Inhoud
1 De staat België .......................................................................................................................................................... 3
1.1 Wat is een staat ................................................................................................................................................ 3
1.2 Soorten staten................................................................................................................................................... 3
1.3 De Belgische staat ............................................................................................................................................. 4
1.4 Ontstaan en evolutie sinds 1830....................................................................................................................... 7
2 De federale overheid ................................................................................................................................................ 9
2.1 3 staatsmachten ................................................................................................................................................ 9
2.1.1 De wetgevende macht Art. 36 Gw. ........................................................................................................... 9
2.1.2 De uitvoerende macht Art. 37 Gw. ......................................................................................................... 13
2.1.3 De rechterlijke macht Art. 40 Gw............................................................................................................ 16
3 De gemeenschappen en gewesten ......................................................................................................................... 16
3.1 Bevoegdheden in België.................................................................................................................................. 17
3.1.1 Bevoegdheidsverdeling – basisregels ..................................................................................................... 17
3.1.2 Constitutieve autonomie ........................................................................................................................ 18
3.1.3 Conflicten en samenwerking................................................................................................................... 18
3.2 Instellingen ...................................................................................................................................................... 19
3.2.1 De wetgevende macht ............................................................................................................................ 19
3.2.2 De uitvoerende macht ............................................................................................................................ 20
3.3 Brussel: een geval apart .................................................................................................................................. 21
3.3.1 Gewestbevoegdheden ............................................................................................................................ 21
3.3.2 Gemeenschapsbevoegdheden ................................................................................................................ 22
3.3.3 De Brusselse instellingen ........................................................................................................................ 22
3.3.4 De provinciale en agglomeratiebevoegdheden ...................................................................................... 23
3.4 Een asymmetrische staatsstructuur................................................................................................................ 23
4 De provinciale overheid .......................................................................................................................................... 23
4.1 Bevoegdheid ................................................................................................................................................... 23
4.2 Organen........................................................................................................................................................... 24
4.2.1 de provincieraad ..................................................................................................................................... 24
4.2.2 De deputatie ........................................................................................................................................... 25
4.2.3 De provinciegriffier ................................................................................................................................. 26
5 De gemeentelijke overheid ..................................................................................................................................... 26
5.1 Bevoegdheid ................................................................................................................................................... 26
5.2 Organen........................................................................................................................................................... 26
5.2.1 De gemeenteraad.................................................................................................................................... 26
5.2.2 Het college van burgemeester en schepenen ........................................................................................ 27
5.2.3 Burgemeester.......................................................................................................................................... 27
5.2.4 De algemeen directeur............................................................................................................................ 28
6 Het OCMW .............................................................................................................................................................. 28
, 6.1 Bevoegdheden ................................................................................................................................................ 28
6.2 Organen........................................................................................................................................................... 28
6.2.1 De raad voor maatschappelijk welzijn .................................................................................................... 28
6.2.2 Het vast bureau ....................................................................................................................................... 29
6.2.3 Het bijzonder comité voor de sociale dienst .......................................................................................... 29
7 bijzondere rechtscolleges ....................................................................................................................................... 29
