, Hoofdstuk 1
Samenvatting Algemeen Boekhouden
Hoofdstuk 1: De boekhoudenkundige gelijkheid. Over bezittingen,
schulden en eigen vermogen.
Inleiding
Het boekhoudproces omvat 4 componenten:
1) Gebeurtenis
2) Administratieve verwerking (boeking)
3) Jaarrekening
4) Gebruikers (iedereen kan de jaarrekening raadplegen)
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen algemeen boekhouden en analytisch boekhouden (voor
interne betrokkenen).
Zowel bedrijven als zelfstandigen voeren boekhoudkundige prestaties uit voor een vennootschap in
ruil voor een honorarium. In België zijn er 3 beroepscategorieën met een wettelijk beschermde titel:
1) Boekhouders lid van het BIBF (Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten)
2) Accountants behoren tot het IAB (Instituut van de Accountants en de Belastingconsulenten)
3) Bedrijfsrevisoren maken deel uit van het IBR (Instituut van de Bedrijfsrevisoren)
In alle andere gevallen voert de boekhoudkundige beroepsbeoefenaar arbeid uit in dienstverband
binnen de vennootschap, hij/zij wordt dan betaald door middel van een loon.
Boekhouden is geen exacte wetenschap, doorheen de jaren zijn er verschillende afspraken gemaakt.
Het geheel van deze principes noemt men de algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen
(a.a.b.b.). In België zijn verschillende van die principes in wettelijke voorschriften omgezet.
• Boekhoudkundige entiteit (1)
• Boekhoudkundige transactie (2)
• Realisatie (3)
• Overeenstemming (matching) (4)
• Continuïteit (5)
• Materialiteit (6)
• Consistentie (7)
• …
2
, Hoofdstuk 1
(1) De boekhoudkundige entiteit
Betekent dat de onderneming apart staat van andere ondernemingen of individuen als een
afzonderlijke economische eenheid. Bv: in een kleine handelszaak moeten we duidelijk een
onderscheid kunnen maken tussen verrichtingen met betrekking tot de onderneming zelf en
transacties ten persoonlijke titel van de eigenaar.
(2) De boekhoudkundige transactie
Een transactie (of verrichting) is een gebeurtenis die de financiële toestand van de vennootschap
beïnvloedt en die we op betrouwbare wijze in geldwaarde kunnen uitdrukken. Zo zullen we bv. het
overlijden van de algemeen directeur van een vennootschap niet boeken.
(3) De realisatie
Opbrengsten zijn pas gerealiseerd als er aan 2 voorwaarden is voldaan:
1. De opbrengsten zijn verdiend, d.w.z. dat de goederen of diensten verstrekt zijn aan de klant.
2. De opbrengsten zijn geconcretiseerd, d.w.z. dat geld of een vordering tot toekomstige betaling
verkregen is van de klant.
(4) De overeenstemming of ‘matching’ principe
Het principe van de overeenstemming (of ‘matching’) stelt dat de vennootschap geen kosten in de
boekhouding mag opnemen zonder dat ze ermee overeenstemmende opbrengsten eveneens boekt.
(5) Continuïteit
Het continuïteitsprincipe gaat gepaard met de veronderstelling dat de vennootschap zal blijven
bestaan. Ze zal haar bezittingen, bv: machines blijvend gebruiken voor winst genererende
activiteiten. Machines worden gewaardeerd tegen AW – gecumuleerde afschrijvingen.
(6) Materialiteit
Het materialiteitsbeginsel stelt dat gegevens uit de jaarrekening alleen materiaal zijn indien hun
weglating of verkeerde voorstelling de doorsneegebruiker van die jaarrekening zou misleiden.
Zo gaan we bv kleine bureaubenodigdheden onmiddellijk volledig in kosten nemen i.p.v. die kosten
te spreiden over de vermoedelijke gebruiksduur van die bezittingen.
(7) Consistentie
= Samenhangend en niet tegenstrijdig.
3
, Hoofdstuk 1
De Balans
De balans geeft een momentopname van de financiële toestand van een vennootschap weer. Een
balans bestaat uit 3 afdelingen: de bezittingen, de schulden en het eigen vermogen.
