1
Architectuurgeschiedenis
★ Sint-Pietersplein-illustratie
○ architectuur kan enorm veel dingen betekenen, kan ook louter symbolisch zijn
○
★ inleiding
○ architectuur = loutere constructie van een gebouw
○ architectuurgeschiedenis = de geschiedenis van een omhulsel
■ MAAR OOK: reconstrueert al het leven en ontastbare zaken die het
gebouw doordringen
● financiële zaken, taal & symbolen
■ interdisciplinair
● architectuurgeschiedenis ontleent & past ideeën van anderen
aan
○ waarom?
■ we kijken voorbij de dagdagelijkse dingen om daar een betekenis te
zoeken
○ 2 verschillende types projecten
■ historiografisch project
● start v/h heden en kijkt naar het verleden (met de ogen van het
heden)
● analytisch
■ architectonisch project
● start v/h heden en kijkt naar de toekomst (lat < projectare →
vooruitgooien)
● utopisch
○ bestaat in wereld geconditioneerd door heden maar
geprojecteerd naar toekomst
○ moderne historicus:
■ doelstelling van “wat?” naar “hoe?”
■ geschiedenis als continue progressie
■ verschillende theorieën bv. Spengler (absolute negatie tot elke
mogelijkheid van transformatie v/d geschiedenis) / Utopia
(geschiedenis is maakbaar)
■ Hannah Arendt
● als één v/d eerste gezegd dat als de geschiedenis gemaakt
wordt dat die dan op een bepaald moment ook ‘af’ is
, 2
○ mogelijkheden van omgaan met het verleden
■ De geschiedenis volgt een bepaalde weg
● Individu heeft geen invloed
● Grote cycli
● Met pieken en dalen
● ⇒ Rollercoaster-theorie
■ De geschiedenis is een continue vorming, een transformatie
● visie van de utopisten
● We moeten de geschiedenis in de toekomst projecteren
● Wij creëren de toekomst
● ⇒ Utopist, dienstbare geschiedenis
■
○ Clio
■ muze van de geschiedenis
■ geen goedmoedige vriendin maar een Xantippe die ons uitdaagt
● als de geschiedenis ergens toe dient dan is het mss wel
ontrusting
○ doel: ons doen twijfelen
■ geschiedenis is op die manier ‘sichtbar machen’ (Ludwig Mies Van der
Rohe)
● ons achter de woorden brengen om daar de complexiteit te
ontdekken
★ DEEL 1: De Renaissance in Firenze: Brunelleschi & Alberti
○ begin 15e eeuw, begin van de Renaissance (lange beweging van moderniteit)
○ wijzigende rol v/d architect binnen de evoluerende samenleving
○ ontstaan Renaissance
■ valt/hangt deels samen met de bouw v/d koepel v/d Duomo v/ Firenze
(1420-1472)
● tot op vandaag een wonder hoe die koepel is gerealiseerd
○ de bouw ervan was in die tijd ook al een groot
probleem, niemand had de technische vaardigheden
om de koepel te realiseren, de kathedraal heeft lang
zonder koepel gestaan
● fresco met Dante & koepel
, 3
● Giorgio Vasari: eerste die kunstgeschiedenis schrijft over het
leven van (Toscaanse) kunstenaars
○ schrijft over het probleem van de Florentijnen met die
koepel
● probleem: koepel rechthouden wanneer/terwijl hij nog niet af is
○ kan niet met hout want is onbetaalbaar
● lancering architectuurwedstrijd voor oplossing voor de bouw
van die koepel
○ Brunelleschi komt met oplossing
■ soort stelling mee laten groeien met de koepel +
dubbelwandige structuur + soort
visgraatpatroon
● ⇒ Gebaseerd op technieken uit de
Klassieke Oudheid & middeleeuwen
■ hoe komt hij tot deze oplossing? wat is de
achtergrond van deze man?