7.1 Objectief versus subjectief recht .................................................................................................................... 29
7.1.1 Rechterlijke macht .................................................................................................................................. 29
7.1.2 Objectief recht ........................................................................................................................................ 29
7.1.3 Subjectief recht ....................................................................................................................................... 30
7.1.4 Rechtsbescherming – kwaliteitscontrole ................................................................................................ 30
7.2 Het Grondwettelijk Hof ................................................................................................................................... 30
7.2.1 Bevoegdheid ........................................................................................................................................... 30
7.2.2 Samenstelling .......................................................................................................................................... 30
7.2.3 Procedure ................................................................................................................................................ 30
7.3 De Raad van State ........................................................................................................................................... 31
7.3.1 Afdeling wetgeving.................................................................................................................................. 31
7.3.2 Afdeling Bestuursrechtspraak ................................................................................................................. 32
7.3.3 Cassatierechter ....................................................................................................................................... 33
8 hiërarchie en toetsing van rechtsnormen............................................................................................................... 33
8.1 hiërarchie ........................................................................................................................................................ 33
8.2 toetsing van rechtsnormen ............................................................................................................................. 34
9 De fundamentele rechten en vrijheden.................................................................................................................. 34
9.1 Grondrechten .................................................................................................................................................. 34
9.1.1 Ontstaan.................................................................................................................................................. 34
9.1.2 Soorten .................................................................................................................................................... 35
9.1.3 Afdwingbaarheid van grondrechten ....................................................................................................... 35
9.1.4 Beperking van de grondrechten.............................................................................................................. 36
9.1.5 Gelijkheid en non-discriminatie .............................................................................................................. 37
9.2 Taalwetgeving ................................................................................................................................................. 37
9.2.1 Uitgangspunten ....................................................................................................................................... 37
9.2.2 Bevoegdheid ........................................................................................................................................... 38
9.2.3 Taalregels: bestuurszaken ....................................................................................................................... 38
9.2.4 Taalregels: sociale betrekkingen ............................................................................................................. 39
9.2.5 Taalregels: onderwijs .............................................................................................................................. 40
9.2.6 De Vaste Commissie voor Taaltoezicht (VCT) ......................................................................................... 40
,GRONDWETTELIJK RECHT
1 De staat België
Belgische staatsrecht
= het recht dat verband houdt met de inrichting van de Belgische staat.
❖ Onderdeel van het publiekrecht (relatie tussen burgers en overheid, interne organisatie overheid en relaties
tussen overheden en overheidsinstanties)
1.1 Wat is een staat
3 bestanddelen/ constitutieve elementen
❖ Grondgebied/ territorium
o Het geografische gebied waar een staat gezag kan uitoefenen
❖ Bevolking
o Politiek-juridisch gegroepeerd
o Onderdanen of burgers van een staat
o Verbondenheid met staat aan te tonen met staatsburgerschap of nationaliteit
o Politiek-juridische verbondenheid valt samen met culturele verbondenheid als volk
▪ = Volk/natie: een groep mensen die een gemeenschappelijke taal, cultuur, godsdienst,
afstamming en of geschiedenis delen
▪ Natiestaat
❖ Gezag
o = mogelijkheid om regels op te leggen, om macht uit te oefenen, om dwangmiddelen in te zetten.
o Soeverein = het staatsgezag is het hoogste gezag
o Georganiseerd = door middel van stabiele instellingen
o Westerse democratische rechtstaten = verdeling in staatsmachten
▪ Wetgevende macht, uitvoerende macht, gerechtelijke macht
▪ Wijze van uitoefening = in de grondwet
❖ Geweldmonopolie voor de staat = enkel de overheid mag geweld gebruiken
1.2 Soorten staten
De unitaire of eenheidsstaat
= een staat waarin het gezag uitgaat van één centraal niveau.
❖ Zuivere eenheidsstaat = zelden nu nog
o Unitaire karkater afgezwakt door decentralisatie en deconcentratie
▪ Deconcentratie = men wil sneller en efficiënter werken door de staatstaak te spreiden en te
laten uitvoeren op een lokaal niveau.
• Conform nationale richtlijnen
• Hiërarchisch toezicht: bevelen, hervorming, indeplaatsstelling door hogere overheid
▪ De centralisatie = toewijzing van bevoegdheden aan territoriaal of functioneel omschreven
autonome organen.
• Ruimte voor eigen beleid
• Bestuurlijk/administratief toezicht: schorsing of vernietiging door voogdijoverheid
ALS strijdig met hogere norm of schending algemeen belang. Geen bevelen of
hervorming of indeplaatsstelling
, o Territoriaal = de autonomie van het ondergeschikt bestuur in algemene
termen wordt territoriaal beperkt. Eigen politiek verkozen organen
(gemeenten en provincies)
o Functionele of dienstgewijze = de autonomie wordt inhoudelijk of
functioneel omschreven en is territoriaal onbeperkt. Door openbare
instellingen.