1) De bezittingen van een vennootschap zijn economische middelen die toekomstige
kasinkomsten zullen genereren of toekomstige kasuitgaven zullen verminderen.
Voorbeelden: machines, voorraden, handelsvorderingen, bankrekeningen …
2) De schulden (of vreemd vermogen) van een vennootschap zijn haar economische
verplichtingen ten opzichte van buitenstaanders. Voorbeelden: leveranciersschulden en
leningen.
3) Het eigen vermogen van een vennootschap is het overblijvende belang in de bezittingen van
de vennootschap, na aftrek van de schulden. Bij de oprichting van de vennootschap is het EV
gelijk aan het door de aandeelhouders geïnvesteerde bedrag.
Boekhoudkundige gelijkheid:
Bezittingen = Eigen Vermogen + Schulden
Eigen Vermogen = Bezittingen – Schulden
(Deze regel geldt altijd! Er is geen enkele uitzondering!)
4
, Hoofdstuk 1
Juridisch kader
Huidige wetgeving:
De meeste wettelijke en reglementaire bepalingen die te maken hebben met het
vennootschapsleven werden in 2001 herschikt en samengebracht in het Wetboek van
Vennootschappen en zijn uitvoeringsbesluiten. Daar vinden we ook de wetgeving op de
jaarrekeningen terug. Een deel van de wetgeving over de boekhouding van de onderneming bleef
afzonderlijk bestaan. In 2013 werd dat luik geïntegreerd in het Wetboek van Economisch Recht.
Het Belgische algemeen boekhoud- en jaarrekeningrecht ligt vandaag vervat in 6 wetteksten:
1) Het wetboek van Economisch Recht: Elke onderneming moet een passende boekhouding
voeren d.m.v. boeken en rekeningen volgens de gebruikelijke regels van het
dubbelboekhouden. Elke onderneming moet in principe ten minste 1 keer per jaar een
inventaris opmaken.
2) KB van 12 sept. 1983 tot uitvoering van de Boekhoudwet: geeft onder meer details over de
vereenvoudigde boekhouding en over het houden en bewaren de boeken.
3) KB van 12 sept 1983 tot bepaling van de minimumindeling van een algemeen rekeningstelsel
(MAR-Stelsel): Hierin zijn alle rekeningen van het genormaliseerd rekeningstelsel
opgenomen.
4) Het Wetboek van Vennootschappen: Hierin vinden we bepalingen over de jaarrekening die
gemeenschappelijk zijn voor de vennootschappen met rechtspersoonlijkheid.
5) KB van 30 jan 2001 tot uitvoering van het Wetboek van Vennootschappen: Dit bevat de
algemene principes en meer gedetailleerde regels over de structuur van de jaarrekening en
de waardering van de verschillende rubrieken.
6) Wet van 20 sept 1948 over de Organisatie van het Bedrijfsleven: Deze wet legt aan elke
onderneming met een ondernemingsraad op om een of meer bedrijfsrevisoren te
benoemen, ook in gevallen waar niet is voldaan aan de criteria voor aanstelling van een
commissaris volgens het Wetboek van Vennootschappen.
Bij de verdere uitwerking van de in de wet vastgestelde beginselen kreeg de Commissie voor
Boekhoudkundige Normen (CBN) een basisrol toebedeeld. Deze werd opgericht in 1975. Ze is
samengesteld uit een aantal boekhoudkundige experts.
Taken van CBN:
• De regering en het parlement op hun verzoek of uit eigen beweging van advies te dienen
• Door middel van adviezen en aanbevelingen bij te dragen tot de ontwikkeling van de leer van
het boekhouden en de beginselen te bepalen van een regelmatige boekhouding.
De wetgeving en de adviezen van de CBN vormen niet de enige bron van het Belgische boekhoud- en
jaarrekeningrecht. Ook andere organisaties oefenen door het uitvaardigen van richtlijnen, het
publiceren van rapporten of de organisatie van congressen rechtstreeks of onrechtstreeks een
belangrijke invloed uit.
