Sefydlwyd Clwb Ifor Bach yng Nghaerdydd ym 1963 gan Gymdeithas Clwb Cymraeg
Caerdydd fel clwb cymdeithasol cyfrwng Cymraeg. Enwyd y clwb ar ôl Ifor Bach sef
Ifor ap Cadifor neu Ifor Meurig, Arglwydd Senghennydd yn y ddeuddegfed ganrif.
Y Ferch wrth y Bar yng Nghlwb Ifor
gan Rhys Iorwerth
Yn fan hyn, aeafau’n ôl,
yn ddifaddau o feddwol,
fe’i gwelais; estynnais stôl.
Ordrais beint ar draws y bar
a’i gwylio, yn llawn galar,
yn ei sgert trwy’r mwg sigâr.
Yn ei llygaid tanbaid hi
roedd ’na gefnfor o stori,
a hyder a direidi
yn eu llawnder i’n herio,
trwy ryw wyrth, y dôi ein tro
ond a dal i’w lled-wylio...
Ym mrad yr edrychiadau, -
yn sŵn ein dawns ni ein dau,
am ei swyn mi es innau
yn rhy ddedwydd freuddwydiol,
yn ddifaddau o feddwol,
yn fan hyn, aeafau’n ôl.
, TEITL Y GERDD
Mae’r teitl yn dweud wrthym bod pellter rhwng y bardd a’r ferch. Mae hi
“wrth y bar” a nid wrth ei ochr ef. Mae’r ffaith bod y ferch yn ddi-enw yn
atgyfnerthu hyn. Mae’r cyfeiriad at glwb Ifor Bach, sef lle sydd yn gyfarwydd
i Gymry Cymraeg, yn ei wneud hi’n haws i ni uniaethu gyda’r gerdd.
Englyn 1
Hel meddyliau y mae’r bardd am adeg ‘aeafau’n ôl’ pan welodd ferch a wnaeth
argraff arno am ei bod yn ddifaddau o feddwol. Ystyr ffigurol difaddau yw ‘yn
bendant’ neu ‘heb unrhyw amheuaeth’. Nid yw’r ferch yn feddw ond ‘meddwol’, sef
ei bod hi’n cael effaith fel y ddiod gadarn arno – mae’r bardd yn teimlo’n feddw
wrth edrych arni hi.
Englyn 2
Mae’r bardd wedi meddwi ar harddwch y ferch cyn iddo ddechrau yfed. Nawr mae’n
archebu peint ac yn edrych arni trwy’r mwg sigâr. Mae hyn yn dyddio’r gerdd i’r
adeg cyn bod ysmygu wedi’i wahardd mewn llefydd cyhoeddus ac yn ein hatgoffa o’r
geiriau ‘aeafau’n ôl’, sy’n golygu bod blynyddoedd wedi mynd heibio ers
y cyfarfyddiad hwn. Mae'r bardd yn drist – ydy e’n llawn galar oherwydd ei fod yn
gwybod fod merch fel hon tu hwnt i’w gyrraedd? Neu – ydy e’n dyfaru peidio â
siarad gydag hi? Ydy e’n dyfaru na wnaeth e achub y cyfle i siarad gyda hi? (achub y
cyfle = to seize the opportunity)
Englyn 3
Wrth edrych yn ei llygaid, mae’n dychmygu fod ganddi ei stori ddiddorol ei hun ond
dim ond cipolwg o’i chymeriad mae’n ei gael. Mae ei “hyder” a’i “direidi” hi’n
gwrthgyferbynnu gyda’r ffordd y mae’r bardd yn dal yn ôl a dim ond yn ei gwylio.
Englyn 4
Yma eto dim ond dal i’w lled-wylio y mae ef, sef rhyw hanner gwylio tra bod mwy o
her yn ei hymarweddiad hi. Ni does ganddo’r hyder i edrych yn syth i’w llygaid; dim
ond ‘lled-wylio’ mae e’n gwneud Mae’r geiriau “trwy ryw wyrth” eto’n awgrymu nad
yw’r bardd yn meddwl fod ganddo fawr o obaith cael hon yn gariad – byddai angen
gwyrth; breuddwyd gwrach fyddai hi yn ei farn ef. (breuddwyd gwrach=wishful
thinking)
Caerdydd fel clwb cymdeithasol cyfrwng Cymraeg. Enwyd y clwb ar ôl Ifor Bach sef
Ifor ap Cadifor neu Ifor Meurig, Arglwydd Senghennydd yn y ddeuddegfed ganrif.