● gaat artistieke opleiding krijgen als
goudsmid
● doet mee aan wedstrijd voor bronzen
deuren v/h baptisterium
■ de koepel van de duomo werd de eerste koepel
die gerealiseerd werd na de bouw van het
pantheon
○ Wat is de Renaissance?
■ Herwaardering van de kunst uit de klassieke oudheid
■ Intellectuelen willen hun cultuur verzoenen met de ‘heidense’ antieke
culturen en hun monumenten
■ term geïntroduceerd door Burckhardt: “Die Kultur der Renaissance in
Italien”
● 19e eeuw
● Benadrukt verschil tussen “duistere” middeleeuwen en
“verlichte” renaissance
■ breuk tussen wereld voor / na de Renaissance
● middeleeuwen = duister VS nieuwe, moderne opvattingen
● Huizinga zegt dat de Renaissance = ondergang van de
middeleeuwen
■ geheel van contradicties die leven en mens bepalen
■ centraal = aandacht voor klassieke oudheid
● waarom die aandacht?
○ humanisme
■ humanisten: belezen intellectuelen
■ leggen de nadruk op de mens
, 4
○ ontwikkeling van de Renaissance in Firenze
■ nieuwe tijd v/d Renaissance schuift zich over de tijd v/d middeleeuwen
● te zien in ‘de gang van Vasari’ → verbond Palazzo v/d
machthebbers (de Medici) met de Uffizi
○ = Ponte Vecchio
● middeleeuwse stad organisch gegroeid en plots komt zo'n
gigantisch project van die gang & duomo
○ we zien nieuwe technieken maar ook continuïteit v/d
verleden
■ bv. bekleding duomo
○ ook iets volledig nieuw: het perspectief
■ vgl fresco Giotto VS tekening Brunnesleci
■ ontwikkeling correct mathematisch perspectief
● altaarstuk Brunelleschi (zie rechts)
○ lijkt alsof er een levensecht gat in
de muur zat
○ techniek van het perspectief zal
ook invloed hebben op de
bouwkunst
■ ENORME impact
● je krijgt een soort stedelijke
perspectiefmachine
Architectuurgeschiedenis
★ Sint-Pietersplein-illustratie
○ architectuur kan enorm veel dingen betekenen, kan ook louter symbolisch zijn
○
★ inleiding
○ architectuur = loutere constructie van een gebouw
○ architectuurgeschiedenis = de geschiedenis van een omhulsel
■ MAAR OOK: reconstrueert al het leven en ontastbare zaken die het
gebouw doordringen
● financiële zaken, taal & symbolen
■ interdisciplinair
● architectuurgeschiedenis ontleent & past ideeën van anderen
aan
○ waarom?
■ we kijken voorbij de dagdagelijkse dingen om daar een betekenis te
zoeken
○ 2 verschillende types projecten
■ historiografisch project
● start v/h heden en kijkt naar het verleden (met de ogen van het
heden)
● analytisch
■ architectonisch project
● start v/h heden en kijkt naar de toekomst (lat < projectare →
vooruitgooien)
● utopisch
○ bestaat in wereld geconditioneerd door heden maar
geprojecteerd naar toekomst
○ moderne historicus:
■ doelstelling van “wat?” naar “hoe?”