5
Samenvatting Algemeen Boekhouden
Hoofdstuk 1: De boekhoudenkundige gelijkheid. Over bezittingen,
schulden en eigen vermogen.
Inleiding
Het boekhoudproces omvat 4 componenten:
1) Gebeurtenis
2) Administratieve verwerking (boeking)
3) Jaarrekening
4) Gebruikers (iedereen kan de jaarrekening raadplegen)
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen algemeen boekhouden en analytisch boekhouden (voor
interne betrokkenen).
Zowel bedrijven als zelfstandigen voeren boekhoudkundige prestaties uit voor een vennootschap in
ruil voor een honorarium. In België zijn er 3 beroepscategorieën met een wettelijk beschermde titel:
1) Boekhouders lid van het BIBF (Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten)
2) Accountants behoren tot het IAB (Instituut van de Accountants en de Belastingconsulenten)
3) Bedrijfsrevisoren maken deel uit van het IBR (Instituut van de Bedrijfsrevisoren)
In alle andere gevallen voert de boekhoudkundige beroepsbeoefenaar arbeid uit in dienstverband
binnen de vennootschap, hij/zij wordt dan betaald door middel van een loon.
Boekhouden is geen exacte wetenschap, doorheen de jaren zijn er verschillende afspraken gemaakt.
Het geheel van deze principes noemt men de algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen
(a.a.b.b.). In België zijn verschillende van die principes in wettelijke voorschriften omgezet.
• Boekhoudkundige entiteit (1)
• Boekhoudkundige transactie (2)
• Realisatie (3)
• Overeenstemming (matching) (4)
• Continuïteit (5)
• Materialiteit (6)
• Consistentie (7)
• …
2
, Hoofdstuk 1
(1) De boekhoudkundige entiteit
Betekent dat de onderneming apart staat van andere ondernemingen of individuen als een
afzonderlijke economische eenheid. Bv: in een kleine handelszaak moeten we duidelijk een
onderscheid kunnen maken tussen verrichtingen met betrekking tot de onderneming zelf en
transacties ten persoonlijke titel van de eigenaar.
(2) De boekhoudkundige transactie
Een transactie (of verrichting) is een gebeurtenis die de financiële toestand van de vennootschap
beïnvloedt en die we op betrouwbare wijze in geldwaarde kunnen uitdrukken. Zo zullen we bv. het
overlijden van de algemeen directeur van een vennootschap niet boeken.
(3) De realisatie
Opbrengsten zijn pas gerealiseerd als er aan 2 voorwaarden is voldaan:
1. De opbrengsten zijn verdiend, d.w.z. dat de goederen of diensten verstrekt zijn aan de klant.
2. De opbrengsten zijn geconcretiseerd, d.w.z. dat geld of een vordering tot toekomstige betaling
verkregen is van de klant.
(4) De overeenstemming of ‘matching’ principe
Het principe van de overeenstemming (of ‘matching’) stelt dat de vennootschap geen kosten in de
boekhouding mag opnemen zonder dat ze ermee overeenstemmende opbrengsten eveneens boekt.
(5) Continuïteit
Het continuïteitsprincipe gaat gepaard met de veronderstelling dat de vennootschap zal blijven
bestaan. Ze zal haar bezittingen, bv: machines blijvend gebruiken voor winst genererende
activiteiten. Machines worden gewaardeerd tegen AW – gecumuleerde afschrijvingen.
(6) Materialiteit
Het materialiteitsbeginsel stelt dat gegevens uit de jaarrekening alleen materiaal zijn indien hun
weglating of verkeerde voorstelling de doorsneegebruiker van die jaarrekening zou misleiden.
Zo gaan we bv kleine bureaubenodigdheden onmiddellijk volledig in kosten nemen i.p.v. die kosten
te spreiden over de vermoedelijke gebruiksduur van die bezittingen.
(7) Consistentie
= Samenhangend en niet tegenstrijdig.
3
, Hoofdstuk 1
De Balans
De balans geeft een momentopname van de financiële toestand van een vennootschap weer. Een
balans bestaat uit 3 afdelingen: de bezittingen, de schulden en het eigen vermogen.
