Samenvatting kine bij inwendige aandoeningen: Timia Van Soom
Oncologische revalidatie
1. Introductie
− Wereldwijd is de kankerincidentie aan het stijgen
− Ondanks deze stijging is de dood van kankerpatiënten aan het dalen
o Dit kan komen door betere
screeningsmethodes wat leidt tot
snellere detectie + betere
behandelstrategieën
o Hierdoor verbetert de prognose en
survival
− Door de stijging in overlevenden is er meer
aandacht nodig voor quality of life (QoL)
1.1 De leerdoelen van dit hoofdstuk
− Inzicht geven in algemene kanker -en behandel gerelateerde morbiditeiten
− Inzicht geven in een theoretisch framework over (energie) metabolisme
− Inzicht geven in kanker -en behandel gerelateerde veranderingen in (energie) metabolisme
− Inzicht geven in de rationale voor het toepassen van levensstijl interventies omtrent fysieke
activiteit en nutritie in de oncologische populatie
− Het geven van een evidence-based aanpak voor oefentherapie in de oncologische populatie
− Het geven van een evidence-based aanpak voor nutritie interventies in de oncologische
populatie
2. Morbiditeiten in kanker
− Zoals gezegd leidt een verbetering in behandeling tot meer overlevers → verhoogt ook de
comorbiditeiten die de QoL en het functioneren beïnvloeden
− Belangrijk om snel kankergerelateerde en behandelgerelateerde neveneffecten op te sporen
− Behandelingsstatistieken:
o 44,8% van de patiënten krijgt chirurgie
o 27,3% van de patiënten krijgt radiotherapie
o 28,4% van de patiënten krijgt chemotherapie
− Hoe sneller de tumor progressie toont, hoe agressiever de therapie zal zijn
− De kanker -en behandeling gerelateerde morbiditeiten zijn onderverdeeld in 2 categorieën:
1
,2.1 Psychologische en psycho-sociale gerelateerde morbiditeiten
2.1.1 Lichaamsbeeld en intimiteit
− Patiënten die behandeling ondergaan kunnen verschillende lichamelijke veranderingen
ervaren:
o Duidelijk zichtbare littekens
o Haarverlies
o Veranderingen in fysieke verschijning
o Verkleuring van de huid
o …
− Deze veranderingen gaan hand in hand met de behandeling → negatieve impact op
lichaamsbeeld
o Behandeling = operatie, radiatie, chemotherapie, hormonale therapie,…
o Kan ook angst uitlokken
− Belangrijk om de emotionele nood van de patiënt te beantwoorden → tekort aan
emotionele steun kan QoL verminderen
− De veranderingen hebben een negatieve impact op emotionele en fysieke intimiteiten!
o Veel patiënten bezorgd rondom fysieke verschijning → uitdagingen rond fysieke
intimiteit
o Bij vrouwen → vnl. problemen met pijn tijdens seksuele momenten en infertiliteit
o Bij mannen → vnl. problemen met erectie dysfuncties en infertiliteit
o Deze klachten gaan hand in hand met zelfvertrouwen, angst en depressie
− Als therapeut moet je o.a. het zelfbeeld van de patiënt promoten
2.1.2 Angst en stress
− Wanneer patiënten gediagnosticeerd worden met kanker → vaak veel stress en angst
o Bijkomende emoties zijn angst, woede en bedroeft zijn
− Begint met tijdelijke angst en korttijdige bezorgdheid
o Gevoelens van rusteloosheid en concentratievermindering zijn aanwezig, ze kunnen
niet ontspannen
− Angst kan evolueren naar angststoornis → verstoort mogelijkheid tot normaal leven leiden
− Veel risicofactoren kunnen zorgen voor hoge stress levels
o Aanwezigheid van neveneffecten, functieproblemen in ADL, problemen thuis, sociale
isolatie, kanker gerelateerde PTSD, vrouw en jong zijn, laag educatieniveau,…
− Een normale coping strategie kan evolueren naar een stoornis zoals in volgende tabel
2.1.3 Depressie
− Angst en stress zijn een normaal proces voor het ontwikkelen van een copingsstrategie,
zolang ze binnen de grenzen van normale aanpassing blijven
− 30% van de patiënten hebben een risico op het ontwikkelen van een mentale stoornis,
waarvan 20% effectief een stoornis ontwikkelt
2
,− De meest voorkomende stoornis → depressie
o Prevalentie van depressie → 13-40% in kankerpatiënten
