Samenvatting
Ondernemingsfinanciering (OF)
B-Accountancy
Collegejaar: 2023-2024
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• Financieel management en Financiering (3e druk)
• Materiaal van Blackboard
o Werkcollege slides Ondernemingsfinanciering (OF)
o Formuleblad Ondernemingsfinanciering (OF)
o Oefenopdrachten & Extra Oefenopdrachten Ondernemingsfinanciering (OF)
Bij het studieonderdeel Ondernemingsfinanciering (OF) – en dus in deze samenvatting - zullen
de volgende onderwerpen behandeld orden:
• Financiële overzichten (balans, winst- en verliesrekening & kasstroomoverzicht);
• Uitgangspunten financiering en waardering op basis van kasstromen;
• Operationele financiële planning;
• Investeringsselectie (inclusief gevoeligheidsanalyse);
• Werkkapitaalbeheer;
• Financiële analyse (ratioanalyse);
• Eigen vermogen;
• Vreemd vermogen;
• Kostenvoet van het eigen vermogen (Capital Asset Pricing Model);
• Vermogensstructuur en vermogenskosten (Weighted Average Costs of Capital);
• Behavioural finance;
• Bedrijfswaardering en bedrijfsovername (Accounting en Economische benadering).
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning OF als
tentamenstof staat voorgeschreven. De theorie wordt in deze samenvatting vaak toegelicht
met behulp van voorbeelden. Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt opgenomen
in deze samenvatting zal dit hieronder te vinden zijn onder de opmerkingen.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning en van het proeftentamen Ondernemingsfinanciering.
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen!
Opmerkingen:
• Paragraaf 1.3 (financiële overzichten) gaat heel breed in op de verschillende financiële
overzichten. Aangezien dit al vaak behandeld is bij andere vakken wordt de basis
genoemd in de samenvatting. Het kasstroomoverzicht wordt wel uitgebreid
behandeld.
• Paragraaf 11.3 en 11.4 gaat heel diep in op duurzaamheid. Een deel is opgenomen.
Daarnaast is paragraaf 11.9 (eerder behandeld) niet opgenomen.
• Paragraaf 15.5 (niet relevant) is niet opgenomen in de samenvatting.
2
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Financiële overzichten & uitgangspunten financiering ................................................... 5
1.1 Financiële overzichten ........................................................................................................... 5
1.2 Uitgangspunten van het vak financiering ............................................................................ 16
1.3 Operationele financiële planning ......................................................................................... 17
Hoofdstuk 2: Investeringsselectie ........................................................................................................ 22
2.1 Besluitvorming ..................................................................................................................... 22
2.2 Investeringsanalyse .............................................................................................................. 22
2.3 Investeringsmotieven en vormen van investeringen .......................................................... 23
2.4 Investeringsselectiemethoden ........................................................................................... 24
2.4.1 Netto contante waardemethode ....................................................................................... 25
2.4.2 Interne rentabiliteit............................................................................................................ 30
2.4.3 Winstgevendheidsindex ..................................................................................................... 31
2.4.4 Terugverdienperiode ......................................................................................................... 33
2.4.5 Gemiddelde boekhoudkundige rentabiliteit...................................................................... 34
Hoofdstuk 3: Investeringsselectie onder onzekerheid ........................................................................ 36
3.1 Onzekerheid en risico .......................................................................................................... 36
3.2 Besluitvorming onder onoplosbare onzekerheid ................................................................ 36
3.3 Besluitvorming met behulp van beslisbomen ..................................................................... 39
3.4 Reële opties.......................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 4: Werkkapitaalbeheer ....................................................................................................... 41
4.1 De cash conversion cycle ..................................................................................................... 41
4.2 Werkkapitaalbeheer ............................................................................................................ 42
4.3 De beheersing van het werkkapitaal ................................................................................... 43
4.4 Het voorraadbeheer............................................................................................................. 45
4.5 Debiteurenbeleid ................................................................................................................. 46
4.6 Debiteurenbeheer................................................................................................................ 47
4.7 Factoring .............................................................................................................................. 49
4.8 Crediteurenbeheer............................................................................................................... 53
Hoofdstuk 5: Bankkrediet en het kredietrisico.................................................................................... 54
5.1 Financiële analyse ten behoeve van een kredietbeoordeling ............................................. 54
Hoofdstuk 6: Eigen vermogen .............................................................................................................. 60
6.1 Institutionele kenmerken van het eigen vermogen ............................................................ 60
6.2 De aandelenemissie ............................................................................................................. 65
6.3 Winstuitkering aan aandeelhouders .................................................................................... 65
