T2: CHEMISCHE STOFFEN IN ORGANISMEN
1. CHEMISCHE SAMENSTELLING VAN ORGANISMEN
ANORGANISCHE STOFFEN ORGANISCHE STOFFEN (koolstofverbindingen)
(heel eenvoudig) (zeer complex)
• water • sachariden
• minerale verbindingen • lipiden
• gassen • proteïnen
• nucleïnezuren
• ATP
Al deze stoffen dragen bij tot:
- opbouw van het organisme | ANATOMIE
- werking van het organisme | FYSIOLOGIE EN BIOCHEMIE
≠ PLANT EN DIER:
PLANT DIER
• Bevatten veel sachariden (energie-opslag, • Gebruiken sachariden (glucose) als
bv zetmeel) brandstof voor energie-levering
• Het proteïnegehalte bij dieren is groter dan
bij planten door de grote hoeveelheid
spierweefsel (opgebouwd uit proteïnen)
• Reserve-energie slaan ze op in de lipiden
2. ANORGANISCHE VERBINDINGEN IN ORGANISMEN
2.1 WATER IN ORGANISMEN
2.1.1 watergehalte van organismen
watergehalte = verse massa - droge massa.
(planten bestaan ongeveer 75% uit water, dieren 60% en mensen 65%)
Water bevindt zich vooral in de cellen = intracellulair > intercellulair = water bevindt zich tussen de
cellen. Intracellulair vocht is de hoofdcomponent van het weefselvocht.
2.1.2 functies van water in organismen
1. het is een belangrijk oplosmiddel (watermoleculen zijn polaire moleculen; zuren lossen op en
vormen H+ ionen -> ionisatie -> bepaalde zuurtegraad Ph)
2. het komt tussen in chemische reacties (bv hydrolyse en condensatiereacties)
3. het is een belangrijk transportmiddel
4. het heeft een warmte regelende functie (bv zweetproductie)
5. het kan werken als smeer-of glijmiddel (bv gewrichtssmeer in een gewricht)
6. het heeft een hoge oppervlaktespanning waar organismen gebruik van kunnen maken (bv insect
loopt op wateroppervlak)
1
, T2: CHEMISCHE STOFFEN IN ORGANISMEN
2.2 MINERALE VERBINDINGEN IN ORGANISMEN
Elk organisme bevat een kleine hoeveelheid (enkele procenten). Omdat ze opgelost zijn in water komen
ze voor in ionen: minerale ionen. Bv Na+, K+, Ca2+, Mg2+, Cl-… Hoewel die ionen slechts een klein aandeel
hebben in de samenstelling van een organisme, zijn ze noodzakelijk in het functioneren ervan.
Na+: het natrium ion is de belangrijkste ion in de extracellulaire vloeistof. Geleiding van impulsen bij de
zenuwen en helpt bij de waterhuishouding.
K+: kalium ion is de belangrijkste in de intracellulaire vloeistof; Geleiding van impulsen bij de zenuwen en
helpt bij de waterhuishouding.
Ca2+:calcium ion = meest voorkomend in het menselijk lichaam (in beenweefsel en tanden), speelt een rol
bij spiercontracties, noodzakelijk voor bloedstolling, ook bij de neurotransmissies aan de synapsen komen
ze voor.
Mg2+:magnesium ion = belangrijk in de intracellulaire vloeistof, noodzakelijk bij het functioneren van
spieren en zenuwen. In chorofylionen is magnesium het centrale ion.
Cl-: in de maag komt het chloride ion voor . Zorgt voor de lage PH in de maag.
2.3 GASSEN IN ORGANISMEN
In een organisme spelen ook verschillende gassen, zoals CO2 en O2 een belangrijke rol. Ze worden
geproduceerd of gebruikt tijdens stofwisselingsprocessen, zoals fotosynthese en aerobe ademhaling.