o Vermoedde prevalentie van depressie → 80% in kankerpatiënten
− De percentages verschillen van vermoedde depressie en prevalentie
o Depressie is onder gerapporteerd, want patiënten hebben vaak subthreshold
symptomen
o Deze symptomen komen dus volgens DSM-V criteria niet in aanmerking voor
depressie
− Wij moeten dit probleem erkennen en aanpakken → depressie heeft impact op behandeling
o Behandeling van depressie kan de outcome van patiënt verbeteren
2.1.4 Sociale isolatie (SI)
− Sociale isolatie = terugtrekking van sociale banden
o Zowel kwantiteit als kwaliteit van de sociale interacties zijn gedaald om aan hun
sociale noden te voldoen
− Statistieken van sociale isolatie in kankerpatiënten
o 1/4 van de nieuw gediagnosticeerde patiënten hebben gebrek aan sociaal support
o 1/5 van SI patiënten gebruikt de kankerdiagnose als directe reden
o 4/5 van SI patiënten gebruikt financiële kost als directe reden
o 2/3 van SI patiënten beweert dat de niet-therapietrouw te wijten is aan sociaal
isolement
− Sociale isolatie is een belangrijke determinant die indicatie geeft over de ervaringen van de
patiënt met sociale relaties
− Belangrijkste indicator van sociale isolatie → eenzaamheid
o De theorie van eenzaamheid → niet alleen effectieve isolatie, maar ook schijnbare
isolatie
− Het gevoel van sociale connectie is cruciaal voor QoL
− Sociale isolatie zorgt ook voor minder therapietrouw
− Sociaal geïsoleerde patiënten hebben vaker te maken met vroegtijdig overlijden → hogere
risico op dood
− Dit kan komen door:
o Stijging in depressieve stemming
o Daling in cognitieve functie
o Stijging van cortisol secretie
o Gewichtsverstoringen
o Ongezonde levensstijl
o Tekort aan sociale controle
3
, − Ook andere risicofactoren kunnen voorkomen waaronder → roken, hypertensie en obesitas
− Een vragenlijst kan gebruikt worden om eenzaamheid op te sporen en de tegemoetkoming
aan sociale noden te bekijken
2.1.5 Werkhervatting
− Statistieken in kankerpatiënten:
o 50% van alle patiënten zijn op werkende leeftijd, waarvan 1/3 niet in staat is om
werk te hervatten
o Risico van werkeloosheid ligt 1,4 keer hoger
o De economische kosten van kanker en return to work in EU = €126 biljoen
▪ 60% is niet gezondheid gerelateerd
o Verhoogd risico op vroeg pensioen
− Verschillende factoren hebben invloed op werkhervatting:
o Emotionele belasting van de ziekte
o Vermoeidheid en uitputting
o Gedaalde mentale gezondheid
− Gevolgen voor het werk:
o Verminderde productiviteit
o Werkvermogen verstoort → vermogen om te concentreren en om met stress om te
gaan
o Verminderd functioneren
− Gevolgen voor het individu → niet onderschatten sinds werk gerelateerd is aan:
o Persoonlijkheid
o Geeft gevoel van normaliteit
o Geeft sociale relaties → sociaal isolement kan gereduceerd worden
o Geeft zelfrespect en zelfwaardering
o Geeft een voldoening van leven
o QoL verbetert bij werkhervatting
o Heeft financiële impact
2.2 Fysiologisch gerelateerde morbiditeiten
2.2.1 Inflammatie
− Kankerontwikkeling indiceert een variatie aan fysiologische neveneffecten
o Deze neveneffecten zijn vaak symptomen van inflammatie
o Bv. vermoeidheid, mucositis (infectie van mucus),…
− Acuut inflammatoir event → wanneer een vreemd deeltje het lichaam binnenkomt
− Chronische inflammatie is gelinkt aan kanker → ontwikkeling van een tumor
o Tijdens deze inflammatie worden cytokines vrijgelaten
o Dit zijn pro-inflammatoire cytokines die de inflammatie respons stimuleren
− Tijdens de inflammatiefase zullen ROS worden geproduceerd
o Sommigen binden aan N → vormt RNS
o ROS = complexe signalisatie molecule die celgroei reguleert en adhesie van cellen
o In hoge concentratie beschadigen ze DNA → geeft mutaties en chronische
inflammatie
− Langdurige ROS productie is gelinkt aan progressie van inflammatoire ziektes of andere
