Samenvatting Perspectieven op Recht
Deeltoets 1: tentamen over stof deel 1 (40%)
20 meerkeuzevragen
2 open vragen
(Waarvan een gaat over wetgeving en die lijkt op opdracht 3 van de oude tentamenvragen)
,Deel 1 hoofdstuk 2 – Drie sterke posities
De voorgeschiedenis
Na WOII werd Duitsland verdeeld:
- West DU = BRD en had Amerikaanse invloedsfeer
- Oost DU = DDR en had Russische invloedssfeer en werd socialistisch
- Berlijn lag in DDR, maar West-Berlijn werd Amerikaanse invloedssfeer
Afgebakend door een muur tussen oost en west en later ook om West-Berlijn om vluchtende
mensen te voorkomen. 1989 werd de muur neergehaald en de muurschutters berecht.
Voor het recht dat toen daar ter plekke gold, deden de muurschutters niets verkeerd. Mag je
het dan achteraf strafbaar stellen? Wat is belangrijker: rechtszekerheid of recht op leven?
Elke visie op recht heeft hier andere gedachtes over. Iedere visie vindt andere rechtsbronnen
belangrijk en vult juridische begrippen anders in (zoals de definitie van recht)
Rechtspositivisme
Wat is rechtspositivisme?
Belangrijkste vraag = wat is geldend recht? Zit in de naam, positieve recht, dus
geschreven en geldend recht.
Definitie van recht = recht is een verzameling regels die op basis van de daarvoor
geldende procedure tot stand is gekomen. Procedure juist gevolgd? Dan is het
resultaat geldend recht, ongeacht de onrechtvaardigheid etc.
Doel = orde en duidelijkheid scheppen
Kenmerken:
o Rechtsregels zijn anders dan regels omdat ze door bevoegde organen gemaakt
zijn
o Positivisme neemt alleen de rechtsregels als uitgangspunt
o Enige rechtsbron is het geschreven wet van de formele wetgever
o Moraal en recht staan los van elkaar
o Belangrijk verschil primaire (inhoudelijk) en secundaire regels (tot stand
komen van primaire) en is daarmee vooral formeel.
o Inhoud is niet primaire doel, betekent niet dat het ze niet boeit.
Voordelen positivisme
Rechtszekerheid: iedereen, ook burgers, weet waar hij aan toe is
Duidelijkheid: procedures zijn duidelijke over wat geldend recht is
Democratisch: bepalen van wetten doet vooral volksvertegenwoordiging
Nadelen positivisme
Onvolledige definitie: niet gezegd over uitvoering en organisatie ervan
Is het wel rechtvaardig: soms bepaalt een wet dat discriminatie moet
Is recht democratisch zijn: volksvertegenwoordigers zijn echt niet altijd bezig met de
details van een wet en de mening van het volk
,Voorbeeld positivisme
Hitler had in Tweede Wereld Oorlog een wet dat iedereen die een spreuk over hem
opschreef de doodstraf kreeg. Wat te doen met deze mensen die na de oorlog berecht
moeten worden. Volgens positivisme was het toen geldend recht, dus doodstraf. Maar toch
wringt dat.
Natuurrecht
Wat is natuurrecht?
Belangrijkste vraag: wat is rechtvaardig recht?
Definitie: recht zou moeten voldoen aan beginselen van rechtvaardigheid. Vormelijke
kenmerken (procedures) zijn belangrijk, maar ook inhoud moet te rechtvaardigen zijn.
Slecht recht is geen recht. Sommige wetten hadden daarom niet mogen bestaan.
Kenmerken:
o Gaat over principes die van buitenaf aan het recht toekomen
o Recht moet zoveel mogelijk synoniem zijn met gerechtigheid
o Positieve rechtsregels moeten aan ideaal getoetst worden, dat ze het hogere
recht noemen en daarop bepalen ze of het geldend recht is.
o Gaan extreem erg uit van rechtsbeginselen (geschreven en ongeschreven)
o Geldend recht is wat moreel aanvaardbaar is
o Zegt niet dat procedures onbelangrijk zijn, maar dat is pas halve ideaal.
Voordelen natuurrecht
Kritische toetsing aan positieve recht: bij onrechtvaardigheid kan worden afgewezen
Breed bereik: niet juridische normen en disciplines kunnen meespelen
Democratisch: in de zin van rustend op universele beginselen, wat betekent dat veel
mensen het zo moeten vinden.
Nadelen natuurrecht
Rechtvaardig en onrechtmatige wetten zijn vage begrippen.
Wat is de inhoud van het hogere recht en wie bepaalt dat.
Voorbeeld
Verzachtende omstandigheden kan iets zijn waar een natuurrechtdenker aan denkt.
Interactionisme
Wat is interactionisme
Belangrijkste vraag: wat is rechtvaardig in de omstandigheden van het geval?
Definitie: recht is wat in een bepaalde situatie in het licht van de rechtsregels als recht
ervaren wordt.
Kenmerken:
o Rechtsregels krijgen pas betekenis in het sociale verkeer.
o Het zijn geen absolute normen, maar richtlijnen voor gedrag die ingevuld
moeten worden aan de hand van de omstandigheden van het geval.
o Ze denken vanuit de casus naar eventuele regels.
, o Rechtsregels en moraal wel belangrijk, maar niet bepalend. Hoe de regels
worden gehanteerd en begrepen is belangrijker.
o Het recht is een activiteit, hoe het in de praktijk werkt (stoppen voor rood
licht) is hoe het moet want zo wordt het gehanteerd. Dat er mensen
doorrijden betekent niet dat dat nieuw recht is, het gaat erom wat ze in een
situatie van elkaar mogen verwachten. Stoppen blijft de norm.
o Inhoud wordt getoetst aan in een cultuur geldende waarden (niet aan in de
universele waarden zoals in het natuurrecht)
o Gewoonte is een belangrijke rechtsbron
Voordelen interactionisme
Flexibel op maatschappelijke veranderingen
Er is aandacht voor rechtvaardigheid van het specifieke geval.