■ geschiedenis als continue progressie
■ verschillende theorieën bv. Spengler (absolute negatie tot elke
mogelijkheid van transformatie v/d geschiedenis) / Utopia
(geschiedenis is maakbaar)
■ Hannah Arendt
● als één v/d eerste gezegd dat als de geschiedenis gemaakt
wordt dat die dan op een bepaald moment ook ‘af’ is
, 2
○ mogelijkheden van omgaan met het verleden
■ De geschiedenis volgt een bepaalde weg
● Individu heeft geen invloed
● Grote cycli
● Met pieken en dalen
● ⇒ Rollercoaster-theorie
■ De geschiedenis is een continue vorming, een transformatie
● visie van de utopisten
● We moeten de geschiedenis in de toekomst projecteren
● Wij creëren de toekomst
● ⇒ Utopist, dienstbare geschiedenis
■
○ Clio
■ muze van de geschiedenis
■ geen goedmoedige vriendin maar een Xantippe die ons uitdaagt
● als de geschiedenis ergens toe dient dan is het mss wel
ontrusting
○ doel: ons doen twijfelen
■ geschiedenis is op die manier ‘sichtbar machen’ (Ludwig Mies Van der
Rohe)
● ons achter de woorden brengen om daar de complexiteit te
ontdekken
★ DEEL 1: De Renaissance in Firenze: Brunelleschi & Alberti
○ begin 15e eeuw, begin van de Renaissance (lange beweging van moderniteit)
○ wijzigende rol v/d architect binnen de evoluerende samenleving
○ ontstaan Renaissance
■ valt/hangt deels samen met de bouw v/d koepel v/d Duomo v/ Firenze
(1420-1472)
● tot op vandaag een wonder hoe die koepel is gerealiseerd
○ de bouw ervan was in die tijd ook al een groot
probleem, niemand had de technische vaardigheden
om de koepel te realiseren, de kathedraal heeft lang
zonder koepel gestaan
● fresco met Dante & koepel
, 3
● Giorgio Vasari: eerste die kunstgeschiedenis schrijft over het
leven van (Toscaanse) kunstenaars
○ schrijft over het probleem van de Florentijnen met die
koepel
● probleem: koepel rechthouden wanneer/terwijl hij nog niet af is
○ kan niet met hout want is onbetaalbaar
● lancering architectuurwedstrijd voor oplossing voor de bouw
van die koepel
○ Brunelleschi komt met oplossing
■ soort stelling mee laten groeien met de koepel +
dubbelwandige structuur + soort
visgraatpatroon
● ⇒ Gebaseerd op technieken uit de
Klassieke Oudheid & middeleeuwen
■ hoe komt hij tot deze oplossing? wat is de
achtergrond van deze man?
● gaat artistieke opleiding krijgen als
goudsmid
● doet mee aan wedstrijd voor bronzen
deuren v/h baptisterium
■ de koepel van de duomo werd de eerste koepel
die gerealiseerd werd na de bouw van het
pantheon
○ Wat is de Renaissance?
■ Herwaardering van de kunst uit de klassieke oudheid
■ Intellectuelen willen hun cultuur verzoenen met de ‘heidense’ antieke
culturen en hun monumenten
■ term geïntroduceerd door Burckhardt: “Die Kultur der Renaissance in
Italien”
● 19e eeuw
● Benadrukt verschil tussen “duistere” middeleeuwen en
“verlichte” renaissance
■ breuk tussen wereld voor / na de Renaissance
● middeleeuwen = duister VS nieuwe, moderne opvattingen
● Huizinga zegt dat de Renaissance = ondergang van de
middeleeuwen
■ geheel van contradicties die leven en mens bepalen
■ centraal = aandacht voor klassieke oudheid
● waarom die aandacht?
○ humanisme
■ humanisten: belezen intellectuelen
■ leggen de nadruk op de mens
, 4
○ ontwikkeling van de Renaissance in Firenze
■ nieuwe tijd v/d Renaissance schuift zich over de tijd v/d middeleeuwen
● te zien in ‘de gang van Vasari’ → verbond Palazzo v/d
machthebbers (de Medici) met de Uffizi
○ = Ponte Vecchio
● middeleeuwse stad organisch gegroeid en plots komt zo'n
gigantisch project van die gang & duomo
○ we zien nieuwe technieken maar ook continuïteit v/d
verleden
■ bv. bekleding duomo
○ ook iets volledig nieuw: het perspectief
■ vgl fresco Giotto VS tekening Brunnesleci
■ ontwikkeling correct mathematisch perspectief
● altaarstuk Brunelleschi (zie rechts)
○ lijkt alsof er een levensecht gat in
de muur zat
○ techniek van het perspectief zal
ook invloed hebben op de
bouwkunst
■ ENORME impact
● je krijgt een soort stedelijke
perspectiefmachine