metabole ziektes → zoals kanker of insuline resistance
4
Oncologische revalidatie
1. Introductie
− Wereldwijd is de kankerincidentie aan het stijgen
− Ondanks deze stijging is de dood van kankerpatiënten aan het dalen
o Dit kan komen door betere
screeningsmethodes wat leidt tot
snellere detectie + betere
behandelstrategieën
o Hierdoor verbetert de prognose en
survival
− Door de stijging in overlevenden is er meer
aandacht nodig voor quality of life (QoL)
1.1 De leerdoelen van dit hoofdstuk
− Inzicht geven in algemene kanker -en behandel gerelateerde morbiditeiten
− Inzicht geven in een theoretisch framework over (energie) metabolisme
− Inzicht geven in kanker -en behandel gerelateerde veranderingen in (energie) metabolisme
− Inzicht geven in de rationale voor het toepassen van levensstijl interventies omtrent fysieke
activiteit en nutritie in de oncologische populatie
− Het geven van een evidence-based aanpak voor oefentherapie in de oncologische populatie
− Het geven van een evidence-based aanpak voor nutritie interventies in de oncologische
populatie
2. Morbiditeiten in kanker
− Zoals gezegd leidt een verbetering in behandeling tot meer overlevers → verhoogt ook de
comorbiditeiten die de QoL en het functioneren beïnvloeden
− Belangrijk om snel kankergerelateerde en behandelgerelateerde neveneffecten op te sporen
− Behandelingsstatistieken:
o 44,8% van de patiënten krijgt chirurgie
o 27,3% van de patiënten krijgt radiotherapie
o 28,4% van de patiënten krijgt chemotherapie
− Hoe sneller de tumor progressie toont, hoe agressiever de therapie zal zijn
− De kanker -en behandeling gerelateerde morbiditeiten zijn onderverdeeld in 2 categorieën:
1
,2.1 Psychologische en psycho-sociale gerelateerde morbiditeiten
2.1.1 Lichaamsbeeld en intimiteit
− Patiënten die behandeling ondergaan kunnen verschillende lichamelijke veranderingen
ervaren:
o Duidelijk zichtbare littekens
o Haarverlies
o Veranderingen in fysieke verschijning
o Verkleuring van de huid
o …
− Deze veranderingen gaan hand in hand met de behandeling → negatieve impact op
lichaamsbeeld
o Behandeling = operatie, radiatie, chemotherapie, hormonale therapie,…
o Kan ook angst uitlokken
− Belangrijk om de emotionele nood van de patiënt te beantwoorden → tekort aan
emotionele steun kan QoL verminderen
− De veranderingen hebben een negatieve impact op emotionele en fysieke intimiteiten!
o Veel patiënten bezorgd rondom fysieke verschijning → uitdagingen rond fysieke
intimiteit
o Bij vrouwen → vnl. problemen met pijn tijdens seksuele momenten en infertiliteit
o Bij mannen → vnl. problemen met erectie dysfuncties en infertiliteit
o Deze klachten gaan hand in hand met zelfvertrouwen, angst en depressie
− Als therapeut moet je o.a. het zelfbeeld van de patiënt promoten
2.1.2 Angst en stress
− Wanneer patiënten gediagnosticeerd worden met kanker → vaak veel stress en angst
o Bijkomende emoties zijn angst, woede en bedroeft zijn
− Begint met tijdelijke angst en korttijdige bezorgdheid
o Gevoelens van rusteloosheid en concentratievermindering zijn aanwezig, ze kunnen
niet ontspannen
− Angst kan evolueren naar angststoornis → verstoort mogelijkheid tot normaal leven leiden
− Veel risicofactoren kunnen zorgen voor hoge stress levels
o Aanwezigheid van neveneffecten, functieproblemen in ADL, problemen thuis, sociale
isolatie, kanker gerelateerde PTSD, vrouw en jong zijn, laag educatieniveau,…
− Een normale coping strategie kan evolueren naar een stoornis zoals in volgende tabel
2.1.3 Depressie
− Angst en stress zijn een normaal proces voor het ontwikkelen van een copingsstrategie,
zolang ze binnen de grenzen van normale aanpassing blijven
− 30% van de patiënten hebben een risico op het ontwikkelen van een mentale stoornis,
waarvan 20% effectief een stoornis ontwikkelt
2
,− De meest voorkomende stoornis → depressie
o Prevalentie van depressie → 13-40% in kankerpatiënten
