niet meer optimaal sinds de vele pijn, wat resulteert
in nog meer pijn en verergering van de situatie. Ook voelt Marlies zich slap en
vermoeid en is ze snel geprikkeld, wat vaak leidt tot aanvaringen in haar gezin. Ze
merkt zelf ook dat ze snel geprikkeld is en wil dat dit veranderd. Ondanks dat haar
man en kinderen haar veel proberen te steunen, is Marlies ten einde raad, en weet
hoe ze er het beste mee om kan gaan en wat ze ertegen kan doen.
3. ORIENTATIE OP DE SITUATIE
Definitie Orale mucositis:
‘een ontstekingsreactie van de mondslijmvliezen die zich klinisch uit door oedeem, erytheem,
ulceraties en/ of pijn’ (Richtlijn Orale Mucositis bij Patiënten met Kanker, 2007).
4
,En
‘Orale mucositis is een ontstekingsreactie van het slijmvlies ten gevolge van CT of RT’
(IKNL, 2015)
Orale Mucositis met betrekking tot de casus (Anatomie & Fysiologie)
Chemotherapie wordt gegeven met als doel het doden van de kankercellen. Naast het doden
van de kankercellen kunnen ook gezonde cellen in het mondslijmvlies beschadigd raken, wat
kan leiden tot orale mucositis. Het wordt gekenmerkt door pijnlijke zweertjes, blaren en
zwellingen in de mond. Dit kan moeilijkheden veroorzaken bij praten, en eten en drinken
vanwege de pijn. (Kanker.nl, Z.D)
Orale mucositis heeft een aanzienlijke impact op de kwaliteit van leven. Het kan
ziekenhuisverblijven verlengen, de voedingstoestand beïnvloeden, het sociale leven van de
patiënt beïnvloeden en het verhoogt het risico op infecties.
Bij chemotherapie worden er vaker bloedingen of zwellingen van het mondslijmvlies gezien
bij patiënten, en bij radiotherapie is vaker slijmvorming te zien.
Orale mucositis is een van de meest verzwakkende bijwerkingen van chemotherapie of
radiotherapie, en kan soms zelfs hevige gevolgen hebben. Voorbeelden hiervan zijn
sondevoeding, of het uitstellen of soms zelfs staken van de behandelingen. (Verstraeten,
M.,2016)
Incidentie/prevalentie bij behandelingen
Ongeveer 40% van de patiënten die behandeld worden met chemotherapie ontwikkelen
mucositis. Bij patiënten die zowel chemo- als radiotherapie ondergaan stijgt dit naar
ongeveer 90%.
- RT bij hoofd-halskanker: 80-100%
- RT en CT bij andere tumorsoorten: 89%
- HSCT: 75%
- Conventionele CT: 40%
(IKNL, 2015)
De ernst en frequentie van orale mucositis bij kankerbehandeling worden beïnvloed door het
soort chemotherapie of radiotherapie, waaronder specifieke medicatie, dosering,
bestralingsdosis, sessieschema, het gebied van bestraald weefsel en het gebruik van
gelijktijdige behandelingen.
Er zijn ook andere mogelijke risicofactoren zoals een laag lichaamsgewicht, langzame
neutrofiel herstel en een jonge leeftijd.
5
, Vitale functies bij Orale Mucositis
Aangezien ik werk met een fictieve casuïstiek is het moeilijker om de vitale functies te
bepalen. Daarom heb ik weer fictieve vitale functies aangehouden.
Wel heb ik naar wetenschappelijke artikelen gekeken om te achterhalen wat normaal
voorkomende vitale functies zijn bij dit symptoom.
Orale Mucositis, heeft meestal geen directe impact op de vitale lichaamsfuncties. Het
veroorzaakt over het algemeen geen direct levensbedreigende complicaties die gelijk
medisch behandeld moeten worden.
Het leidt over het algemeen niet tot acute bedreigingen voor de vitale lichaamsfuncties, maar
kan de algehele gezondheid en het comfort van de patiënten tijdens de behandelingen wel
erg beïnvloeden.