2.3.1 zuurstofgas
Productie van O2 tijdens fotosynthese
Gebruik van O2 tijdens aerobe celademhaling
Transport van O2 in het bloed voornamelijk d.m.v.
hemoglobine
- Oxigenatie t.h.v. longcapillairen
- Deoxigenatie t.h.v.weefselcapillairen
2
1. CHEMISCHE SAMENSTELLING VAN ORGANISMEN
ANORGANISCHE STOFFEN ORGANISCHE STOFFEN (koolstofverbindingen)
(heel eenvoudig) (zeer complex)
• water • sachariden
• minerale verbindingen • lipiden
• gassen • proteïnen
• nucleïnezuren
• ATP
Al deze stoffen dragen bij tot:
- opbouw van het organisme | ANATOMIE
- werking van het organisme | FYSIOLOGIE EN BIOCHEMIE
≠ PLANT EN DIER:
PLANT DIER
• Bevatten veel sachariden (energie-opslag, • Gebruiken sachariden (glucose) als
bv zetmeel) brandstof voor energie-levering
• Het proteïnegehalte bij dieren is groter dan
bij planten door de grote hoeveelheid
spierweefsel (opgebouwd uit proteïnen)
• Reserve-energie slaan ze op in de lipiden
2. ANORGANISCHE VERBINDINGEN IN ORGANISMEN
2.1 WATER IN ORGANISMEN
2.1.1 watergehalte van organismen
watergehalte = verse massa - droge massa.
(planten bestaan ongeveer 75% uit water, dieren 60% en mensen 65%)
Water bevindt zich vooral in de cellen = intracellulair > intercellulair = water bevindt zich tussen de
cellen. Intracellulair vocht is de hoofdcomponent van het weefselvocht.
2.1.2 functies van water in organismen
1. het is een belangrijk oplosmiddel (watermoleculen zijn polaire moleculen; zuren lossen op en
vormen H+ ionen -> ionisatie -> bepaalde zuurtegraad Ph)
2. het komt tussen in chemische reacties (bv hydrolyse en condensatiereacties)
3. het is een belangrijk transportmiddel
4. het heeft een warmte regelende functie (bv zweetproductie)
5. het kan werken als smeer-of glijmiddel (bv gewrichtssmeer in een gewricht)
6. het heeft een hoge oppervlaktespanning waar organismen gebruik van kunnen maken (bv insect
loopt op wateroppervlak)
1
, T2: CHEMISCHE STOFFEN IN ORGANISMEN
2.2 MINERALE VERBINDINGEN IN ORGANISMEN
Elk organisme bevat een kleine hoeveelheid (enkele procenten). Omdat ze opgelost zijn in water komen
ze voor in ionen: minerale ionen. Bv Na+, K+, Ca2+, Mg2+, Cl-… Hoewel die ionen slechts een klein aandeel
hebben in de samenstelling van een organisme, zijn ze noodzakelijk in het functioneren ervan.
Na+: het natrium ion is de belangrijkste ion in de extracellulaire vloeistof. Geleiding van impulsen bij de
zenuwen en helpt bij de waterhuishouding.
K+: kalium ion is de belangrijkste in de intracellulaire vloeistof; Geleiding van impulsen bij de zenuwen en
helpt bij de waterhuishouding.
Ca2+:calcium ion = meest voorkomend in het menselijk lichaam (in beenweefsel en tanden), speelt een rol
bij spiercontracties, noodzakelijk voor bloedstolling, ook bij de neurotransmissies aan de synapsen komen
ze voor.
Mg2+:magnesium ion = belangrijk in de intracellulaire vloeistof, noodzakelijk bij het functioneren van
spieren en zenuwen. In chorofylionen is magnesium het centrale ion.
Cl-: in de maag komt het chloride ion voor . Zorgt voor de lage PH in de maag.
2.3 GASSEN IN ORGANISMEN
In een organisme spelen ook verschillende gassen, zoals CO2 en O2 een belangrijke rol. Ze worden
geproduceerd of gebruikt tijdens stofwisselingsprocessen, zoals fotosynthese en aerobe ademhaling.
2.3.1 zuurstofgas
Productie van O2 tijdens fotosynthese
Gebruik van O2 tijdens aerobe celademhaling
Transport van O2 in het bloed voornamelijk d.m.v.
hemoglobine
- Oxigenatie t.h.v. longcapillairen
- Deoxigenatie t.h.v.weefselcapillairen
2
