Samenvatting vrijheid, burgerschap en democratie (17/20)

Samenvatting Vrijheid, Burgerschap en Democratie


Samenvatting Vrijheid, burgerschap en
democratie
1 Inleiding
- mens is een zôon politikón (politiek dier)  Aristoteles
o samenleving politiek organiseren en vormgeven
- mens is een sociaal dier
o in groep samen leven
- de politiek = het raamwerk waarmee mensen hun samenleving faciliteren
- het politieke = legitimering van de politiek, breder ethisch, ideologisch en historisch kader
o welke doelen heeft de politieke organisatie? welke staatsvorm?



DEEL I.
2 3 componenten, 3 tradities
2.1 Isaiah Berlin en de liberale opvatting van vrijheid
2.1.1 Situering
- Two concepts of Liberty  grote invloed op debatten over politieke vrijheid 2 e helft 20ste eeuw
o negatieve vrijheid en positieve vrijheid
- burgerschap is een STATUS
o het recht om rechten te hebben


2.1.2 Negatieve vrijheid
- negatieve vrijheid
o = de vrijheid die verband houdt met het feit dat andere mensen mij er niet van weerhouden te
kiezen wat ik wil
o niet-inmenging (non-interference)
o ongehinderd doen wat je wilt doen
o doelbewuste tussenkomst waardoor mijn handelen beperkt wordt  onvrij
- grootste vrijheid ligt in het stilzwijgen van de wet
o daar waar geen wetten (niet-inmenging) zijn, is neg. vrijheid


2.1.3 klassiek liberalisme en de grenzen van de negatieve vrijheid/politieke macht
- negatieve vrijheid  niet onbeperkt
o anders bemoeien mensen zich met het leven van anderen  mts chaos
o bepaald minimum aan pers. vrijheid moet bestaan
 mag nooit geschonden worden
- het schadebeginsel
o neg. vrijheid mag beperkt worden om de vrijheid van anderen niet te schaden
- grenzen van de politieke macht

Polle Lemmens 1

, Samenvatting Vrijheid, Burgerschap en Democratie
o Constant, Mill en Tocqueville  2 beginselen opdat samenleving vrij zou zijn
 niet macht maar alleen rechten maken aanspraak op absolute geldigheid
 mensen hebben recht om onmenselijk handelen te weigeren
 grenzen waarbinnen mensen onschendbaar zijn, worden niet kunstmatig getrokken
maar zijn het gevolg van regels
o twee beginselen mogen niet door rechtbank of soevereine instantie buiten werking gesteld
worden
2.1.4 liberale vrijheid vs. paternalisme
- politiek  minimum aan ind. vrijheid garanderen
o = gebied van niet-inmenging
o relativeren ind. vrijheid
 eerst moet er aan de voorwaarden voor vrijheid voldaan zijn
 dan pas ind. vrijheden kunnen gebruiken, benutten en snappen
- minimale staat  staat bemoeit zich zo weinig mogelijk
o staat = noodzakelijk kwaad
 kunnen niet leven in anarchie, hebben bescherming nodig
- paternalistische overheid
o in naam van de vrijheid onze vrijheid beknotten  ‘weten wat goed is’
o concrete invulling geven aan vrijheid = paternalistisch
 pers. vrijheid wordt beperkt
o neigt naar despotisme


2.1.5 liberale vrijheid en democratie
- in dictatuur  mensenrechten vaak lege doos
- zelfbestuur kan het behoud van burgerlijke vrijheden beter waarborgen dan andere regimes
o maar geen noodzakelijk verband tussen ind. vrijheid en democratisch zelfbestuur
 bv. niet-inmenging ook mogelijk bij verlicht despoot
 negatieve vrijheid gaat niet uit van zelfbestuur
 niet-inmenging gaat over HOE gezag uitgevoerd wordt
 niet door WIE!
o in democratie ook bemoeienis van overheid mogelijk
 democratie slechts middel om vrede en onze vrijheid te beschermen
o belangrijk: ‘zal diegene die mij heerst mij vrij laten’
o tirannie van de meerderheid (in een democratie)
 of tirannie van de heersende opvattingen en meningen
 meerderheid beslist om in te grijpen in leven van minderheidsgroeperingen
 schaadt negatieve vrijheid
2.1.6 positieve vrijheid
- wie regeert mij? wie heeft de macht?
o anders dan in hoeverre bemoeit de staat zich met mijn zaken  neg. vrijheid
o mens verlangt naar zelfbeheersing, zelfbepaling, autonomie, soevereiniteit
o bv. communisme: probleem  arbeid maakt vrij  gn negatieve vrijheid want
vrijheidsinvulling wordt gegeven
- stoïcijn vs. rationalist
o stoïcijn
 alle keuzes/verlangens waarin je je belemmert voelt wegdoen of opgegeven
 gevoel van vrijheid
 volgens Berlin  totaal lege vrijheid
 enkel om totale onderdrukking te overleven
o rationalist

Polle Lemmens 2

, Samenvatting Vrijheid, Burgerschap en Democratie
 onvrij door irrationaliteit (bv. emotie)
 onderwerpen aan wat je redelijk vindt
 volgens Berlin  slachtoffer als regime jou redelijkheid oplegt
 bv. totalitaire staten 20e eeuw leggen rationaliteit op  onvrij


2.1.7 waardenpluralisme en humanisme
- negatieve vrijheid nodig om waardenpluralisme te verwerken
o iedereen vrij om eigen waarden te hebben en te vervullen
o erkent dat er verschillende menselijke doelen zijn
 kunnen onderling botsen/niet verenigbaar zijn
o waarden nodig om betekenisvol leven uit te bouwen
- Berlin  verwerpt positieve vrijheid




2.2 Philip Pettit en de republikeinse opvatting van vrijheid
2.2.1 Geschiedenis en essentie van de republikeinse opvatting van vrijheid
- burgerschap als ACTIVITEIT
o non-domination
o een vrij persoon = een onafh. persoon = een persoon zonder meester of dominus in zijn leven
 geen meester-slaaf verhouding  gaat terug naar het Romeinse Rijk

2.2.2 Hoe weet je of je echt vrij bent?
- Ted Talk van Philip Pettit
o A Doll’s House: verhaal van Torvald en Nora (geschreven door Ibsen)
 Nora krijgt alle vrijheid van Torvald (vrouwen hebben normaal weinig rechten)
 Nora blijft afhankelijk van de wil van Torvald
 = lucky freedom
 geen robust freedom  de vrijheid heeft geen ruggengraat
 elke dag blijft ze afhankelijk van Torvald  elk moment is er de
mogelijkheid dat vrijheid ophoudt
 bv. werknemers in Amerika  afh. van de wil van de werkgever
 in liberale zin is Nora vrij  non-interference is voldaan
- lucky freedom
o geluk dat Torvald welwillend is
o maar zijn wil blijft wet
 je blijft afh. van de wil van een andere persoon of instantie
 = reserve control
- robust freedom
o zonder meester kunnen handelen zoals je wilt


2.2.3 Kernbegrippen van de republikeinse opvatting van vrijheid
- vrijheid als non-domination
o gewapend tegen willekeurige bemoeienis => weerbaarheid
 onvermogen van anderen om arbitrair tussen te komen in je leven
o ook als niemand zich met jouw leven bemoeit kan je onvrij zijn (liberty vs. slavery)
 slavernij gekenmerkt door domination, niet door interference
 vrij zijn en burger zijn  synoniemen
o properly constituted law  ook als iemand zich met jouw leven bemoeit kan je vrij zijn

Polle Lemmens 3