Personenrecht
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is personen- en familierecht?........................................................................................................ 4
1. De vier kwadranten.....................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2: Personen............................................................................................................................................. 6
1. Waarover gaat het?....................................................................................................................................................6
1.1. Het begrip ‘persoon’............................................................................................................................................6
Algemeen...............................................................................................................................................................6
Voorbijgestreefd?...................................................................................................................................................6
2. De natuurlijke persoon................................................................................................................................................7
De geboorte................................................................................................................................................................7
A. De levende en levensvatbare geboorte.............................................................................................................8
De kennisgeving (stap 1)........................................................................................................................................8
Geboorteakte (stap 2)............................................................................................................................................9
B. De doodgeboorte...............................................................................................................................................9
C. Nog geen geboorte..........................................................................................................................................11
2.1. De afwezigheid...................................................................................................................................................11
A. Overlijden.........................................................................................................................................................11
B. Afwezigheid......................................................................................................................................................12
C. De gerechtelijke vaststelling van overlijden....................................................................................................14
3. De menselijke persoon en zijn persoonlijkheidsrechten............................................................................................15
3.1. Waarover gaat het?...........................................................................................................................................15
3.2. Heikele kwesties.................................................................................................................................................15
3.3. Een oplossing.....................................................................................................................................................16
4. De juridische persoon en zijn staat............................................................................................................................17
4.1. Staat...................................................................................................................................................................17
A. Wat is het?.......................................................................................................................................................17
4.2. Vorderingen van staat........................................................................................................................................19
4.3. Bezit van staat....................................................................................................................................................20
5. De identificatie van de persoon.................................................................................................................................22
5.1. De (familie)naam................................................................................................................................................22
Toekenning bij de geboorte.................................................................................................................................23
Latere wijziging....................................................................................................................................................23
5.2. De voornaam......................................................................................................................................................27
Toekenning bij de geboorte.................................................................................................................................27
Latere wijziging....................................................................................................................................................27
5.3. De woon- en verblijfplaats.................................................................................................................................28
5.4. Van geslacht naar geslacht en gender...............................................................................................................30
De omgang van het personenrecht met gender..................................................................................................30
5.5. Het geslacht bij geboorte en latere wijzigingen................................................................................................31
Toekenning...........................................................................................................................................................31
Latere wijziging (van geslacht)............................................................................................................................31
Hoofdstuk 3: Belgen en vreemdelingen................................................................................................................... 34
1. Waarover gaat het....................................................................................................................................................34
1.1. Element van staat..............................................................................................................................................34
1.2. Begrip nationaliteit............................................................................................................................................34
1.3. Nationaliteit in een geglobaliseerde wereld......................................................................................................35
1.4. Rechten gekoppeld aan nationaliteit.................................................................................................................35
1.5. Kenmerken van Belgische nationaliteitsrecht...................................................................................................36
1
, 1.6. Vordering van staat............................................................................................................................................37
1.7. Wijziging afstamming.........................................................................................................................................37
2. De Belgische nationaliteit verwerven**....................................................................................................................37
2.1. Toekenning vs. verkrijging.................................................................................................................................38
Toekenning aan minderjarigen............................................................................................................................38
Verkrijging door meerderjarigen.........................................................................................................................39
3. De Belgische nationaliteit verliezen...........................................................................................................................43
Afstand.................................................................................................................................................................43
Automatisch.........................................................................................................................................................43
Vervallenverklaring (burgerlijke straf).................................................................................................................45