Federale staat of bondsstaat
= soevereiniteit is verdeeld tussen één centraal gezag en deelstaten
❖ Autonomie
o Ruime autonomie
o bevoegdheden
o Vrij van iedere hiërarchische band met centrum
o Binnen bevoegdheidsdomein eigen staatsmachten = eigen
rechtsordening
❖ Participatie: eigen grondwet en mee beslissen over federale
staatsordening
❖ Coöperatie: federaties ontstaan vaak op een agregatieve of centripetale manier. Wat wil zeggen dat
afzonderlijke staten beslissen dat ze meer willen samenwerken. De samenwerking is meestal noodzakelijk en
voorzien.
❖ Extern: voor de buitenwereld is de staat één staat
❖ Intern: meerdere rechtsordes
❖ Centrifugaal?
Confederale staat of statenbond
= samenwerkingsverband tussen soevereine staten
❖ Ontstaan bij verdrag
❖ Samenwerking bij een aantal materies
❖ Diplomatiek beraadslagend orgaan (vertegenwoordigers) = nieuw
gezagniveau
❖ Extern: nog verschillende staten
❖ Vaak tussenstap naar federatie of onafhankelijkheid
En belgië?
❖ Centrifugaal proces
❖ Federalisme → NU
❖ Confederalisme?
1.3 De Belgische staat
Ontstaan van België
❖ Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Willem I)
❖ Voorlopig bewind: onafhankelijkheid, verkiezingen parlement → grondwet op te stellen 04/10/1830
❖ Nationaal Congres: eerste “Belgisch” parlement 10/11/1830
o Internationale erkenning 26/12/1830 op conferentie van Londen
❖ Belgische Grondwet: afkondiging 07/02/1831
❖ Eerste koning der Belgen: Leopold I 21/07/1831
❖ België 1831: unitaire staat met beperkte decentralisatie (gemeenten en provincies)
o Vlaanderen en Wallonië
o Na WOI: Oostkantons Duitstalig
1 De staat België .......................................................................................................................................................... 3
1.1 Wat is een staat ................................................................................................................................................ 3
1.2 Soorten staten................................................................................................................................................... 3
1.3 De Belgische staat ............................................................................................................................................. 4
1.4 Ontstaan en evolutie sinds 1830....................................................................................................................... 7
2 De federale overheid ................................................................................................................................................ 9
2.1 3 staatsmachten ................................................................................................................................................ 9
2.1.1 De wetgevende macht Art. 36 Gw. ........................................................................................................... 9
2.1.2 De uitvoerende macht Art. 37 Gw. ......................................................................................................... 13
2.1.3 De rechterlijke macht Art. 40 Gw............................................................................................................ 16
3 De gemeenschappen en gewesten ......................................................................................................................... 16
3.1 Bevoegdheden in België.................................................................................................................................. 17
3.1.1 Bevoegdheidsverdeling – basisregels ..................................................................................................... 17
3.1.2 Constitutieve autonomie ........................................................................................................................ 18
3.1.3 Conflicten en samenwerking................................................................................................................... 18
3.2 Instellingen ...................................................................................................................................................... 19
3.2.1 De wetgevende macht ............................................................................................................................ 19
3.2.2 De uitvoerende macht ............................................................................................................................ 20
3.3 Brussel: een geval apart .................................................................................................................................. 21
3.3.1 Gewestbevoegdheden ............................................................................................................................ 21
3.3.2 Gemeenschapsbevoegdheden ................................................................................................................ 22
3.3.3 De Brusselse instellingen ........................................................................................................................ 22
3.3.4 De provinciale en agglomeratiebevoegdheden ...................................................................................... 23
3.4 Een asymmetrische staatsstructuur................................................................................................................ 23
4 De provinciale overheid .......................................................................................................................................... 23
4.1 Bevoegdheid ................................................................................................................................................... 23
4.2 Organen........................................................................................................................................................... 24
4.2.1 de provincieraad ..................................................................................................................................... 24
4.2.2 De deputatie ........................................................................................................................................... 25
4.2.3 De provinciegriffier ................................................................................................................................. 26
5 De gemeentelijke overheid ..................................................................................................................................... 26
5.1 Bevoegdheid ................................................................................................................................................... 26