1) De bezittingen van een vennootschap zijn economische middelen die toekomstige
kasinkomsten zullen genereren of toekomstige kasuitgaven zullen verminderen.
Voorbeelden: machines, voorraden, handelsvorderingen, bankrekeningen …
2) De schulden (of vreemd vermogen) van een vennootschap zijn haar economische
verplichtingen ten opzichte van buitenstaanders. Voorbeelden: leveranciersschulden en
leningen.
3) Het eigen vermogen van een vennootschap is het overblijvende belang in de bezittingen van
de vennootschap, na aftrek van de schulden. Bij de oprichting van de vennootschap is het EV
gelijk aan het door de aandeelhouders geïnvesteerde bedrag.
Boekhoudkundige gelijkheid:
Bezittingen = Eigen Vermogen + Schulden
Eigen Vermogen = Bezittingen – Schulden
(Deze regel geldt altijd! Er is geen enkele uitzondering!)
4
, Hoofdstuk 1
Juridisch kader
Huidige wetgeving:
De meeste wettelijke en reglementaire bepalingen die te maken hebben met het
vennootschapsleven werden in 2001 herschikt en samengebracht in het Wetboek van
Vennootschappen en zijn uitvoeringsbesluiten. Daar vinden we ook de wetgeving op de
jaarrekeningen terug. Een deel van de wetgeving over de boekhouding van de onderneming bleef
afzonderlijk bestaan. In 2013 werd dat luik geïntegreerd in het Wetboek van Economisch Recht.
Het Belgische algemeen boekhoud- en jaarrekeningrecht ligt vandaag vervat in 6 wetteksten:
1) Het wetboek van Economisch Recht: Elke onderneming moet een passende boekhouding
voeren d.m.v. boeken en rekeningen volgens de gebruikelijke regels van het
dubbelboekhouden. Elke onderneming moet in principe ten minste 1 keer per jaar een
inventaris opmaken.
2) KB van 12 sept. 1983 tot uitvoering van de Boekhoudwet: geeft onder meer details over de
vereenvoudigde boekhouding en over het houden en bewaren de boeken.
3) KB van 12 sept 1983 tot bepaling van de minimumindeling van een algemeen rekeningstelsel
(MAR-Stelsel): Hierin zijn alle rekeningen van het genormaliseerd rekeningstelsel
opgenomen.
4) Het Wetboek van Vennootschappen: Hierin vinden we bepalingen over de jaarrekening die
gemeenschappelijk zijn voor de vennootschappen met rechtspersoonlijkheid.
5) KB van 30 jan 2001 tot uitvoering van het Wetboek van Vennootschappen: Dit bevat de
algemene principes en meer gedetailleerde regels over de structuur van de jaarrekening en
de waardering van de verschillende rubrieken.
6) Wet van 20 sept 1948 over de Organisatie van het Bedrijfsleven: Deze wet legt aan elke
onderneming met een ondernemingsraad op om een of meer bedrijfsrevisoren te
benoemen, ook in gevallen waar niet is voldaan aan de criteria voor aanstelling van een
commissaris volgens het Wetboek van Vennootschappen.
Bij de verdere uitwerking van de in de wet vastgestelde beginselen kreeg de Commissie voor
Boekhoudkundige Normen (CBN) een basisrol toebedeeld. Deze werd opgericht in 1975. Ze is
samengesteld uit een aantal boekhoudkundige experts.
Taken van CBN:
• De regering en het parlement op hun verzoek of uit eigen beweging van advies te dienen
• Door middel van adviezen en aanbevelingen bij te dragen tot de ontwikkeling van de leer van
het boekhouden en de beginselen te bepalen van een regelmatige boekhouding.
De wetgeving en de adviezen van de CBN vormen niet de enige bron van het Belgische boekhoud- en
jaarrekeningrecht. Ook andere organisaties oefenen door het uitvaardigen van richtlijnen, het
publiceren van rapporten of de organisatie van congressen rechtstreeks of onrechtstreeks een
belangrijke invloed uit.
5