6.4 De prijs van een aandeel ...................................................................................................... 67
3
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
6.5 Aandelenemissie .................................................................................................................. 70
Hoofdstuk 7: Vreemd vermogen .......................................................................................................... 75
7.1 Kenmerken en verschijningsvormen van vreemd vermogen .............................................. 75
7.2 Obligatielening ..................................................................................................................... 75
7.3 De onderhandse lening ........................................................................................................ 81
7.4 Objectfinanciering ................................................................................................................ 82
Hoofdstuk 8: Kostenvoet van het eigen vermogen ............................................................................. 84
8.1 Capital Asset Pricing Model ................................................................................................. 84
8.2 Small-firm effect .................................................................................................................. 88
8.3 De build-up methode ........................................................................................................... 89
Hoofdstuk 9: Vermogensstructuur en vermogenskosten ................................................................... 91
9.1 Overzicht van theorieën en veronderstellingen .................................................................. 91
9.2 Modigliani & Miller 1958 ..................................................................................................... 93
9.3 De rol van belastingen, M&M’63 (Adjusted Present Value) ................................................ 95
9.4 De rol van het insolventierisico, de trade-off theorie.......................................................... 98
Hoofdstuk 10: Ontwikkeling van theorieën en externe ontwikkeling.............................................. 101
10.1 Hedendaagse ontwikkelingen in financieringsland ........................................................... 101
10.2 De onderneming als spil in een netwerk van economische relaties.................................. 101
10.3 Maatschappelijk verantwoord ondernemen ..................................................................... 102
10.4 Maatschappelijk verantwoord financieren ........................................................................ 103
10.5 Behavioural finance ........................................................................................................... 103
Hoofdstuk 11: Bedrijfswaardering en bedrijfsovername .................................................................. 106
11.1 Inleiding.............................................................................................................................. 106
11.2 Motieven voor samenwerking of bedrijfsovername ......................................................... 106
11.3 Het bedrijfsovernameproces ............................................................................................. 107
11.4 Methoden van bedrijfswaardering .................................................................................... 108
11.4.1 Intrinsieke waardemethode .......................................................................................... 109
11.4.2 Goodwill-methode ......................................................................................................... 112
11.4.3 Ratio-analyse ................................................................................................................. 114
11.4.4 Rentabiliteitswaardemethode ....................................................................................... 114
11.4.4.1 Eenvoudige rentabiliteitswaarde .............................................................................. 115
11.4.4.2 Dynamische rentabiliteitswaarde ............................................................................. 115
11.4.5 De verbeterde rentabiliteitswaardemethode ............................................................... 116
11.4.6 De discounted cashflow-methode (DCF-methode) ....................................................... 118
11.4.7 De aangepaste contante waarde-methode (Adjusted Present Value).......................... 121
Formuleblad ........................................................................................................................................ 123
4
, Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Financiële overzichten & uitgangspunten financiering
1.1 Financiële overzichten
Het opstellen en analyseren van financiële overzichten is een belangrijk deel van het
werkterrein van de accountant. Financiële overzichten worden opgesteld om
verantwoording af te kunnen leggen en voor de vertaling van plannen in geld en gevolgen
(operationele financiële planning). De belangrijkste financiële overzichten zijn:
• Balans;
• Resultatenrekening;
• Kasstroomoverzicht.
Balans
Een balans is een financieel overzicht waarin aan de linkerkant (de debetzijde) de bezittingen
van een bedrijf staan en aan de rechterkant (de creditzijde) de manier waarop deze
bezittingen zijn gefinancierd. In plaats van de term ‘’bezittingen’’ is het gebruikelijk om te
spreken over activa.
Activa moeten worden gefinancierd. In principe zijn er twee manieren om bezittingen (en
activiteiten) te financieren, te weten:
• met eigen geld (eigen vermogen), hoeft niet te worden terugbetaald;
• met geld van schuldeisers (vreemd vermogen), moet worden terugbetaald.
De verzamelnaam passiva is de gebruikelijke term voor de creditzijde van de balans en
daarmee voor de financiering van de activa. Het kernmerk van een balans is dat de optelsom
van beide zijden aan elkaar gelijk is: het totaalbedrag van de debetzijde (activa) is even groot
als dat van de creditzijde (passiva). De post Eigen vermogen is de restpost (sluitpost) die ervoor
zorgt dat beide zijden van de balans aan elkaar gelijk zijn. Het eigen vermogen is daarmee
gelijk aan het verschil tussen de totale activa en de schulden (vreemd vermogen).
De afzonderlijke posten van de balans worden niet besproken aangezien dit eerder in de
opleiding meerdere keren is behandeld. Onderstaand plaatje geeft een totaaloverzicht van de
kenmerken per aparte post van de balans.