Tot slot.................................................................................................................................................................46
Hoofdstuk 4: Onbekwaamheid en bewind.............................................................................................................. 48
1. Waarover gaat het....................................................................................................................................................48
2. Onbekwamen.............................................................................................................................................................48
3. Bewind.......................................................................................................................................................................52
Hoofdstuk 5: Minderjarigen.................................................................................................................................... 56
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................56
2. Niet-ontvoogde minderjarigen..................................................................................................................................56
2.1. De negatieve zijde: onbekwaamheid.................................................................................................................56
De bekwaamheid van de minderjarige begrepen vanuit hoofdstuk 4 (De principes).........................................56
Een verdere verfijning: het onderscheid tussen daden van bewaring, beheer en beschikking...........................56
De weg naar een grotere bekwaamheid voor de niet-ontvoogde minderjarige.................................................58
2.2. De positieve zijde: het bewind...........................................................................................................................60
Het ouderlijk bewind............................................................................................................................................60
Voogdij.................................................................................................................................................................62
3. Ontvoogde minderjarigen.........................................................................................................................................64
3.1. Wat is ontvoogding en hoe gebeurt het?..........................................................................................................64
3.2. De bekwaamheid van de ontvoogde minderjarige............................................................................................66
3.3. Het bewind over ontvoogde minderjarigen......................................................................................................67
Hoofdstuk 6: Beschermde meerderjarigen.............................................................................................................. 69
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................69
2. Toepassingsgebied....................................................................................................................................................72
2.1. Gezondheidstoestand........................................................................................................................................72
2.2. Verkwisting.........................................................................................................................................................73
3. De buitengerechtelijke bescherming.........................................................................................................................74
3.1. De (on)geldigheid van rechtshandelingen bij wilsonbekwaamheid..................................................................74
Is de rechtshandeling gesteld door iemand die handelingsbekwaam is, maar wilsonbekwaam is, geldig?.......74
Kan de rechtshandeling van een persoon die wilsonbekwaam maar handelingsbekwaam is, aanvechten
tijdens het leven van deze persoon?....................................................................................................................75
Kan je de rechtshandeling van een persoon die wilsonbekwaam maar handelingsbekwaam is, aanvechten na
zijn overlijden ?....................................................................................................................................................76
3.2. Vraag 2: Is er manier om handelingsonbekwaamheid te vermijden en toch bescherming te bieden?............78
Informeel bewind.................................................................................................................................................78
3. Rechterlijke bescherming...........................................................................................................................................83
3.1. Inleiding..............................................................................................................................................................83
3.2. Onbekwaamheid: de negatieve zijde.................................................................................................................84
Omvang van onbekwaamheid is op maat...........................................................................................................85
Sanctionering onbekwaamheid...........................................................................................................................86
Wanneer treedt bewind in werking? aanvang...................................................................................................86
Einde onbekwaamheid?.......................................................................................................................................87
2
, 3.3. Bewind: de positieve zijde.................................................................................................................................87
De bewindsorganen.............................................................................................................................................87
De werking van het bewind.................................................................................................................................93
Controle................................................................................................................................................................94
Hoofdstuk 7: Geesteszieken.................................................................................................................................... 96
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................96
2. Exclusief karakter van de wet....................................................................................................................................97
3. Materiële toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................97
4. Maatregelen............................................................................................................................................................100
4.1. Behandeling in een ziekenhuis.........................................................................................................................100
4.2. Verpleging in het gezin.....................................................................................................................................101
5. De bekwaamheid van de gedwongen opgenomen geesteszieke............................................................................101
3
, Hoofdstuk 1: Wat is personen- en
familierecht?
Personenrecht Familierecht
1. Wat is een “persoon”? 1. Wat is “familie”?
- Begin en einde van het leven - Aspecten: partners, ouders en kinderen,
- Persoonlijkheidsrechten en ‘staat’ verwanten…
- Naam en geslacht - Familiale verhoudingen
2. Nationaliteit - Horizentaal familierecht: regels tussen
3. Minderjarigen partners
4. Beschermde meerderjarigen - Verticlaal familierecht: regels tussen
5. Geesteszieken ouders en kinderen
- Is geen element van de “staat van de 2. Partners
persoon” - Echtgenoten
- Men kan het hebben over bijvoorbeeld - Wettelijk samenwonenden
dwang - Feitelijk samenwonenden
- EXAMEN 3. Ouders en kinderen
- Ouders
- Opvoeders
4. Verwanten
Personenrecht
- Algemeen personenrecht: van toepassing op alle personen
- Bijzonder personenrecht: van toepassing op bijzondere categorieën van personen (bv.
minderjarigen, meerderjarige beschermde personen)
Familierecht
- Verticaal Familierecht: verticale relaties (afstammingsband, gezagsrelatie)
- Horizontaal Familierecht: horizontale relaties tussen partners (samenwoningsrelaties,
incl. beëindiging)
1.De vier kwadranten
Vier kwadranten (die samengehouden werden door huwelijk)
- Seks
- Paarvorming
- Voortplanting
- Ouderschap
huwelijk overkoepelt structuur van huwelijk
Er kwamen al snel barsten/breken in het huwelijk (kwadranten worden uit elkaar geschoven)
- Seks en voortplanting uit elkaar
o Seksuele revolutie die het voor de vrouw mogelijk maakte om seks te hebben zonder
zich voor te planten.
- Paarvorming en ouderschap uit elkaar
o Kinderen geboren in het huwelijk niet anders/voordeliger behandeld mogen worden
buiten het huwelijk (volgens het EHRM).
