Filosofie
1. situering en legitimering
- Filosofie = vast onderdeel van bijna elke propedeuse (= het onderwijs in algemene en inleidende vakken
aan een universiteit of een hogeschool, ter voorbereiding op latere, meer specialistische vakken. Slagen
voor examens = zijn propedeuse halen)
- Begon met een basis maar later verdere verdieping en specialisering
- Competentie, nuttigheid en functionaliteit
o Vaagheid
o Traditie
o Denkdiscipline
- Uitspraken op basis van denkactiviteiten zijn gebaseerd op de denkkaders waarover ze op dat moment
beschikken
o Om kwaliteit van deze uitspraken te verbeteren:
§ Aandacht op kenmerken en kwaliteit van die denkkaders
§ Denkproces gebaseerd op die denkkaders moet zo bewust en zo helder mogelijk tot
stand komen
o Sociaal werker
- Beroep sociaal werker = maatschappelijk / politiek (functie in democratie)
o Filosofie = politiek / maatschappelijke functie
- UNESCO (1995): filosofie is de best mogelijke leer- en oefenschool mbt de vorming van burgers in een
democratie
o Goed filosofieonderwijs zou moeten bijdragen tot
§ Aanscherpen van eigen oordeelsvermogen
§ Zelfstandig leren denken
§ Confrontatie met en begrijpen van verschillende standpunten
§ Leren argumenteren
§ Leren nadenken over de beste vorm van politieke en sociale organisatie van de
samenleving
§ Vormen van kritische en democratisch gezinde burgers
§ Gevoel voor universele waarden en waarheden
§ Leren dialogeren
à vaardigheden
e
o Benadrukt in 2 UNESCO (2007): roept op voor meer filosofie
- Denkvaardigheden en disposities (argumenten behoud filosofie)
o Begrippen precies formuleren
o Oorzaak - gevolg relaties formuleren
o Regels van de relatielogica kennen
o Vragen formuleren
o Vage woorden herkennen
o Redenen geven
o De contextuele aard van waarheid en onwaarheid erkennen
o Onderscheidingen maken
o Verbanden leggen
o Alternatieven ontdekken
o Hypothesen opstellen
o Waarde analyseren
o Voorbeelden geven
o Criteria identificeren en gebruiken
1
, - Filosofie-onderwijs als vak waarvan de inhoud te ‘kennen’ is naar een vak waar het ‘kunnen’ maar centraal
staat is nieuw
- We moeten af van filosofie als museumkunde (gedachten bestuderen van mensen die al lang dood zijn)
2. naar een hanteerbare visie
- filosofie heeft 2 perspectieven
o product
§ plaats tussen alle andere grote theoretische cursussen die deel uitmaken van de
propedeuse
§ overzicht van gedachten, opvattingen, beweringen en stellingen
• waarom op een bepaald moment en bepaalde plaats deze gedachten, en
waarom wordt dat belangrijk genoeg geacht
§ link met geschiedenis (om hedendaagse kwesties te begrijpen)
o proces
§ eigen denken, zelf verwerven van nieuwe inzichten
§ werken, oefenen en inspanning
- Margalit: 2 soorten filosofen
o Dat-wil-zeggen filosofen
§ Explicateurs, uitleggers
§ Definities en algemene beginselen
§ Voorbeelden zijn ondergeschikt aan de uitleg
o Bijvoorbeeld filosofen
§ Illustratoren
§ Treffende voorbeelden
• Om gedachten treffend te maken en daaruit bedenkingen af te leiden
• Zoals Kant: ‘handkarren van het oordeel’
§ Opleiding student
• kan algemene beginselen of opvattingen illustreren aan de hand van treffende
voorbeelden
• kan overgang tussen abstract en concreet realiseren
• kan uit elk voorbeeld een wijsheid (beginsel) distilleren
o In praktijk onrealistisch
o stijlen in omgaan met filosofische kwesties
3. visie op professionaliteit
- wat is meesterschap?