5.2 Organen........................................................................................................................................................... 26
5.2.1 De gemeenteraad.................................................................................................................................... 26
5.2.2 Het college van burgemeester en schepenen ........................................................................................ 27
5.2.3 Burgemeester.......................................................................................................................................... 27
5.2.4 De algemeen directeur............................................................................................................................ 28
6 Het OCMW .............................................................................................................................................................. 28
, 6.1 Bevoegdheden ................................................................................................................................................ 28
6.2 Organen........................................................................................................................................................... 28
6.2.1 De raad voor maatschappelijk welzijn .................................................................................................... 28
6.2.2 Het vast bureau ....................................................................................................................................... 29
6.2.3 Het bijzonder comité voor de sociale dienst .......................................................................................... 29
7 bijzondere rechtscolleges ....................................................................................................................................... 29
7.1 Objectief versus subjectief recht .................................................................................................................... 29
7.1.1 Rechterlijke macht .................................................................................................................................. 29
7.1.2 Objectief recht ........................................................................................................................................ 29
7.1.3 Subjectief recht ....................................................................................................................................... 30
7.1.4 Rechtsbescherming – kwaliteitscontrole ................................................................................................ 30
7.2 Het Grondwettelijk Hof ................................................................................................................................... 30
7.2.1 Bevoegdheid ........................................................................................................................................... 30
7.2.2 Samenstelling .......................................................................................................................................... 30
7.2.3 Procedure ................................................................................................................................................ 30
7.3 De Raad van State ........................................................................................................................................... 31
7.3.1 Afdeling wetgeving.................................................................................................................................. 31
7.3.2 Afdeling Bestuursrechtspraak ................................................................................................................. 32
7.3.3 Cassatierechter ....................................................................................................................................... 33
8 hiërarchie en toetsing van rechtsnormen............................................................................................................... 33
8.1 hiërarchie ........................................................................................................................................................ 33
8.2 toetsing van rechtsnormen ............................................................................................................................. 34
9 De fundamentele rechten en vrijheden.................................................................................................................. 34
9.1 Grondrechten .................................................................................................................................................. 34
9.1.1 Ontstaan.................................................................................................................................................. 34
9.1.2 Soorten .................................................................................................................................................... 35
9.1.3 Afdwingbaarheid van grondrechten ....................................................................................................... 35
9.1.4 Beperking van de grondrechten.............................................................................................................. 36
9.1.5 Gelijkheid en non-discriminatie .............................................................................................................. 37
9.2 Taalwetgeving ................................................................................................................................................. 37
9.2.1 Uitgangspunten ....................................................................................................................................... 37
9.2.2 Bevoegdheid ........................................................................................................................................... 38
9.2.3 Taalregels: bestuurszaken ....................................................................................................................... 38
9.2.4 Taalregels: sociale betrekkingen ............................................................................................................. 39
9.2.5 Taalregels: onderwijs .............................................................................................................................. 40
9.2.6 De Vaste Commissie voor Taaltoezicht (VCT) ......................................................................................... 40
,GRONDWETTELIJK RECHT
1 De staat België
Belgische staatsrecht
= het recht dat verband houdt met de inrichting van de Belgische staat.