- Vandaag de dag:
o Voortplanting en ouderschap zijn geen twee termen die met elkaar samengaan
Je kan u voorplanten zonder biologische ouder te zijn van kind.
o Seks en paarvorming
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is personen- en familierecht?........................................................................................................ 4
1. De vier kwadranten.....................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2: Personen............................................................................................................................................. 6
1. Waarover gaat het?....................................................................................................................................................6
1.1. Het begrip ‘persoon’............................................................................................................................................6
Algemeen...............................................................................................................................................................6
Voorbijgestreefd?...................................................................................................................................................6
2. De natuurlijke persoon................................................................................................................................................7
De geboorte................................................................................................................................................................7
A. De levende en levensvatbare geboorte.............................................................................................................8
De kennisgeving (stap 1)........................................................................................................................................8
Geboorteakte (stap 2)............................................................................................................................................9
B. De doodgeboorte...............................................................................................................................................9
C. Nog geen geboorte..........................................................................................................................................11
2.1. De afwezigheid...................................................................................................................................................11
A. Overlijden.........................................................................................................................................................11
B. Afwezigheid......................................................................................................................................................12
C. De gerechtelijke vaststelling van overlijden....................................................................................................14
3. De menselijke persoon en zijn persoonlijkheidsrechten............................................................................................15
3.1. Waarover gaat het?...........................................................................................................................................15
3.2. Heikele kwesties.................................................................................................................................................15
3.3. Een oplossing.....................................................................................................................................................16
4. De juridische persoon en zijn staat............................................................................................................................17
4.1. Staat...................................................................................................................................................................17
A. Wat is het?.......................................................................................................................................................17
4.2. Vorderingen van staat........................................................................................................................................19
4.3. Bezit van staat....................................................................................................................................................20
5. De identificatie van de persoon.................................................................................................................................22
5.1. De (familie)naam................................................................................................................................................22
Toekenning bij de geboorte.................................................................................................................................23
Latere wijziging....................................................................................................................................................23
5.2. De voornaam......................................................................................................................................................27
Toekenning bij de geboorte.................................................................................................................................27
Latere wijziging....................................................................................................................................................27
5.3. De woon- en verblijfplaats.................................................................................................................................28
5.4. Van geslacht naar geslacht en gender...............................................................................................................30
De omgang van het personenrecht met gender..................................................................................................30
5.5. Het geslacht bij geboorte en latere wijzigingen................................................................................................31
Toekenning...........................................................................................................................................................31
Latere wijziging (van geslacht)............................................................................................................................31
Hoofdstuk 3: Belgen en vreemdelingen................................................................................................................... 34
1. Waarover gaat het....................................................................................................................................................34
1.1. Element van staat..............................................................................................................................................34
1.2. Begrip nationaliteit............................................................................................................................................34
1.3. Nationaliteit in een geglobaliseerde wereld......................................................................................................35
1.4. Rechten gekoppeld aan nationaliteit.................................................................................................................35
1.5. Kenmerken van Belgische nationaliteitsrecht...................................................................................................36
1
, 1.6. Vordering van staat............................................................................................................................................37
1.7. Wijziging afstamming.........................................................................................................................................37
2. De Belgische nationaliteit verwerven**....................................................................................................................37
2.1. Toekenning vs. verkrijging.................................................................................................................................38
Toekenning aan minderjarigen............................................................................................................................38
Verkrijging door meerderjarigen.........................................................................................................................39
3. De Belgische nationaliteit verliezen...........................................................................................................................43
Afstand.................................................................................................................................................................43
Automatisch.........................................................................................................................................................43
Vervallenverklaring (burgerlijke straf).................................................................................................................45
Tot slot.................................................................................................................................................................46