(IKNL,2015)
Observatie/ vitale functies bij casus
Mevrouw ziet er verzwakt en vermoeid uit. Bij het spreken, slikken, eten en drinken zijn er
vertrekkingen in het gezicht te zien. Deze zijn af en toe ook op te merken bij het ademen. De
ademhalingen zijn wat korter dan gewoonlijk. Mevrouw is wel aanspreekbaar en geeft
adequaat antwoord. Er is te merken dat mevrouw minder communiceert dan gewoonlijk.
Mevrouw haar vitale functies bij dit symptoom zijn verder niet afwijkend. Mevrouw heeft een
normaal voorkomende bloeddruk van 110/70 met een hartslag van 70 slagen per minuut.
Mevrouw heeft een saturatie van 93%. Deze is wat lager dan haar gewoonlijke saturatie.
Anamnese bij casus
Naam: Marlies
Leeftijd: 42 jaar
Diagnose: Orale mucositis als gevolg van de behandeling van mamacarcinoom.
Gezinssituatie: Woont met echtgenoot en 2 dochters (10 en 8 jaar).
Mevrouw ervaart sinds de behandelingen voor mamacarcinoom orale mucositis. Dit zorgt
voor veel klachten.
Door mevrouw ervaren klachten:
- Ernstige pijn in de mond, keel en mondholte na start behandelingen.
- Moeite met eten en drinken door pijn bij het slikken en kauwen, resulterend in
gewichtsverlies.
- Vermoeidheid, snel geïrriteerd en verminderde slaap door pijn.
- Beperkte activiteiten en sociale interacties vanwege pijn en vermoeidheid.
- Toenemende spanningen in gezin.
6
Orale mucositis ‘aangetast mondslijmvlies’
Naam: Bente Zwierink
Studentnummer: 1670332
Klas: VPL-VM35
Examinator: Patrick Hoek
Toets: Portfolio
Inhoudsopgave
1. PROFESSIONELE NIEUWSCHIERIGHEID........................................................................................................ 2
1
, Onderbouwing Keuze...........................................................................................................................................2
2. MODEL KLINISCH REDENEREN.................................................................................................................... 3
3. ORIENTATIE OP DE SITUATIE...................................................................................................................... 4
Orale Mucositis met betrekking tot de casus (Anatomie & Fysiologie)...............................................................5
Incidentie/prevalentie bij behandelingen............................................................................................................5
Vitale functies bij Orale Mucositis........................................................................................................................6
Observatie/ vitale functies bij casus.....................................................................................................................6
Anamnese bij casus..............................................................................................................................................6
4. ALGEMENE PES BIJ ORALE MUCOSITIS........................................................................................................ 7
5. GEZONDHEIDSPATRONEN VAN GORDON................................................................................................... 9
6. PESDI GEBASEERD OP CASUS.................................................................................................................... 11
6. CAT.......................................................................................................................................................... 13
Keuze interventie................................................................................................................................................13
Onderzoeksvraag:..............................................................................................................................................13
PICO....................................................................................................................................................................13
Zoekstrategie......................................................................................................................................................13
7. SAMENVATTING ARTIKELEN..................................................................................................................... 14
Artikel 2:.............................................................................................................................................................15
Artikel 3:.............................................................................................................................................................16
8. CONCLUSIE............................................................................................................................................... 17
9. REFLECTIEVERSLAG.................................................................................................................................. 17
10. BIBLIOGRAFIE......................................................................................................................................... 20
1. PROFESSIONELE NIEUWSCHIERIGHEID
Onderbouwing Keuze
Ik heb voor het symptoom orale mucositis gekozen omdat dit mij vooral vanuit de
voorafgaande lessen uit de minor oncologie is opgevallen. In de lessen kwamen wel
eens foto’s voorbij van monden met zulke erge wonden waar ik erg van schrok. Zelf
ervaar je wel eens een aft in je mond wat dan al heel naar is, en dan ga je toch
2
,nadenken over die grotere wonden. Ik kan me voorstellen dat dit ontzettend pijnlijk
en naar kan zijn en ik zal hier graag wat meer over willen weten.
Ook heb ik op de middelbare school een leraar gehad met kanker. Deze meneer is
helaas overleden, maar wat me bijgebleven is van hem, is dat hij altijd positief bleef.