❖ Onderdeel van het publiekrecht (relatie tussen burgers en overheid, interne organisatie overheid en relaties
tussen overheden en overheidsinstanties)
1.1 Wat is een staat
3 bestanddelen/ constitutieve elementen
❖ Grondgebied/ territorium
o Het geografische gebied waar een staat gezag kan uitoefenen
❖ Bevolking
o Politiek-juridisch gegroepeerd
o Onderdanen of burgers van een staat
o Verbondenheid met staat aan te tonen met staatsburgerschap of nationaliteit
o Politiek-juridische verbondenheid valt samen met culturele verbondenheid als volk
▪ = Volk/natie: een groep mensen die een gemeenschappelijke taal, cultuur, godsdienst,
afstamming en of geschiedenis delen
▪ Natiestaat
❖ Gezag
o = mogelijkheid om regels op te leggen, om macht uit te oefenen, om dwangmiddelen in te zetten.
o Soeverein = het staatsgezag is het hoogste gezag
o Georganiseerd = door middel van stabiele instellingen
o Westerse democratische rechtstaten = verdeling in staatsmachten
▪ Wetgevende macht, uitvoerende macht, gerechtelijke macht
▪ Wijze van uitoefening = in de grondwet
❖ Geweldmonopolie voor de staat = enkel de overheid mag geweld gebruiken
1.2 Soorten staten
De unitaire of eenheidsstaat
= een staat waarin het gezag uitgaat van één centraal niveau.
❖ Zuivere eenheidsstaat = zelden nu nog
o Unitaire karkater afgezwakt door decentralisatie en deconcentratie
▪ Deconcentratie = men wil sneller en efficiënter werken door de staatstaak te spreiden en te
laten uitvoeren op een lokaal niveau.
• Conform nationale richtlijnen
• Hiërarchisch toezicht: bevelen, hervorming, indeplaatsstelling door hogere overheid
▪ De centralisatie = toewijzing van bevoegdheden aan territoriaal of functioneel omschreven
autonome organen.
• Ruimte voor eigen beleid
• Bestuurlijk/administratief toezicht: schorsing of vernietiging door voogdijoverheid
ALS strijdig met hogere norm of schending algemeen belang. Geen bevelen of
hervorming of indeplaatsstelling
, o Territoriaal = de autonomie van het ondergeschikt bestuur in algemene
termen wordt territoriaal beperkt. Eigen politiek verkozen organen
(gemeenten en provincies)
o Functionele of dienstgewijze = de autonomie wordt inhoudelijk of
functioneel omschreven en is territoriaal onbeperkt. Door openbare
instellingen.
Federale staat of bondsstaat
= soevereiniteit is verdeeld tussen één centraal gezag en deelstaten
❖ Autonomie
o Ruime autonomie
o bevoegdheden
o Vrij van iedere hiërarchische band met centrum
o Binnen bevoegdheidsdomein eigen staatsmachten = eigen
rechtsordening
❖ Participatie: eigen grondwet en mee beslissen over federale
staatsordening
❖ Coöperatie: federaties ontstaan vaak op een agregatieve of centripetale manier. Wat wil zeggen dat
afzonderlijke staten beslissen dat ze meer willen samenwerken. De samenwerking is meestal noodzakelijk en
voorzien.
❖ Extern: voor de buitenwereld is de staat één staat
❖ Intern: meerdere rechtsordes
❖ Centrifugaal?
Confederale staat of statenbond
= samenwerkingsverband tussen soevereine staten
❖ Ontstaan bij verdrag
❖ Samenwerking bij een aantal materies
❖ Diplomatiek beraadslagend orgaan (vertegenwoordigers) = nieuw
gezagniveau
❖ Extern: nog verschillende staten
❖ Vaak tussenstap naar federatie of onafhankelijkheid
En belgië?
❖ Centrifugaal proces
❖ Federalisme → NU
❖ Confederalisme?
1.3 De Belgische staat
Ontstaan van België
❖ Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Willem I)
❖ Voorlopig bewind: onafhankelijkheid, verkiezingen parlement → grondwet op te stellen 04/10/1830
❖ Nationaal Congres: eerste “Belgisch” parlement 10/11/1830
o Internationale erkenning 26/12/1830 op conferentie van Londen
❖ Belgische Grondwet: afkondiging 07/02/1831
❖ Eerste koning der Belgen: Leopold I 21/07/1831
❖ België 1831: unitaire staat met beperkte decentralisatie (gemeenten en provincies)
o Vlaanderen en Wallonië
o Na WOI: Oostkantons Duitstalig
