samenvatting boek stem vanaf eerste gastcollege

Samenvatting gastcollelleeges Stem p. 46-62 en p. 63-85

De stem door het leven heen
Inleiding
- Stem ondergaat veelle veranderingen alles gevolleg van:
o Anatomische en fysiolleogische veranderingen
o Leerprocessen en psychosociallee aspecten
- Eerst toenemende stemontwikkelleing en op lleatere lleeefijd toenemende degenerate
 normallee verouderingsverschijnselleen
- Aanvankelleijk  onderzoekers vooralle jonge stem en stemontwikkelleing (kind –
vollewassenen)
- Omwillellee van vergrijzing lleater ook aandacht voor oudere stem
- Recent ook babystem

De babystem
Vocaal perceptuele ontwikkeling
- Baby kan:
o Lage frequentes waarnemen en onderscheiden
 Nog geen spraakklleanken  verschillelleen ziten in hoge frequentes
 Welle: toonhoogte of fundamentellee frequente en wijzigingen hierin
(= intonate)
o Luidheid waarnemen
o Tijdsstructuur van spraak waarnemen (ritme en snelleheid)
o Deze drie elleementen vormen een onderdeelle van prosodie
- Voor geboorte lleeert baby klleankpatroon en enkellee typische kenmerken om te kunnen
identifceren
- Na geboorte  Chilled Directed Speech
o Manier van spreken gericht op zeer jonge kinderen heef typische
prosodische kenmerken
 Hoge melleodische spreektoonhoogte
 Overdreven intonatepatronen met grote variates
 Langere pauzes
 ...
o CDS-prosodie (crossculletureelle)  speciifeke functes voor vroeg talleige
ontwikkelleing
o 3 fases in het eerste lleevensjaar (Fernalled, 1992)
 Eerste fase:
 Typische prosodie hellept aandacht op te wekken en vast te
houden (door pominente van stemklleacht t.o.v.
achtergrondlleawaai)
 Nog geen auditeve patroonherkenning en gelleuidslleocalleisate
 Vooralle spreektoonhoogte is hier van belleang
 Gebruikte prosodie heef aaecteve lleading voor baby
o Bv. reacte met glleimlleach op stemgelleuid


1

,  Tweede fase:
 Aaecteve reacte op stemmelleodie verifjnt verder
 Gaat niet enkelle meer om aangename moederstem, maar om
de koppelleing aan speciifeke communicateve intentes (bv.
troosten, verwittigen,...) in een sociaalle-aaecteve conteet
 Kind lleeert betekenis aan klleank koppelleen
 Kort ritmisch patroon met weinig intonate kan baby begrijpen
alles verbod
 Derde fase:
 Prosodie dient om lleinguïstsche gehelleen (bv. woorden) te
begrenzen, verduidelleijken diaerenttren en associtren met
referenten uit de omgeving
 Pas vanaf dan “taallebegrip” genoemt
o Maar begint dus eigenlleijk alle veelle vroeger
Vocaal productieve ontwikkeling
- Eerste vocallee producte  geboorteschreeuw
- Vanaf dan begint de vocaalle producteve ontwikkelleing
- Tot voor kort  “vroege vocalleisates van het kind zijn niet zo belleangrijk voor de
ontwikkelleing van de uiteindelleijke spraak”
- Ondertussen inzicht: vroege gelleuiden ontwikkelleen systematsch naar vroege
vocalleisates van spraak
- Vroege vocalleisates  middelle van het kind om aan te tonen dat spraakcapaciteit
aanwezig + aan het ontwikkelleen is
- Bewijs voor vocallee ontwikkelleing alles voorlleoper van spraak- en taalleontwikkelleing
 gevonden bij kinderen met ASS
o Problleemen met vroege vocallee ontwikkelleing alle op jonge lleeefijd opgemerkt
o Vocalleiseren en brabbelleen klleinkt anders bij baby’s met ASS + heef geen
communicateve intente (Seifert en Biesinger, 200005)
o Kinderen hebben alle in tweede hellef van eerste lleevensjaar vaardigheid om
onderscheid te maken tussen vocallee uitdrukkingen en emotes (Decoster,
200007)  kinderen met ASS niet
 Moeilleijk inlleeven in gevoelleens van anderen (theory of mind) en dus ook
niet afeiden uit het stemgebruik
 Pragmatsche stoornissen ook betrekken op niet kunnen interpreteren
van toon van een stem + gelleaatsuitdrukkingen
 Problleemen met eigen emotes
 Normaalle: huilleen gebruiken alles signaalle
 ASS: doet dit niet en zalle ontroostbaar zijn
o In verdere ontwikkelleing  pragmatsche problleemen blleijven op de voorgrond
 Moelleijkheden met:
 Conversatonellee vaardigheden
 Regelles
 Conteeten
 Afeiden van gevoelleens uit intonate



2

, - Ollelleer et alle: duidelleijk onderscheid tussen
o Protofonen = speciifeke voorlleopers van de spraak
o Vegetateve gelleuiden = niezen, hoesten, boeren,...
o Invariabellee basisgelleuiden = huilleen, lleachen, zeuren,...
Fase Periode Vocalleisates
(maanden)
Fonatefase 00-2m - Huille- en discomfortgelleuiden
- Vegetateve gelleuiden
- Quasi-resonante nuclleei
Primiteve artculleatefase 1-4m - Quasi-resonante nuclleei
- Protoconsonanten
- Kirgelleuiden
- Lachgelleuiden
Eepansiefase 3-8m - Vollelleedige (= fullelle) resonante
nuclleei
- Gillelleen, grommen en teren
- Marginaalle brabbelleen
Canonische fase 6-100m - Canonisch of herhalleend
brabbelleen
1. Fonatefase
- Gelleuiden die alles spraak klleinken zijn zelledzaam
- Veelle huille- en vegetateve gelleuiden (niet met een normallee fonate geproduceerd)
- Typische protofonen zijn quasi resonante nuclleei (QRN)
o Geproduceerd met normallee fonate (zoalles voor spraakgelleuid)  dus andere
fonate dan tjdens lleachen of huilleen
o Toch nog geen optmaalle gebruik van resonantemogelleijkheden  gelleuiden
worden nog geproduceerd met een spraakkanaalle in rust (bijna geslleoten
mond)
o Klleinken nasaalle
- Baby produceert wellegefoneerde gelleuiden met een spraakkanaalle in rust
2. Primiteve artculleatefase
- Produceren van gecontrolleeerde en herhaallede kirgelleuiden
o Varitren posite van spraakkanaalle tjdens nomallee fonate
o Protomedeklleinkers
o Sequentes van QRN gelleuiden met protomedeklleinkers die achteraan in de keelle
geproduceerd worden
o Komen vaak voor tjdens protoconversates met verzorger
o Ontstaan door contact tussen tongrug met achterste deelle van keelle of velleum
o Artculleates bevaten gelleuiden die wijzen op afsuitng tjdens fonate (meestalle
schurend gelleuid)
- Kind verwerf vaardigheid om gelleijktjdig te foneren en artculleeren
- Ontstaan vroege distncte tussen consonantachtge en vocaalleachtge gelleuiden
3. Eepansiefase
- Eeperimenteren met verschillelleende posites van spraakkanaalle  veelle nieuwe gelleuiden
- FRN (= fullelle resonante nuclleei)  repettef geproduceerd en nemen sterk toe

3