Y Ferch wrth y Bar yng Nghlwb Ifor
gan Rhys Iorwerth
Yn fan hyn, aeafau’n ôl,
yn ddifaddau o feddwol,
fe’i gwelais; estynnais stôl.
Ordrais beint ar draws y bar
a’i gwylio, yn llawn galar,
yn ei sgert trwy’r mwg sigâr.
Yn ei llygaid tanbaid hi
roedd ’na gefnfor o stori,
a hyder a direidi
yn eu llawnder i’n herio,
trwy ryw wyrth, y dôi ein tro
ond a dal i’w lled-wylio...
Ym mrad yr edrychiadau, -
yn sŵn ein dawns ni ein dau,
am ei swyn mi es innau
yn rhy ddedwydd freuddwydiol,
yn ddifaddau o feddwol,
yn fan hyn, aeafau’n ôl.
, TEITL Y GERDD
Mae’r teitl yn dweud wrthym bod pellter rhwng y bardd a’r ferch. Mae hi
“wrth y bar” a nid wrth ei ochr ef. Mae’r ffaith bod y ferch yn ddi-enw yn
atgyfnerthu hyn. Mae’r cyfeiriad at glwb Ifor Bach, sef lle sydd yn gyfarwydd
i Gymry Cymraeg, yn ei wneud hi’n haws i ni uniaethu gyda’r gerdd.
Englyn 1
Hel meddyliau y mae’r bardd am adeg ‘aeafau’n ôl’ pan welodd ferch a wnaeth
argraff arno am ei bod yn ddifaddau o feddwol. Ystyr ffigurol difaddau yw ‘yn
bendant’ neu ‘heb unrhyw amheuaeth’. Nid yw’r ferch yn feddw ond ‘meddwol’, sef
ei bod hi’n cael effaith fel y ddiod gadarn arno – mae’r bardd yn teimlo’n feddw
wrth edrych arni hi.
Englyn 2
Mae’r bardd wedi meddwi ar harddwch y ferch cyn iddo ddechrau yfed. Nawr mae’n
archebu peint ac yn edrych arni trwy’r mwg sigâr. Mae hyn yn dyddio’r gerdd i’r
adeg cyn bod ysmygu wedi’i wahardd mewn llefydd cyhoeddus ac yn ein hatgoffa o’r
geiriau ‘aeafau’n ôl’, sy’n golygu bod blynyddoedd wedi mynd heibio ers
y cyfarfyddiad hwn. Mae'r bardd yn drist – ydy e’n llawn galar oherwydd ei fod yn
gwybod fod merch fel hon tu hwnt i’w gyrraedd? Neu – ydy e’n dyfaru peidio â
siarad gydag hi? Ydy e’n dyfaru na wnaeth e achub y cyfle i siarad gyda hi? (achub y
cyfle = to seize the opportunity)
Englyn 3
Wrth edrych yn ei llygaid, mae’n dychmygu fod ganddi ei stori ddiddorol ei hun ond
dim ond cipolwg o’i chymeriad mae’n ei gael. Mae ei “hyder” a’i “direidi” hi’n
gwrthgyferbynnu gyda’r ffordd y mae’r bardd yn dal yn ôl a dim ond yn ei gwylio.
Englyn 4
Yma eto dim ond dal i’w lled-wylio y mae ef, sef rhyw hanner gwylio tra bod mwy o
her yn ei hymarweddiad hi. Ni does ganddo’r hyder i edrych yn syth i’w llygaid; dim
ond ‘lled-wylio’ mae e’n gwneud Mae’r geiriau “trwy ryw wyrth” eto’n awgrymu nad
yw’r bardd yn meddwl fod ganddo fawr o obaith cael hon yn gariad – byddai angen
gwyrth; breuddwyd gwrach fyddai hi yn ei farn ef. (breuddwyd gwrach=wishful
thinking)