5
Ondernemingsfinanciering (OF)
B-Accountancy
Collegejaar: 2023-2024
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• Financieel management en Financiering (3e druk)
• Materiaal van Blackboard
o Werkcollege slides Ondernemingsfinanciering (OF)
o Formuleblad Ondernemingsfinanciering (OF)
o Oefenopdrachten & Extra Oefenopdrachten Ondernemingsfinanciering (OF)
Bij het studieonderdeel Ondernemingsfinanciering (OF) – en dus in deze samenvatting - zullen
de volgende onderwerpen behandeld orden:
• Financiële overzichten (balans, winst- en verliesrekening & kasstroomoverzicht);
• Uitgangspunten financiering en waardering op basis van kasstromen;
• Operationele financiële planning;
• Investeringsselectie (inclusief gevoeligheidsanalyse);
• Werkkapitaalbeheer;
• Financiële analyse (ratioanalyse);
• Eigen vermogen;
• Vreemd vermogen;
• Kostenvoet van het eigen vermogen (Capital Asset Pricing Model);
• Vermogensstructuur en vermogenskosten (Weighted Average Costs of Capital);
• Behavioural finance;
• Bedrijfswaardering en bedrijfsovername (Accounting en Economische benadering).
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning OF als
tentamenstof staat voorgeschreven. De theorie wordt in deze samenvatting vaak toegelicht
met behulp van voorbeelden. Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt opgenomen
in deze samenvatting zal dit hieronder te vinden zijn onder de opmerkingen.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning en van het proeftentamen Ondernemingsfinanciering.
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen!
Opmerkingen:
• Paragraaf 1.3 (financiële overzichten) gaat heel breed in op de verschillende financiële
overzichten. Aangezien dit al vaak behandeld is bij andere vakken wordt de basis
genoemd in de samenvatting. Het kasstroomoverzicht wordt wel uitgebreid
behandeld.
• Paragraaf 11.3 en 11.4 gaat heel diep in op duurzaamheid. Een deel is opgenomen.
Daarnaast is paragraaf 11.9 (eerder behandeld) niet opgenomen.
• Paragraaf 15.5 (niet relevant) is niet opgenomen in de samenvatting.
2
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Financiële overzichten & uitgangspunten financiering ................................................... 5
1.1 Financiële overzichten ........................................................................................................... 5
1.2 Uitgangspunten van het vak financiering ............................................................................ 16
1.3 Operationele financiële planning ......................................................................................... 17
Hoofdstuk 2: Investeringsselectie ........................................................................................................ 22
2.1 Besluitvorming ..................................................................................................................... 22
2.2 Investeringsanalyse .............................................................................................................. 22
2.3 Investeringsmotieven en vormen van investeringen .......................................................... 23
2.4 Investeringsselectiemethoden ........................................................................................... 24
2.4.1 Netto contante waardemethode ....................................................................................... 25
2.4.2 Interne rentabiliteit............................................................................................................ 30
2.4.3 Winstgevendheidsindex ..................................................................................................... 31
2.4.4 Terugverdienperiode ......................................................................................................... 33
2.4.5 Gemiddelde boekhoudkundige rentabiliteit...................................................................... 34
Hoofdstuk 3: Investeringsselectie onder onzekerheid ........................................................................ 36
3.1 Onzekerheid en risico .......................................................................................................... 36
3.2 Besluitvorming onder onoplosbare onzekerheid ................................................................ 36
3.3 Besluitvorming met behulp van beslisbomen ..................................................................... 39
3.4 Reële opties.......................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 4: Werkkapitaalbeheer ....................................................................................................... 41
4.1 De cash conversion cycle ..................................................................................................... 41
4.2 Werkkapitaalbeheer ............................................................................................................ 42
4.3 De beheersing van het werkkapitaal ................................................................................... 43
4.4 Het voorraadbeheer............................................................................................................. 45
4.5 Debiteurenbeleid ................................................................................................................. 46
4.6 Debiteurenbeheer................................................................................................................ 47
4.7 Factoring .............................................................................................................................. 49
4.8 Crediteurenbeheer............................................................................................................... 53
Hoofdstuk 5: Bankkrediet en het kredietrisico.................................................................................... 54
5.1 Financiële analyse ten behoeve van een kredietbeoordeling ............................................. 54
Hoofdstuk 6: Eigen vermogen .............................................................................................................. 60
6.1 Institutionele kenmerken van het eigen vermogen ............................................................ 60
6.2 De aandelenemissie ............................................................................................................. 65
6.3 Winstuitkering aan aandeelhouders .................................................................................... 65
6.4 De prijs van een aandeel ...................................................................................................... 67
