Aardrijkskunde H.3
Paragraaf 2:
Aardrijkskunde legt het verband tussen natuur en mens. Het bestudeert de aarde als woonplaats van
de mens en de mensen als bewoners van de aarde. Aardrijkskunde gaat dus over de manier waarop
mensen met de aarde omgaan.
Planten, dieren, lucht, water en de mens draaien mee in een groot natuurlijk
systeem. Dit systeem heet het ecosysteem. Een kringloop houdt zichzelf in
stand. Alles gaat rond waardoor er eigenlijk nooit iets opgaat. Het leven op
aarde zou onmogelijk zijn geweest als we geen energie kregen van de zon. De
zon is namelijk de motor van de kringlopen. De lucht wordt bijvoorbeeld zo
ververst door assimilatie. Op aarde komt meer energie in de vorm van
kortgolvige lichtstalen de dampkring binnen dan er in de vorm van
langgolvige warmtestalen weer uitgaan. Dit is het natuurlijk broeikaseffect.
Dat zie je ook in het plaatje hiernaast. Zonder het natuurlijk broeikaseffect
zou het op onze planeet ongeveer 30 graden kouder zijn.
De draagkracht van ecosystemen verschilt van gebied tot gebied. In de
aardrijkskunde buigen we ons over de vraag welke verschillen in draagkracht
er op aarde zijn en wat daar de verklaring van zou kunnen zijn. Ook proberen
we oplossingen te verzinnen voor gebieden met te weinig draagkracht.
Paragraaf 3:
Op onze planeet lopen steeds meer mensen rond. Rond 2050 zullen er naar verwachting bijna 9
miljoen mensen rondlopen. Al deze mensen willen iets uit de natuur en doen dus een beroep op de
natuurlijke kringlopen. Het merendeel van de bevolkingsgroei vindt plaats in de armere landen. Daar
gaat het nu al wel langzamer dan vroeger, maar nog steeds best snel.
De huidige bevolkingsgroei is een minder grote belasting op de draagkracht van de aarde dan de
stijgende welvaart. Dat komt omdat je als je meer welvaart hebt niet meer gaat eten, maar vooral
duurdere producten. In veel gevallen is dat eiwitrijker voedsel zoals vlees. Je gaat dan meer van de
draagkracht van de aarde vragen. Bovendien gaan mensen als ze rijker zijn veel meer energie
gebruiken. Dit vraagt ook veel van de draagkracht. Vooral opkomende economieën in Azië en Latijns-
Amerika profiteren van de economische groei en de toenemende welvaart. Er is voorspelt dat in 2050
de wereld 73% meer vlees zal eten dan nu. Je snapt dan dat de draagkracht van de aarde op de proef
wordt gesteld.
Het systeem van de aarde bestaat uit natuurlijke kringlopen waar de mens dankbaar gebruik van
maakt. Maar het goed functioneren van deze kringlopen wordt bedreigd doordat de mens steeds
meer wil van de kringlopen. De kringlopen kunnen ernstig beschadigd worden door:
1. Milieuaantasting: dit is als er door de mens natuurlijke leefomgeving van dieren en planten
verdwijnt. Hierdoor sterven dieren en plantensoorten en je zegt dan dat de biodiversiteit van
een gebied of van de aarde afneemt.
2. Milieu-uitputting: dit is als door overmatig of slecht gebruik de voorraden in de natuur
afnemen. De kringlopen kunnen het verbruik dan niet bijhouden.
3. Milieuvervuiling: dit is als de mens spullen in de kringlopen brengt die er niet horen.
Copyright: Noa Jansen, Roosendaal
, Als men extra broeikasgassen in de lucht brengt noem je dat het versterkte broeikaseffect. Door deze
aantasting, uitputting en vervuiling van het milieu neemt bijvoorbeeld de kwaliteit van de bodems af,
zodat de landbouw minder oplevert of zelf onmogelijk wordt. Deze achteruitgang noem je
landdegradatie.
Paragraaf 4
Veel mensen in arme landen hebben geen toegang tot energie, voedsel of water omdat ze er
gewoonweg geen geld voor hebben. Als je op gebieden inzoomt zie je dat er in sommige gebieden
enorme hongersnood is terwijl er meer dan genoeg eten is op de wereld. Maar er is iets geks aan de
hand. Veel voedsel wordt vanuit arme landen naar rijke landen getransporteerd. Dat heeft te maken
met de koopkracht.
De draagkracht van de aarde staat onder druk en in sommige gebieden al overschreden. Om te
kunnen nagaan hoe de draagkracht van de aarde belast wordt, hebben onderzoekers maten bedacht.
Je kunt je manier van leven bijvoorbeeld omrekenen naar hoeveel ruimte je daarvoor nodig hebt.