Hoofdstuk 4: Onbekwaamheid en bewind.............................................................................................................. 48
1. Waarover gaat het....................................................................................................................................................48
2. Onbekwamen.............................................................................................................................................................48
3. Bewind.......................................................................................................................................................................52
Hoofdstuk 5: Minderjarigen.................................................................................................................................... 56
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................56
2. Niet-ontvoogde minderjarigen..................................................................................................................................56
2.1. De negatieve zijde: onbekwaamheid.................................................................................................................56
De bekwaamheid van de minderjarige begrepen vanuit hoofdstuk 4 (De principes).........................................56
Een verdere verfijning: het onderscheid tussen daden van bewaring, beheer en beschikking...........................56
De weg naar een grotere bekwaamheid voor de niet-ontvoogde minderjarige.................................................58
2.2. De positieve zijde: het bewind...........................................................................................................................60
Het ouderlijk bewind............................................................................................................................................60
Voogdij.................................................................................................................................................................62
3. Ontvoogde minderjarigen.........................................................................................................................................64
3.1. Wat is ontvoogding en hoe gebeurt het?..........................................................................................................64
3.2. De bekwaamheid van de ontvoogde minderjarige............................................................................................66
3.3. Het bewind over ontvoogde minderjarigen......................................................................................................67
Hoofdstuk 6: Beschermde meerderjarigen.............................................................................................................. 69
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................69
2. Toepassingsgebied....................................................................................................................................................72
2.1. Gezondheidstoestand........................................................................................................................................72
2.2. Verkwisting.........................................................................................................................................................73
3. De buitengerechtelijke bescherming.........................................................................................................................74
3.1. De (on)geldigheid van rechtshandelingen bij wilsonbekwaamheid..................................................................74
Is de rechtshandeling gesteld door iemand die handelingsbekwaam is, maar wilsonbekwaam is, geldig?.......74
Kan de rechtshandeling van een persoon die wilsonbekwaam maar handelingsbekwaam is, aanvechten
tijdens het leven van deze persoon?....................................................................................................................75
Kan je de rechtshandeling van een persoon die wilsonbekwaam maar handelingsbekwaam is, aanvechten na
zijn overlijden ?....................................................................................................................................................76
3.2. Vraag 2: Is er manier om handelingsonbekwaamheid te vermijden en toch bescherming te bieden?............78
Informeel bewind.................................................................................................................................................78
3. Rechterlijke bescherming...........................................................................................................................................83
3.1. Inleiding..............................................................................................................................................................83
3.2. Onbekwaamheid: de negatieve zijde.................................................................................................................84
Omvang van onbekwaamheid is op maat...........................................................................................................85
Sanctionering onbekwaamheid...........................................................................................................................86
Wanneer treedt bewind in werking? aanvang...................................................................................................86
Einde onbekwaamheid?.......................................................................................................................................87
2
, 3.3. Bewind: de positieve zijde.................................................................................................................................87
De bewindsorganen.............................................................................................................................................87
De werking van het bewind.................................................................................................................................93
Controle................................................................................................................................................................94
Hoofdstuk 7: Geesteszieken.................................................................................................................................... 96
1. Waarover gaat het?..................................................................................................................................................96
2. Exclusief karakter van de wet....................................................................................................................................97
3. Materiële toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................97
4. Maatregelen............................................................................................................................................................100
4.1. Behandeling in een ziekenhuis.........................................................................................................................100
4.2. Verpleging in het gezin.....................................................................................................................................101
5. De bekwaamheid van de gedwongen opgenomen geesteszieke............................................................................101
3
, Hoofdstuk 1: Wat is personen- en
familierecht?
Personenrecht Familierecht
1. Wat is een “persoon”? 1. Wat is “familie”?
- Begin en einde van het leven - Aspecten: partners, ouders en kinderen,
- Persoonlijkheidsrechten en ‘staat’ verwanten…
- Naam en geslacht - Familiale verhoudingen
2. Nationaliteit - Horizentaal familierecht: regels tussen
3. Minderjarigen partners
4. Beschermde meerderjarigen - Verticlaal familierecht: regels tussen
5. Geesteszieken ouders en kinderen
- Is geen element van de “staat van de 2. Partners
persoon” - Echtgenoten
- Men kan het hebben over bijvoorbeeld - Wettelijk samenwonenden
dwang - Feitelijk samenwonenden
- EXAMEN 3. Ouders en kinderen
- Ouders
- Opvoeders
4. Verwanten
Personenrecht
- Algemeen personenrecht: van toepassing op alle personen
- Bijzonder personenrecht: van toepassing op bijzondere categorieën van personen (bv.
minderjarigen, meerderjarige beschermde personen)
Familierecht
- Verticaal Familierecht: verticale relaties (afstammingsband, gezagsrelatie)
- Horizontaal Familierecht: horizontale relaties tussen partners (samenwoningsrelaties,
incl. beëindiging)
1.De vier kwadranten
Vier kwadranten (die samengehouden werden door huwelijk)
- Seks
- Paarvorming
- Voortplanting
- Ouderschap
huwelijk overkoepelt structuur van huwelijk
Er kwamen al snel barsten/breken in het huwelijk (kwadranten worden uit elkaar geschoven)
- Seks en voortplanting uit elkaar
o Seksuele revolutie die het voor de vrouw mogelijk maakte om seks te hebben zonder
zich voor te planten.
- Paarvorming en ouderschap uit elkaar
o Kinderen geboren in het huwelijk niet anders/voordeliger behandeld mogen worden
buiten het huwelijk (volgens het EHRM).
- Vandaag de dag:
o Voortplanting en ouderschap zijn geen twee termen die met elkaar samengaan
Je kan u voorplanten zonder biologische ouder te zijn van kind.
o Seks en paarvorming
4