Hij kreeg ontzettend veel behandelingen, operaties en medicatie, maar vertelde altijd
dat hij de orale mucositis die hij overhield aan de chemotherapie en medicatie het
vervelendst vond. Toen ik hierop terugkeek, maakte dit voor mij wel duidelijk dat het
een heel vervelend symptoom is.
Mijn aankomende stageperiode zal op de oncologie heelkunde zijn, en dit is ook een
reden voor het kiezen van dit symptoom. Het lijkt me goed om me wat meer te
verdiepen in dit probleem en eventuele interventies, zodat ik hopelijk met een wat
zelfverzekerder gevoel mijn stage in kan gaan. Ook hoop ik dat wanneer ik in mijn
komende stageperiode een oncologische patiënt tegen ga komen met mucositis, ik
hier misschien wel wat voor kan gaan betekenen.
2. MODEL KLINISCH REDENEREN
Fictieve casuïstiek
Casus Marlies de Jong
3
,Marlies is 42 jaar en woont samen met haar man en haar 2 dochters van 8 en 10. Ze
wonen al nu al een aantal jaar in een mooie vrijstaande woning in een klein dorpje in
Brabant. Marlies is een actieve vrouw die veel voldoening haalt uit sporten en haar
vele sociale contacten.
Een aantal weken geleden kreeg Marlies te horen dat ze borstkanker had na een
standaard gezondheidscheck. Ondanks dat dit voor haar en haar dierbaren een grote
shock was, bleef Marlies positief en ervaarde ze geen angst. Snel daarna begonnen
de ziekenhuisbezoeken en werd er een behandelplan gemaakt waarna de
behandelingen zijn gestart.
Na enkele weken chemotherapie begint Marlies klachten te ervaren van pijn in haar
mond, keel en irritatie in haar mondholte. Ze is een actieve en zelfstandige vrouw,
maar de pijn zorgt voor veel belemmeringen in haar dagelijks functioneren. Marlies
ervaart veel pijn, waardoor ze vaak ook slecht in slaap kan vallen en weinig slaapt.
Hoewel ze zich voorgenomen had om te blijven sporten, zorgt de pijn in haar mond
ervoor dat dit vaak niet mogelijk is. Marlies is bang dat mensen vinden dat ze zich
aanstelt, en heeft door de pijn en haar vermoeidheid vaak geen zin om de deur uit te
gaan. Dit resulteert in minder sociale contacten en activiteiten.
Marlies heeft veel moeite met eten en drinken vanwege de pijn bij het slikken en
kauwen. Hierdoor eet Marlies niet vaak en weinig, met gewichtsverlies als gevolg. De
verzorging van haar mond is ook niet meer optimaal sinds de vele pijn, wat resulteert
in nog meer pijn en verergering van de situatie. Ook voelt Marlies zich slap en
vermoeid en is ze snel geprikkeld, wat vaak leidt tot aanvaringen in haar gezin. Ze
merkt zelf ook dat ze snel geprikkeld is en wil dat dit veranderd. Ondanks dat haar
man en kinderen haar veel proberen te steunen, is Marlies ten einde raad, en weet
hoe ze er het beste mee om kan gaan en wat ze ertegen kan doen.
3. ORIENTATIE OP DE SITUATIE
Definitie Orale mucositis:
‘een ontstekingsreactie van de mondslijmvliezen die zich klinisch uit door oedeem, erytheem,
ulceraties en/ of pijn’ (Richtlijn Orale Mucositis bij Patiënten met Kanker, 2007).
4
,En
‘Orale mucositis is een ontstekingsreactie van het slijmvlies ten gevolge van CT of RT’
(IKNL, 2015)
Orale Mucositis met betrekking tot de casus (Anatomie & Fysiologie)
Chemotherapie wordt gegeven met als doel het doden van de kankercellen. Naast het doden
van de kankercellen kunnen ook gezonde cellen in het mondslijmvlies beschadigd raken, wat
kan leiden tot orale mucositis. Het wordt gekenmerkt door pijnlijke zweertjes, blaren en
zwellingen in de mond. Dit kan moeilijkheden veroorzaken bij praten, en eten en drinken
vanwege de pijn. (Kanker.nl, Z.D)
Orale mucositis heeft een aanzienlijke impact op de kwaliteit van leven. Het kan
ziekenhuisverblijven verlengen, de voedingstoestand beïnvloeden, het sociale leven van de
patiënt beïnvloeden en het verhoogt het risico op infecties.
