LEEREENHEID 6 ‘OVERDRACHT’
LEERDOELEN
1- Wanneer er sprake is van verkrijging onder algemene titel en wanneer van verkrijging
onder bijzondere titel.
2- Waarop het onderscheid originair – derivatief ziet.
3- Welke de vereisten zijn voor een geldige overdracht.
4- Wat het begrip ‘titel van overdracht’ inhoudt.
5- Wat de causale leer van overdracht inhoudt.
6- Wat de abstracte leer van overdracht inhoudt.
7- Uit welke twee componenten de levering bestaat.
8- Wat de goederenrechtelijke overeenkomst inhoudt.
9- Welke de leveringsformaliteiten zijn voor de overdacht van de goederen.
10- Wat het positief stelsel van openbaarheid inhoudt.
11- Wat het negatief stelsel van openbaarheid inhoudt.
12- Welke uitzonderingen we kennen op het negatieve stelsel van openbaarheid.
13- Hoe een vordering op naam, waarvan de debiteur in eerste instantie onbekend is, wordt
overgedragen.
14- Wat de relativering van de levering c.p. inhoudt.
15- Hoe een eigenaar-niet-bezitter een roerende zaak kan leveren.
16- Of toekomstige goederen overdraagbaar zijn.
17- Wat de inhoud is van het arrest LPN/IBM.
18- Wat de inhoud is van het arrest Revindicatie gestolen auto.
VERKRIJGING VAN GOEDEREN (ALGEMEEN)
Men kan goederen verkrijgen onder (art. 3:80 BW):
a. Algemene titel; en
b. Bijzondere titel.
Goederen onder algemene titel kan men verkrijgen door:
1. Erfopvolging;
2. Boedelmenging;
3. Opvolging in het vermogen van een rechtspersoon die heeft opgehouden te bestaan.
In het geval van een verkrijging onder algemene titel zet de verkrijger de rechtspositie
van zijn voorganger voort. Hij volgt deze op in zijn gehele vermogen. Deze opvolging
gaat via een wettelijk voorschrift zonder dat daarvoor nog een bijzondere
rechtshandeling nodig is.
Het derde lid van art. 3:80 BW bepaalt: dat men goederen onder bijzondere titel verkrijgt
door overdacht, verjaring en door onteigening en voorts op de overige in de wet voor
iedere soort aangegeven wijzen van rechtsverkrijging.
Iedere verkrijging die niet onder algemene titel plaatsvindt, is een verkrijging onder
bijzondere titel. De verkrijger treedt in een nieuwe eigen rechtspositie.
De verkrijging onder bijzondere titel is:
1/27
, a. Originair; of
b. Derivatief
Originaire = oorspronkelijke verkrijging: dan verkrijgt men een goed niet als opvolger van
een eerdere rechthebbende. Het recht ontstaat dan nieuw bij de verkrijger en is dus geen
afgeleid recht. Dit wil niet zeggen dat er geen eerdere rechthebbende is aan te wijzen.
Vaak is er wel een eerdere rechthebbende, maar deze heeft dan geen toestemming
gegeven aan de verkrijger om het goed als rechthebbende te verkrijgen. Een voorbeeld
van Originaire wijze van verkrijging is de verkrijging door verjaring.
Joop heeft een camper in zijn bezit. Hij is te goeder trouw. Na een bepaalde periode wordt hij
(indien aan een aantal voorwaarden is voldaan) rechthebbende op de camper. Hij ontleent dit
recht dan niet aan een rechtsvoorganger. Er ontstaat een nieuw recht dat niet is afgeleid van een
rechtsvoorganger.
Derivatieve rechtsverkrijging: hiervan is sprake als men het goed verkrijgt als opvolger
van een eerdere rechthebbende, zodat de rechtsverkrijging hierbij wel als een afgeleid
recht kan worden aangemerkt. Een voorbeeld van derivatieve wijze van verkrijging is
verkrijging door overdracht.
Annie koopt de fiets van Karel. De fiets wordt aan haar overgedragen. Annie verkrijgt het recht op
de fiets dat zij ontleent aan haar rechtsvoorganger Karel.
VEREISTEN VOOR EEN GELDIGE OVERDRACHT
Art. 3:84, eerste lid: voor overdracht van een goed is vereist een levering krachtens
geldige titel, verricht door hem die bevoegd is om over het goed te beschikken.
Bewerkstelligde rechtsovergang: het woord overdracht duidt hier op een rechtsgevolg en
niet op een handeling. Het begrip verwijst naar een positief resultaat dat bestaat uit dat
een goed een nieuwe rechthebbende heeft verkregen nadat aan de vereisten is voldaan.
De drie vereisten voor een geldige overdracht zijn:
1. De levering;
2. Een geldige titel; en
3. De beschikkingsbevoegdheid.
TITEL VAN OVERDRACHT
Een van de vereisten voor een geldige overdracht is een geldige titel. Het begrip ‘titel’
kan in dit verband worden aangeduid als de rechtsgrond die aan de overdracht ten
2/27
, grondslag ligt. Een overeenkomst (bijv. koopovereenkomst en ruilovereenkomst) is
bijvoorbeeld een titel die voor overdracht kan dienen.