Deze berekening heet de ecologische voetafdruk. Een variant hierop is de watervoetafdruk. Dit is de
hoeveelheid zoet water die je gebruikt of vervuilt. Dat is zowel binnenlands als buitenlands. En hier
hoort ook bij het water dat is gebruikt om de katoenplant te laten groeien om jouw spijkerbroek van
te maken. Dit is virtueel water, want je kan het niet zien. Het energieverbruik per persoon is ook een
soort van voerafdruk. Energie is het vermogen om arbeid te verrichten. Hierin heb je twee soorten:
1. Bezielde energie: gebeurt door de spierkracht van een mens of dier
2. Onbezielde energie: gebeurt door apparaten.
Als je de problemen die een rijk leven met zich meebrengt door naar een ander gebied of generatie
schuift noem je dat afwenteling. Om te voorkomen dat we onze aarde ‘opmaken’ doen we aan
duurzame ontwikkeling. Je gaat dan zo met de aarde om dat de komende generaties er ook nog
normaal op kunnen leven. De milieugebruiksruimte moet even groot blijven. Je probeert dan
bijvoorbeeld de grondstoffen in afgedankte producten te recyclen of je zuivert water of je wekt
energie op zonder extra broeikasgassen te leveren. Vaak valt dan ook de term People, Planet, Profit.
De drie P’s staan voor een manier van produceren die winstgevend is maar niet schadelijk (zowel voor
mens kinderarbeid, als natuur). Als we nu niet overgaan op duurzame ontwikkeling dan is de kans
heel groot dat er in de toekomst conflicten ontstaan voor de toegang tot water, voedsel en energie.
Paragraaf 5:
Er zijn verschillende visies op de draagkracht:
1. Malthus: een kwestie van evenwicht.
In 1798 publiceerde de Engelse dominee Thomas Malthus een theorie waarin hij
eigenlijk zei dat zolang er voldoende voedsel is, de bevolking volgens een
meetkundinge reeks (exponentieel: 1,2,4,8,16,32) zal toenemen. De groei van de
voedselproductie zal volgens een rekenkundige reeks (lineair: 1,2,3,4,5,6) verlopen.
Hij dacht dat er dan op een gegeven moment zo veel mensen zouden zijn en te
weinig voedsel, dat er conflicten, hongersnood en ziekten zouden optreden en dus
massale sterfte. Zijn oplossing was dat arme mensen geen gezin zouden moeten
Copyright: Noa Jansen, Roosendaal
Paragraaf 2:
Aardrijkskunde legt het verband tussen natuur en mens. Het bestudeert de aarde als woonplaats van
de mens en de mensen als bewoners van de aarde. Aardrijkskunde gaat dus over de manier waarop
mensen met de aarde omgaan.
Planten, dieren, lucht, water en de mens draaien mee in een groot natuurlijk
systeem. Dit systeem heet het ecosysteem. Een kringloop houdt zichzelf in
stand. Alles gaat rond waardoor er eigenlijk nooit iets opgaat. Het leven op
aarde zou onmogelijk zijn geweest als we geen energie kregen van de zon. De
zon is namelijk de motor van de kringlopen. De lucht wordt bijvoorbeeld zo
ververst door assimilatie. Op aarde komt meer energie in de vorm van
kortgolvige lichtstalen de dampkring binnen dan er in de vorm van
langgolvige warmtestalen weer uitgaan. Dit is het natuurlijk broeikaseffect.
Dat zie je ook in het plaatje hiernaast. Zonder het natuurlijk broeikaseffect
zou het op onze planeet ongeveer 30 graden kouder zijn.
De draagkracht van ecosystemen verschilt van gebied tot gebied. In de
aardrijkskunde buigen we ons over de vraag welke verschillen in draagkracht
er op aarde zijn en wat daar de verklaring van zou kunnen zijn. Ook proberen
we oplossingen te verzinnen voor gebieden met te weinig draagkracht.
Paragraaf 3:
Op onze planeet lopen steeds meer mensen rond. Rond 2050 zullen er naar verwachting bijna 9
miljoen mensen rondlopen. Al deze mensen willen iets uit de natuur en doen dus een beroep op de
natuurlijke kringlopen. Het merendeel van de bevolkingsgroei vindt plaats in de armere landen. Daar
gaat het nu al wel langzamer dan vroeger, maar nog steeds best snel.
De huidige bevolkingsgroei is een minder grote belasting op de draagkracht van de aarde dan de
stijgende welvaart. Dat komt omdat je als je meer welvaart hebt niet meer gaat eten, maar vooral
duurdere producten. In veel gevallen is dat eiwitrijker voedsel zoals vlees. Je gaat dan meer van de
draagkracht van de aarde vragen. Bovendien gaan mensen als ze rijker zijn veel meer energie
gebruiken. Dit vraagt ook veel van de draagkracht. Vooral opkomende economieën in Azië en Latijns-
Amerika profiteren van de economische groei en de toenemende welvaart. Er is voorspelt dat in 2050
de wereld 73% meer vlees zal eten dan nu. Je snapt dan dat de draagkracht van de aarde op de proef
wordt gesteld.