o ‘Goed zijn in je stiel’ à goede stielman kan zijn werk goed uitvoeren zonder meer
o stiel zo goed mogelijk uitvoeren
o bemeesteren en rekening houden met alle factoren
§ tevredenheid van klanten, techniek, streven naar perfectie en meesterschap, eigen
tevredenheid
o Aristoteles
§ Meesterschap is de karaktertoestand die ervoor zorgt dat iemand de juiste keuzes kan
maken
• keuzes die het midden houden tussen wat voor hem of haar een teveel en een
te weinig is
• en die gebaseerd zijn op een redelijk principe, namelijk het principe dat een
persoon een praktische wijsheid hanteert
§ rekening houden met menselijke mogelijkheden en met de eigen aard (het karakter) à
praktische wijsheid
2
, 4. de ethiek van de student en het studeren
- willen
o orgaan voor de toekomst
o Nil Volentibus Arduum (niets is moeilijk voor hen die willen)
o Weten wat het object van dat willen is
§ In praktijk vaak niet het geval
§ Goede eigenkennis maar ook wat de wereld te bieden heeft
o Nadruk en focus bij zichzelf: ‘wat is het wat ik wil?’
- Kunnen
o Willen en moeten zijn beiden afhankelijk van kunnen
o Mijn mogelijkheden
§ Zelfonderzoek en experiment
- moeten
o verantwoordelijkheid bij externe instanties
o plicht, datgene wat je hoort te doen
o komt makkelijk uit
- aan elkaar gerelateerde begrippen
o Aristoteles: praktische wijsheid
o In een context waarmee je rekening houdt met ander
4.1 hoe te studeren
- antwoord op de vraag ‘hoe’
- methode
o meta en hodos: na, nadien, over ; weg, route
o afvragen welke weg je wil volgen en hoe je dit denkt te doen
o methodologie: logos = de leer van
§ leer van de beste weg
- verantwoordelijkheid bij student zelf
o je moet zelf je weg leren zoeken
o openstaan voor goede adviezen
kennismaken
1. buigen voor een vraag
- kennismaken is de kunst van de aandacht vestigen op interessante vragen
- kennismaken veronderstelt een interesse van weerskanten in elkaar
2. naar de wereld kijken
- filosofie: 2 Griekse woorden
o philos: vriend en sofoi: wijsheid
§ vriend of liefhebber van de wijsheid à wijsbegeerte
§ kan je bevriend zijn met wijsheid, weet je al wat wijsheid is?
- Heimspeki = Ijsland
o Heim: wereld en Speki: kijken naar
§ Kijken naar de wereld
o Als observator IN de wereld
o In filosofie: de kunst van het observeren en het doordenken van wat geobserveerd werd à
helder denken
3
1. situering en legitimering
- Filosofie = vast onderdeel van bijna elke propedeuse (= het onderwijs in algemene en inleidende vakken
aan een universiteit of een hogeschool, ter voorbereiding op latere, meer specialistische vakken. Slagen
voor examens = zijn propedeuse halen)
- Begon met een basis maar later verdere verdieping en specialisering
- Competentie, nuttigheid en functionaliteit
o Vaagheid
o Traditie
o Denkdiscipline
- Uitspraken op basis van denkactiviteiten zijn gebaseerd op de denkkaders waarover ze op dat moment
beschikken
o Om kwaliteit van deze uitspraken te verbeteren:
§ Aandacht op kenmerken en kwaliteit van die denkkaders
§ Denkproces gebaseerd op die denkkaders moet zo bewust en zo helder mogelijk tot
stand komen
o Sociaal werker
- Beroep sociaal werker = maatschappelijk / politiek (functie in democratie)
o Filosofie = politiek / maatschappelijke functie
- UNESCO (1995): filosofie is de best mogelijke leer- en oefenschool mbt de vorming van burgers in een
democratie
o Goed filosofieonderwijs zou moeten bijdragen tot
§ Aanscherpen van eigen oordeelsvermogen
§ Zelfstandig leren denken
§ Confrontatie met en begrijpen van verschillende standpunten
§ Leren argumenteren
§ Leren nadenken over de beste vorm van politieke en sociale organisatie van de
samenleving
§ Vormen van kritische en democratisch gezinde burgers
§ Gevoel voor universele waarden en waarheden
§ Leren dialogeren
à vaardigheden
e
o Benadrukt in 2 UNESCO (2007): roept op voor meer filosofie
- Denkvaardigheden en disposities (argumenten behoud filosofie)
o Begrippen precies formuleren
o Oorzaak - gevolg relaties formuleren
o Regels van de relatielogica kennen
o Vragen formuleren