Bij chemotherapie worden er vaker bloedingen of zwellingen van het mondslijmvlies gezien
bij patiënten, en bij radiotherapie is vaker slijmvorming te zien.
Orale mucositis is een van de meest verzwakkende bijwerkingen van chemotherapie of
radiotherapie, en kan soms zelfs hevige gevolgen hebben. Voorbeelden hiervan zijn
sondevoeding, of het uitstellen of soms zelfs staken van de behandelingen. (Verstraeten,
M.,2016)
Incidentie/prevalentie bij behandelingen
Ongeveer 40% van de patiënten die behandeld worden met chemotherapie ontwikkelen
mucositis. Bij patiënten die zowel chemo- als radiotherapie ondergaan stijgt dit naar
ongeveer 90%.
- RT bij hoofd-halskanker: 80-100%
- RT en CT bij andere tumorsoorten: 89%
- HSCT: 75%
- Conventionele CT: 40%
(IKNL, 2015)
De ernst en frequentie van orale mucositis bij kankerbehandeling worden beïnvloed door het
soort chemotherapie of radiotherapie, waaronder specifieke medicatie, dosering,
bestralingsdosis, sessieschema, het gebied van bestraald weefsel en het gebruik van
gelijktijdige behandelingen.
Er zijn ook andere mogelijke risicofactoren zoals een laag lichaamsgewicht, langzame
neutrofiel herstel en een jonge leeftijd.
5
, Vitale functies bij Orale Mucositis
Aangezien ik werk met een fictieve casuïstiek is het moeilijker om de vitale functies te
bepalen. Daarom heb ik weer fictieve vitale functies aangehouden.
Wel heb ik naar wetenschappelijke artikelen gekeken om te achterhalen wat normaal
voorkomende vitale functies zijn bij dit symptoom.
Orale Mucositis, heeft meestal geen directe impact op de vitale lichaamsfuncties. Het
veroorzaakt over het algemeen geen direct levensbedreigende complicaties die gelijk
medisch behandeld moeten worden.
Het leidt over het algemeen niet tot acute bedreigingen voor de vitale lichaamsfuncties, maar
kan de algehele gezondheid en het comfort van de patiënten tijdens de behandelingen wel
erg beïnvloeden.
(IKNL,2015)
Observatie/ vitale functies bij casus
Mevrouw ziet er verzwakt en vermoeid uit. Bij het spreken, slikken, eten en drinken zijn er
vertrekkingen in het gezicht te zien. Deze zijn af en toe ook op te merken bij het ademen. De
ademhalingen zijn wat korter dan gewoonlijk. Mevrouw is wel aanspreekbaar en geeft
adequaat antwoord. Er is te merken dat mevrouw minder communiceert dan gewoonlijk.
Mevrouw haar vitale functies bij dit symptoom zijn verder niet afwijkend. Mevrouw heeft een
normaal voorkomende bloeddruk van 110/70 met een hartslag van 70 slagen per minuut.
Mevrouw heeft een saturatie van 93%. Deze is wat lager dan haar gewoonlijke saturatie.
Anamnese bij casus
Naam: Marlies
Leeftijd: 42 jaar
Diagnose: Orale mucositis als gevolg van de behandeling van mamacarcinoom.
Gezinssituatie: Woont met echtgenoot en 2 dochters (10 en 8 jaar).
Mevrouw ervaart sinds de behandelingen voor mamacarcinoom orale mucositis. Dit zorgt
voor veel klachten.
Door mevrouw ervaren klachten:
- Ernstige pijn in de mond, keel en mondholte na start behandelingen.
- Moeite met eten en drinken door pijn bij het slikken en kauwen, resulterend in
gewichtsverlies.
- Vermoeidheid, snel geïrriteerd en verminderde slaap door pijn.
- Beperkte activiteiten en sociale interacties vanwege pijn en vermoeidheid.
- Toenemende spanningen in gezin.
6