De titel van overdracht hoeft echter niet altijd een overeenkomst te zijn. Een
onrechtmatige daad of een eenzijdige rechtshandeling kunnen ook een titel voor
overdracht opleveren.
Wat als er geen titel is of als de titel ongeldig is? De wet geeft in art. 3:84, eerste lid dat
een geldige titel is vereist. Hieruit volgt dat zonder een geldige titel de overdracht dan
niet geldig geschied. Dit is de causale leer: voor de overdracht is een geldige titel
vereist.
In de abstracte leer wordt de overdracht los gemaakt van de onderliggende rechtsgrond.
Dan hoeft het ontbreken van een geldige titel een geldige overdracht niet in de weg te
staan. Dit stelsel wordt toegepast bij de schuldoverneming.
Een voorbeeld waarin de gevolgen van de causale leer duidelijk zijn:
Piet verkoopt en levert zijn huis aan Barends. Deze koopovereenkomst is echter onder invloed
van dwaling gesloten. Dwaling is een grond waarop de overeenkomst kan worden vernietigd.
Deze vernietiging heeft terugwerkende kracht d.w.z. dat de vernietiging terug werkt tot het
moment van het ontstaan van de koopovereenkomst. Deze wordt geacht nooit geldig te zijn
geweest. Het wegvallen van de titel heeft tot gevolg dat de overdracht niet geldig is geschied, dus
Barends geen eigenaar is geworden van het huis en Piet geacht wordt al die tijd eigenaar van het
huis te zijn gebleven.
LEVERING, GOEDERENRECHTELIJKE OVEREENKOMST
De levering is de handeling die de overdracht c.q. het rechtsgevolg bewerkstelligt. Het
goed gaat namelijk over in het vermogen van de verkrijger.
Binnen de levering worden twee componenten onderscheiden:
1. Een goederenrechtelijke overeenkomst van overdracht; en
2. De leveringsformaliteiten ter uitwerking van de gesloten goederenrechtelijke
overeenkomst van overdacht.
Ad 1. De goederenrechtelijke overeenkomst van overdacht
Deze goederenrechtelijke overeenkomst staat niet in de wet. Deze overeenkomst ligt als
het ware in de leveringshandeling opgesloten.
3/27
LEERDOELEN
1- Wanneer er sprake is van verkrijging onder algemene titel en wanneer van verkrijging
onder bijzondere titel.
2- Waarop het onderscheid originair – derivatief ziet.
3- Welke de vereisten zijn voor een geldige overdracht.
4- Wat het begrip ‘titel van overdracht’ inhoudt.
5- Wat de causale leer van overdracht inhoudt.
6- Wat de abstracte leer van overdracht inhoudt.
7- Uit welke twee componenten de levering bestaat.
8- Wat de goederenrechtelijke overeenkomst inhoudt.
9- Welke de leveringsformaliteiten zijn voor de overdacht van de goederen.
10- Wat het positief stelsel van openbaarheid inhoudt.
11- Wat het negatief stelsel van openbaarheid inhoudt.
12- Welke uitzonderingen we kennen op het negatieve stelsel van openbaarheid.
13- Hoe een vordering op naam, waarvan de debiteur in eerste instantie onbekend is, wordt
overgedragen.
14- Wat de relativering van de levering c.p. inhoudt.
15- Hoe een eigenaar-niet-bezitter een roerende zaak kan leveren.
16- Of toekomstige goederen overdraagbaar zijn.
17- Wat de inhoud is van het arrest LPN/IBM.
18- Wat de inhoud is van het arrest Revindicatie gestolen auto.
VERKRIJGING VAN GOEDEREN (ALGEMEEN)
Men kan goederen verkrijgen onder (art. 3:80 BW):
a. Algemene titel; en
b. Bijzondere titel.
Goederen onder algemene titel kan men verkrijgen door:
1. Erfopvolging;
2. Boedelmenging;
3. Opvolging in het vermogen van een rechtspersoon die heeft opgehouden te bestaan.
In het geval van een verkrijging onder algemene titel zet de verkrijger de rechtspositie
van zijn voorganger voort. Hij volgt deze op in zijn gehele vermogen. Deze opvolging
gaat via een wettelijk voorschrift zonder dat daarvoor nog een bijzondere
rechtshandeling nodig is.
Het derde lid van art. 3:80 BW bepaalt: dat men goederen onder bijzondere titel verkrijgt
door overdacht, verjaring en door onteigening en voorts op de overige in de wet voor
iedere soort aangegeven wijzen van rechtsverkrijging.
Iedere verkrijging die niet onder algemene titel plaatsvindt, is een verkrijging onder
bijzondere titel. De verkrijger treedt in een nieuwe eigen rechtspositie.