3
,Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
6.5 Aandelenemissie .................................................................................................................. 70
Hoofdstuk 7: Vreemd vermogen .......................................................................................................... 75
7.1 Kenmerken en verschijningsvormen van vreemd vermogen .............................................. 75
7.2 Obligatielening ..................................................................................................................... 75
7.3 De onderhandse lening ........................................................................................................ 81
7.4 Objectfinanciering ................................................................................................................ 82
Hoofdstuk 8: Kostenvoet van het eigen vermogen ............................................................................. 84
8.1 Capital Asset Pricing Model ................................................................................................. 84
8.2 Small-firm effect .................................................................................................................. 88
8.3 De build-up methode ........................................................................................................... 89
Hoofdstuk 9: Vermogensstructuur en vermogenskosten ................................................................... 91
9.1 Overzicht van theorieën en veronderstellingen .................................................................. 91
9.2 Modigliani & Miller 1958 ..................................................................................................... 93
9.3 De rol van belastingen, M&M’63 (Adjusted Present Value) ................................................ 95
9.4 De rol van het insolventierisico, de trade-off theorie.......................................................... 98
Hoofdstuk 10: Ontwikkeling van theorieën en externe ontwikkeling.............................................. 101
10.1 Hedendaagse ontwikkelingen in financieringsland ........................................................... 101
10.2 De onderneming als spil in een netwerk van economische relaties.................................. 101
10.3 Maatschappelijk verantwoord ondernemen ..................................................................... 102
10.4 Maatschappelijk verantwoord financieren ........................................................................ 103
10.5 Behavioural finance ........................................................................................................... 103
Hoofdstuk 11: Bedrijfswaardering en bedrijfsovername .................................................................. 106
11.1 Inleiding.............................................................................................................................. 106
11.2 Motieven voor samenwerking of bedrijfsovername ......................................................... 106
11.3 Het bedrijfsovernameproces ............................................................................................. 107
11.4 Methoden van bedrijfswaardering .................................................................................... 108
11.4.1 Intrinsieke waardemethode .......................................................................................... 109
11.4.2 Goodwill-methode ......................................................................................................... 112
11.4.3 Ratio-analyse ................................................................................................................. 114
11.4.4 Rentabiliteitswaardemethode ....................................................................................... 114
11.4.4.1 Eenvoudige rentabiliteitswaarde .............................................................................. 115
11.4.4.2 Dynamische rentabiliteitswaarde ............................................................................. 115
11.4.5 De verbeterde rentabiliteitswaardemethode ............................................................... 116
11.4.6 De discounted cashflow-methode (DCF-methode) ....................................................... 118
11.4.7 De aangepaste contante waarde-methode (Adjusted Present Value).......................... 121
Formuleblad ........................................................................................................................................ 123
4
, Samenvatting Ondernemingsfinanciering (OF) | FEMH20OF1A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Financiële overzichten & uitgangspunten financiering
1.1 Financiële overzichten
Het opstellen en analyseren van financiële overzichten is een belangrijk deel van het
werkterrein van de accountant. Financiële overzichten worden opgesteld om
verantwoording af te kunnen leggen en voor de vertaling van plannen in geld en gevolgen
(operationele financiële planning). De belangrijkste financiële overzichten zijn:
• Balans;
• Resultatenrekening;
• Kasstroomoverzicht.
Balans
Een balans is een financieel overzicht waarin aan de linkerkant (de debetzijde) de bezittingen
van een bedrijf staan en aan de rechterkant (de creditzijde) de manier waarop deze
bezittingen zijn gefinancierd. In plaats van de term ‘’bezittingen’’ is het gebruikelijk om te
spreken over activa.
Activa moeten worden gefinancierd. In principe zijn er twee manieren om bezittingen (en
activiteiten) te financieren, te weten:
• met eigen geld (eigen vermogen), hoeft niet te worden terugbetaald;
• met geld van schuldeisers (vreemd vermogen), moet worden terugbetaald.
De verzamelnaam passiva is de gebruikelijke term voor de creditzijde van de balans en
daarmee voor de financiering van de activa. Het kernmerk van een balans is dat de optelsom
van beide zijden aan elkaar gelijk is: het totaalbedrag van de debetzijde (activa) is even groot
als dat van de creditzijde (passiva). De post Eigen vermogen is de restpost (sluitpost) die ervoor
zorgt dat beide zijden van de balans aan elkaar gelijk zijn. Het eigen vermogen is daarmee
gelijk aan het verschil tussen de totale activa en de schulden (vreemd vermogen).
De afzonderlijke posten van de balans worden niet besproken aangezien dit eerder in de
opleiding meerdere keren is behandeld. Onderstaand plaatje geeft een totaaloverzicht van de
kenmerken per aparte post van de balans.
5
