fonetiek: het vakgebied dat zich bezighoudt met het fysieke proces van spreken en
verstaan en met natuurkundige eigenschappen van het spraaksignaal
soorten fonetiek
1. articulatorische fonetiek: hoe worden klanken geproduceerd en gearticuleerd door de
spraakorganen
2. akoestische fonetiek: hoe verplaatsen klanken zich als luchttrillingen
3. auditieve fonetiek: hoe neemt het gehoororgaan de klanken waar
14.5 Spraakklanken
consonanten/medeklinkers:
vocalen / klinkers:
diftongen / tweeklanken: de klank verandert au ou
1.manier van articuleren
- plosieven: de luchtstroom wordt afgesloten p,t,k,b,d, g (in goal)
- fricatieven: de luchtstroom wordt niet volledig afgesloten, maar wel voor een groot
deel f,v,s,z,g
- affricaten: beginnen als plofklank maar eindigen als wrijfklans ts in tsaar
- nasalen: de lucht verlaat gedeeltelijk of geheel de neusholte n,m,ng (ring)
- lateralen: de lucht verlaat de mondholte via de zijkanten van de tong l
- trilklanken : de tong of de huig wordt in trilling gebracht r
deze bovenste woorden soms samengevat als liquidea
- approximanten/halfvocale/semivocale: er is weinig weerstand in het spraakkanaal j w
2.plaats van articuleren
- bilabiale: lippen op elkaar b p m
- labiodentalen: boventanden raken de onderlip f v w
- dentalen: de tong wordt tegen de boventanden geplaats t d n
- alveolairen: de tong raakt het deel van de kaak waarin de boventanden staan s z l
tongpunt r
- palatalen: vanuit het harde gehemelte j
- velairen: vanuit het zachte gehemelte k g van goal
- uvulairen: vanuit de huig g huigtrilling r
- glottaal: wordt bij de stemspleet gevormd h
3.stemgeving
de medeklinker vallen uieen in twee groepen
stemhebbende consonanten: de stembanden trillen
stemloze consonanten: de stembanden trillen niet
assimilatie: twee aangrenzende medeklinkers passen zich bij elkaar aan in manier pollepel
plaats impakken of stemgeving azbak
Verscherping of woordeinde: de medeklinkers aan het woordeinde. Deze consonanten zijn
altijd stemloos
Deletie: het verdwijnen van een klank
degeminatie: van twee identieke medeklinkers blijft 1 consonant over.
insertie: het invoegen van een klank
verstaan en met natuurkundige eigenschappen van het spraaksignaal
soorten fonetiek
1. articulatorische fonetiek: hoe worden klanken geproduceerd en gearticuleerd door de
spraakorganen
2. akoestische fonetiek: hoe verplaatsen klanken zich als luchttrillingen
3. auditieve fonetiek: hoe neemt het gehoororgaan de klanken waar
14.5 Spraakklanken
consonanten/medeklinkers:
vocalen / klinkers:
diftongen / tweeklanken: de klank verandert au ou
1.manier van articuleren
- plosieven: de luchtstroom wordt afgesloten p,t,k,b,d, g (in goal)
- fricatieven: de luchtstroom wordt niet volledig afgesloten, maar wel voor een groot
deel f,v,s,z,g
- affricaten: beginnen als plofklank maar eindigen als wrijfklans ts in tsaar
- nasalen: de lucht verlaat gedeeltelijk of geheel de neusholte n,m,ng (ring)
- lateralen: de lucht verlaat de mondholte via de zijkanten van de tong l
- trilklanken : de tong of de huig wordt in trilling gebracht r
deze bovenste woorden soms samengevat als liquidea
- approximanten/halfvocale/semivocale: er is weinig weerstand in het spraakkanaal j w
2.plaats van articuleren
- bilabiale: lippen op elkaar b p m
- labiodentalen: boventanden raken de onderlip f v w
- dentalen: de tong wordt tegen de boventanden geplaats t d n
- alveolairen: de tong raakt het deel van de kaak waarin de boventanden staan s z l
tongpunt r
- palatalen: vanuit het harde gehemelte j
- velairen: vanuit het zachte gehemelte k g van goal
- uvulairen: vanuit de huig g huigtrilling r
- glottaal: wordt bij de stemspleet gevormd h
3.stemgeving
de medeklinker vallen uieen in twee groepen
stemhebbende consonanten: de stembanden trillen
stemloze consonanten: de stembanden trillen niet
assimilatie: twee aangrenzende medeklinkers passen zich bij elkaar aan in manier pollepel
plaats impakken of stemgeving azbak
Verscherping of woordeinde: de medeklinkers aan het woordeinde. Deze consonanten zijn
altijd stemloos
Deletie: het verdwijnen van een klank
degeminatie: van twee identieke medeklinkers blijft 1 consonant over.
insertie: het invoegen van een klank