o Vage woorden herkennen
o Redenen geven
o De contextuele aard van waarheid en onwaarheid erkennen
o Onderscheidingen maken
o Verbanden leggen
o Alternatieven ontdekken
o Hypothesen opstellen
o Waarde analyseren
o Voorbeelden geven
o Criteria identificeren en gebruiken
1
, - Filosofie-onderwijs als vak waarvan de inhoud te ‘kennen’ is naar een vak waar het ‘kunnen’ maar centraal
staat is nieuw
- We moeten af van filosofie als museumkunde (gedachten bestuderen van mensen die al lang dood zijn)
2. naar een hanteerbare visie
- filosofie heeft 2 perspectieven
o product
§ plaats tussen alle andere grote theoretische cursussen die deel uitmaken van de
propedeuse
§ overzicht van gedachten, opvattingen, beweringen en stellingen
• waarom op een bepaald moment en bepaalde plaats deze gedachten, en
waarom wordt dat belangrijk genoeg geacht
§ link met geschiedenis (om hedendaagse kwesties te begrijpen)
o proces
§ eigen denken, zelf verwerven van nieuwe inzichten
§ werken, oefenen en inspanning
- Margalit: 2 soorten filosofen
o Dat-wil-zeggen filosofen
§ Explicateurs, uitleggers
§ Definities en algemene beginselen
§ Voorbeelden zijn ondergeschikt aan de uitleg
o Bijvoorbeeld filosofen
§ Illustratoren
§ Treffende voorbeelden
• Om gedachten treffend te maken en daaruit bedenkingen af te leiden
• Zoals Kant: ‘handkarren van het oordeel’
§ Opleiding student
• kan algemene beginselen of opvattingen illustreren aan de hand van treffende
voorbeelden
• kan overgang tussen abstract en concreet realiseren
• kan uit elk voorbeeld een wijsheid (beginsel) distilleren
o In praktijk onrealistisch
o stijlen in omgaan met filosofische kwesties
3. visie op professionaliteit
- wat is meesterschap?
o ‘Goed zijn in je stiel’ à goede stielman kan zijn werk goed uitvoeren zonder meer
o stiel zo goed mogelijk uitvoeren
o bemeesteren en rekening houden met alle factoren
§ tevredenheid van klanten, techniek, streven naar perfectie en meesterschap, eigen
tevredenheid
o Aristoteles
§ Meesterschap is de karaktertoestand die ervoor zorgt dat iemand de juiste keuzes kan
maken
• keuzes die het midden houden tussen wat voor hem of haar een teveel en een
te weinig is
• en die gebaseerd zijn op een redelijk principe, namelijk het principe dat een
persoon een praktische wijsheid hanteert
§ rekening houden met menselijke mogelijkheden en met de eigen aard (het karakter) à
praktische wijsheid
2
, 4. de ethiek van de student en het studeren
- willen
o orgaan voor de toekomst
o Nil Volentibus Arduum (niets is moeilijk voor hen die willen)
o Weten wat het object van dat willen is
§ In praktijk vaak niet het geval
§ Goede eigenkennis maar ook wat de wereld te bieden heeft
o Nadruk en focus bij zichzelf: ‘wat is het wat ik wil?’
- Kunnen
o Willen en moeten zijn beiden afhankelijk van kunnen
o Mijn mogelijkheden
§ Zelfonderzoek en experiment
- moeten
o verantwoordelijkheid bij externe instanties
o plicht, datgene wat je hoort te doen
o komt makkelijk uit
- aan elkaar gerelateerde begrippen
o Aristoteles: praktische wijsheid
o In een context waarmee je rekening houdt met ander
4.1 hoe te studeren
- antwoord op de vraag ‘hoe’
- methode
o meta en hodos: na, nadien, over ; weg, route
o afvragen welke weg je wil volgen en hoe je dit denkt te doen
o methodologie: logos = de leer van
§ leer van de beste weg
- verantwoordelijkheid bij student zelf
o je moet zelf je weg leren zoeken
o openstaan voor goede adviezen
kennismaken
1. buigen voor een vraag
- kennismaken is de kunst van de aandacht vestigen op interessante vragen
- kennismaken veronderstelt een interesse van weerskanten in elkaar
2. naar de wereld kijken
- filosofie: 2 Griekse woorden
o philos: vriend en sofoi: wijsheid
§ vriend of liefhebber van de wijsheid à wijsbegeerte
§ kan je bevriend zijn met wijsheid, weet je al wat wijsheid is?
- Heimspeki = Ijsland
o Heim: wereld en Speki: kijken naar
§ Kijken naar de wereld
o Als observator IN de wereld
o In filosofie: de kunst van het observeren en het doordenken van wat geobserveerd werd à
helder denken
3