Het systeem van de aarde bestaat uit natuurlijke kringlopen waar de mens dankbaar gebruik van
maakt. Maar het goed functioneren van deze kringlopen wordt bedreigd doordat de mens steeds
meer wil van de kringlopen. De kringlopen kunnen ernstig beschadigd worden door:
1. Milieuaantasting: dit is als er door de mens natuurlijke leefomgeving van dieren en planten
verdwijnt. Hierdoor sterven dieren en plantensoorten en je zegt dan dat de biodiversiteit van
een gebied of van de aarde afneemt.
2. Milieu-uitputting: dit is als door overmatig of slecht gebruik de voorraden in de natuur
afnemen. De kringlopen kunnen het verbruik dan niet bijhouden.
3. Milieuvervuiling: dit is als de mens spullen in de kringlopen brengt die er niet horen.
Copyright: Noa Jansen, Roosendaal
, Als men extra broeikasgassen in de lucht brengt noem je dat het versterkte broeikaseffect. Door deze
aantasting, uitputting en vervuiling van het milieu neemt bijvoorbeeld de kwaliteit van de bodems af,
zodat de landbouw minder oplevert of zelf onmogelijk wordt. Deze achteruitgang noem je
landdegradatie.
Paragraaf 4
Veel mensen in arme landen hebben geen toegang tot energie, voedsel of water omdat ze er
gewoonweg geen geld voor hebben. Als je op gebieden inzoomt zie je dat er in sommige gebieden
enorme hongersnood is terwijl er meer dan genoeg eten is op de wereld. Maar er is iets geks aan de
hand. Veel voedsel wordt vanuit arme landen naar rijke landen getransporteerd. Dat heeft te maken
met de koopkracht.
De draagkracht van de aarde staat onder druk en in sommige gebieden al overschreden. Om te
kunnen nagaan hoe de draagkracht van de aarde belast wordt, hebben onderzoekers maten bedacht.
Je kunt je manier van leven bijvoorbeeld omrekenen naar hoeveel ruimte je daarvoor nodig hebt.
Deze berekening heet de ecologische voetafdruk. Een variant hierop is de watervoetafdruk. Dit is de
hoeveelheid zoet water die je gebruikt of vervuilt. Dat is zowel binnenlands als buitenlands. En hier
hoort ook bij het water dat is gebruikt om de katoenplant te laten groeien om jouw spijkerbroek van
te maken. Dit is virtueel water, want je kan het niet zien. Het energieverbruik per persoon is ook een
soort van voerafdruk. Energie is het vermogen om arbeid te verrichten. Hierin heb je twee soorten:
1. Bezielde energie: gebeurt door de spierkracht van een mens of dier
2. Onbezielde energie: gebeurt door apparaten.
Als je de problemen die een rijk leven met zich meebrengt door naar een ander gebied of generatie
schuift noem je dat afwenteling. Om te voorkomen dat we onze aarde ‘opmaken’ doen we aan
duurzame ontwikkeling. Je gaat dan zo met de aarde om dat de komende generaties er ook nog
normaal op kunnen leven. De milieugebruiksruimte moet even groot blijven. Je probeert dan
bijvoorbeeld de grondstoffen in afgedankte producten te recyclen of je zuivert water of je wekt
energie op zonder extra broeikasgassen te leveren. Vaak valt dan ook de term People, Planet, Profit.
De drie P’s staan voor een manier van produceren die winstgevend is maar niet schadelijk (zowel voor
mens kinderarbeid, als natuur). Als we nu niet overgaan op duurzame ontwikkeling dan is de kans
heel groot dat er in de toekomst conflicten ontstaan voor de toegang tot water, voedsel en energie.
Paragraaf 5:
Er zijn verschillende visies op de draagkracht:
1. Malthus: een kwestie van evenwicht.
In 1798 publiceerde de Engelse dominee Thomas Malthus een theorie waarin hij
eigenlijk zei dat zolang er voldoende voedsel is, de bevolking volgens een
meetkundinge reeks (exponentieel: 1,2,4,8,16,32) zal toenemen. De groei van de
voedselproductie zal volgens een rekenkundige reeks (lineair: 1,2,3,4,5,6) verlopen.
Hij dacht dat er dan op een gegeven moment zo veel mensen zouden zijn en te
weinig voedsel, dat er conflicten, hongersnood en ziekten zouden optreden en dus
massale sterfte. Zijn oplossing was dat arme mensen geen gezin zouden moeten
Copyright: Noa Jansen, Roosendaal