De verkrijging onder bijzondere titel is:
1/27
, a. Originair; of
b. Derivatief
Originaire = oorspronkelijke verkrijging: dan verkrijgt men een goed niet als opvolger van
een eerdere rechthebbende. Het recht ontstaat dan nieuw bij de verkrijger en is dus geen
afgeleid recht. Dit wil niet zeggen dat er geen eerdere rechthebbende is aan te wijzen.
Vaak is er wel een eerdere rechthebbende, maar deze heeft dan geen toestemming
gegeven aan de verkrijger om het goed als rechthebbende te verkrijgen. Een voorbeeld
van Originaire wijze van verkrijging is de verkrijging door verjaring.
Joop heeft een camper in zijn bezit. Hij is te goeder trouw. Na een bepaalde periode wordt hij
(indien aan een aantal voorwaarden is voldaan) rechthebbende op de camper. Hij ontleent dit
recht dan niet aan een rechtsvoorganger. Er ontstaat een nieuw recht dat niet is afgeleid van een
rechtsvoorganger.
Derivatieve rechtsverkrijging: hiervan is sprake als men het goed verkrijgt als opvolger
van een eerdere rechthebbende, zodat de rechtsverkrijging hierbij wel als een afgeleid
recht kan worden aangemerkt. Een voorbeeld van derivatieve wijze van verkrijging is
verkrijging door overdracht.
Annie koopt de fiets van Karel. De fiets wordt aan haar overgedragen. Annie verkrijgt het recht op
de fiets dat zij ontleent aan haar rechtsvoorganger Karel.
VEREISTEN VOOR EEN GELDIGE OVERDRACHT
Art. 3:84, eerste lid: voor overdracht van een goed is vereist een levering krachtens
geldige titel, verricht door hem die bevoegd is om over het goed te beschikken.
Bewerkstelligde rechtsovergang: het woord overdracht duidt hier op een rechtsgevolg en
niet op een handeling. Het begrip verwijst naar een positief resultaat dat bestaat uit dat
een goed een nieuwe rechthebbende heeft verkregen nadat aan de vereisten is voldaan.
De drie vereisten voor een geldige overdracht zijn:
1. De levering;
2. Een geldige titel; en
3. De beschikkingsbevoegdheid.
TITEL VAN OVERDRACHT
Een van de vereisten voor een geldige overdracht is een geldige titel. Het begrip ‘titel’
kan in dit verband worden aangeduid als de rechtsgrond die aan de overdracht ten
2/27
, grondslag ligt. Een overeenkomst (bijv. koopovereenkomst en ruilovereenkomst) is
bijvoorbeeld een titel die voor overdracht kan dienen.
De titel van overdracht hoeft echter niet altijd een overeenkomst te zijn. Een
onrechtmatige daad of een eenzijdige rechtshandeling kunnen ook een titel voor
overdracht opleveren.
Wat als er geen titel is of als de titel ongeldig is? De wet geeft in art. 3:84, eerste lid dat
een geldige titel is vereist. Hieruit volgt dat zonder een geldige titel de overdracht dan
niet geldig geschied. Dit is de causale leer: voor de overdracht is een geldige titel
vereist.
In de abstracte leer wordt de overdracht los gemaakt van de onderliggende rechtsgrond.
Dan hoeft het ontbreken van een geldige titel een geldige overdracht niet in de weg te
staan. Dit stelsel wordt toegepast bij de schuldoverneming.
Een voorbeeld waarin de gevolgen van de causale leer duidelijk zijn:
Piet verkoopt en levert zijn huis aan Barends. Deze koopovereenkomst is echter onder invloed
van dwaling gesloten. Dwaling is een grond waarop de overeenkomst kan worden vernietigd.
Deze vernietiging heeft terugwerkende kracht d.w.z. dat de vernietiging terug werkt tot het
moment van het ontstaan van de koopovereenkomst. Deze wordt geacht nooit geldig te zijn
geweest. Het wegvallen van de titel heeft tot gevolg dat de overdracht niet geldig is geschied, dus
Barends geen eigenaar is geworden van het huis en Piet geacht wordt al die tijd eigenaar van het
huis te zijn gebleven.
LEVERING, GOEDERENRECHTELIJKE OVEREENKOMST
De levering is de handeling die de overdracht c.q. het rechtsgevolg bewerkstelligt. Het
goed gaat namelijk over in het vermogen van de verkrijger.
Binnen de levering worden twee componenten onderscheiden:
1. Een goederenrechtelijke overeenkomst van overdracht; en
2. De leveringsformaliteiten ter uitwerking van de gesloten goederenrechtelijke
overeenkomst van overdacht.
Ad 1. De goederenrechtelijke overeenkomst van overdacht
Deze goederenrechtelijke overeenkomst staat niet in de wet. Deze overeenkomst ligt als
het ware in de leveringshandeling opgesloten.
3/27