o Vermoedde prevalentie van depressie → 80% in kankerpatiënten
− De percentages verschillen van vermoedde depressie en prevalentie
o Depressie is onder gerapporteerd, want patiënten hebben vaak subthreshold
symptomen
o Deze symptomen komen dus volgens DSM-V criteria niet in aanmerking voor
depressie
− Wij moeten dit probleem erkennen en aanpakken → depressie heeft impact op behandeling
o Behandeling van depressie kan de outcome van patiënt verbeteren
2.1.4 Sociale isolatie (SI)
− Sociale isolatie = terugtrekking van sociale banden
o Zowel kwantiteit als kwaliteit van de sociale interacties zijn gedaald om aan hun
sociale noden te voldoen
− Statistieken van sociale isolatie in kankerpatiënten
o 1/4 van de nieuw gediagnosticeerde patiënten hebben gebrek aan sociaal support
o 1/5 van SI patiënten gebruikt de kankerdiagnose als directe reden
o 4/5 van SI patiënten gebruikt financiële kost als directe reden
o 2/3 van SI patiënten beweert dat de niet-therapietrouw te wijten is aan sociaal
isolement
− Sociale isolatie is een belangrijke determinant die indicatie geeft over de ervaringen van de
patiënt met sociale relaties
− Belangrijkste indicator van sociale isolatie → eenzaamheid
o De theorie van eenzaamheid → niet alleen effectieve isolatie, maar ook schijnbare
isolatie
− Het gevoel van sociale connectie is cruciaal voor QoL
− Sociale isolatie zorgt ook voor minder therapietrouw
− Sociaal geïsoleerde patiënten hebben vaker te maken met vroegtijdig overlijden → hogere
risico op dood
− Dit kan komen door:
o Stijging in depressieve stemming
o Daling in cognitieve functie
o Stijging van cortisol secretie
o Gewichtsverstoringen
o Ongezonde levensstijl
o Tekort aan sociale controle
3
, − Ook andere risicofactoren kunnen voorkomen waaronder → roken, hypertensie en obesitas
− Een vragenlijst kan gebruikt worden om eenzaamheid op te sporen en de tegemoetkoming
aan sociale noden te bekijken
2.1.5 Werkhervatting
− Statistieken in kankerpatiënten:
o 50% van alle patiënten zijn op werkende leeftijd, waarvan 1/3 niet in staat is om
werk te hervatten
o Risico van werkeloosheid ligt 1,4 keer hoger
o De economische kosten van kanker en return to work in EU = €126 biljoen
▪ 60% is niet gezondheid gerelateerd
o Verhoogd risico op vroeg pensioen
− Verschillende factoren hebben invloed op werkhervatting:
o Emotionele belasting van de ziekte
o Vermoeidheid en uitputting
o Gedaalde mentale gezondheid
− Gevolgen voor het werk:
o Verminderde productiviteit
o Werkvermogen verstoort → vermogen om te concentreren en om met stress om te
gaan
o Verminderd functioneren
− Gevolgen voor het individu → niet onderschatten sinds werk gerelateerd is aan:
o Persoonlijkheid
o Geeft gevoel van normaliteit
o Geeft sociale relaties → sociaal isolement kan gereduceerd worden
o Geeft zelfrespect en zelfwaardering
o Geeft een voldoening van leven
o QoL verbetert bij werkhervatting
o Heeft financiële impact
2.2 Fysiologisch gerelateerde morbiditeiten
2.2.1 Inflammatie
− Kankerontwikkeling indiceert een variatie aan fysiologische neveneffecten
o Deze neveneffecten zijn vaak symptomen van inflammatie
o Bv. vermoeidheid, mucositis (infectie van mucus),…
− Acuut inflammatoir event → wanneer een vreemd deeltje het lichaam binnenkomt
− Chronische inflammatie is gelinkt aan kanker → ontwikkeling van een tumor
o Tijdens deze inflammatie worden cytokines vrijgelaten
o Dit zijn pro-inflammatoire cytokines die de inflammatie respons stimuleren
− Tijdens de inflammatiefase zullen ROS worden geproduceerd
o Sommigen binden aan N → vormt RNS
o ROS = complexe signalisatie molecule die celgroei reguleert en adhesie van cellen
o In hoge concentratie beschadigen ze DNA → geeft mutaties en chronische
inflammatie
− Langdurige ROS productie is gelinkt aan progressie van inflammatoire ziektes of andere
metabole ziektes → zoals kanker of insuline resistance
4