De inhoud van het recht kan getoetst worden aan in de cultuur geldende waarden.
Nadelen interactionisme
Vaag: waardoor het recht onzeker kan zijn
Geen vastomlijnde inhoud
Drie visies in het kort
1. Positivisme = geïnteresseerd in het precies formuleren van het rechtsbegrip.
2. Natuurrecht = geïnteresseerd in de morele grondslagen van het recht.
3. Interactionist = geïnteresseerd in hoe het recht functioneert in de praktijk en welke
opvattingen er op een bepaalde plaats en tijd als belangrijk ervaren worden.
Voorbeeld combinatie van de drie visies
Voorbeeld van de adoptiecasus van een 45-jarige vrouw. De wet zegt dat het tussen de 20 en
23 jaar moet gebeuren.
- Positivist: Kan niet, wet zegt dat het tussen 20 en 23 moet
- Natuurrechtdenker: Beoordeelt hoe rechtvaardig het is om het wel/niet toe te staan
- Interactionist: Mag wel omdat het in deze omstandigheden op dit moment en
deze situatie het rechtvaardige is om te doen
Het besluit zal een wisselwerking van onder andere deze drie visies zijn.
Deeltoets 1: tentamen over stof deel 1 (40%)
20 meerkeuzevragen
2 open vragen
(Waarvan een gaat over wetgeving en die lijkt op opdracht 3 van de oude tentamenvragen)
,Deel 1 hoofdstuk 2 – Drie sterke posities
De voorgeschiedenis
Na WOII werd Duitsland verdeeld:
- West DU = BRD en had Amerikaanse invloedsfeer
- Oost DU = DDR en had Russische invloedssfeer en werd socialistisch
- Berlijn lag in DDR, maar West-Berlijn werd Amerikaanse invloedssfeer
Afgebakend door een muur tussen oost en west en later ook om West-Berlijn om vluchtende
mensen te voorkomen. 1989 werd de muur neergehaald en de muurschutters berecht.
Voor het recht dat toen daar ter plekke gold, deden de muurschutters niets verkeerd. Mag je
het dan achteraf strafbaar stellen? Wat is belangrijker: rechtszekerheid of recht op leven?
Elke visie op recht heeft hier andere gedachtes over. Iedere visie vindt andere rechtsbronnen
belangrijk en vult juridische begrippen anders in (zoals de definitie van recht)
Rechtspositivisme
Wat is rechtspositivisme?
Belangrijkste vraag = wat is geldend recht? Zit in de naam, positieve recht, dus
geschreven en geldend recht.
Definitie van recht = recht is een verzameling regels die op basis van de daarvoor
geldende procedure tot stand is gekomen. Procedure juist gevolgd? Dan is het
resultaat geldend recht, ongeacht de onrechtvaardigheid etc.
Doel = orde en duidelijkheid scheppen
Kenmerken:
o Rechtsregels zijn anders dan regels omdat ze door bevoegde organen gemaakt
zijn
o Positivisme neemt alleen de rechtsregels als uitgangspunt
o Enige rechtsbron is het geschreven wet van de formele wetgever
o Moraal en recht staan los van elkaar
o Belangrijk verschil primaire (inhoudelijk) en secundaire regels (tot stand
komen van primaire) en is daarmee vooral formeel.
o Inhoud is niet primaire doel, betekent niet dat het ze niet boeit.
Voordelen positivisme
Rechtszekerheid: iedereen, ook burgers, weet waar hij aan toe is
Duidelijkheid: procedures zijn duidelijke over wat geldend recht is
Democratisch: bepalen van wetten doet vooral volksvertegenwoordiging
Nadelen positivisme
Onvolledige definitie: niet gezegd over uitvoering en organisatie ervan
Is het wel rechtvaardig: soms bepaalt een wet dat discriminatie moet
Is recht democratisch zijn: volksvertegenwoordigers zijn echt niet altijd bezig met de
details van een wet en de mening van het volk
,Voorbeeld positivisme
Hitler had in Tweede Wereld Oorlog een wet dat iedereen die een spreuk over hem
opschreef de doodstraf kreeg. Wat te doen met deze mensen die na de oorlog berecht
moeten worden. Volgens positivisme was het toen geldend recht, dus doodstraf. Maar toch
wringt dat.
Natuurrecht
Wat is natuurrecht?
Belangrijkste vraag: wat is rechtvaardig recht?
Definitie: recht zou moeten voldoen aan beginselen van rechtvaardigheid. Vormelijke
kenmerken (procedures) zijn belangrijk, maar ook inhoud moet te rechtvaardigen zijn.
Slecht recht is geen recht. Sommige wetten hadden daarom niet mogen bestaan.
Kenmerken:
o Gaat over principes die van buitenaf aan het recht toekomen
o Recht moet zoveel mogelijk synoniem zijn met gerechtigheid
o Positieve rechtsregels moeten aan ideaal getoetst worden, dat ze het hogere
recht noemen en daarop bepalen ze of het geldend recht is.
o Gaan extreem erg uit van rechtsbeginselen (geschreven en ongeschreven)
o Geldend recht is wat moreel aanvaardbaar is
o Zegt niet dat procedures onbelangrijk zijn, maar dat is pas halve ideaal.
Voordelen natuurrecht
Kritische toetsing aan positieve recht: bij onrechtvaardigheid kan worden afgewezen
Breed bereik: niet juridische normen en disciplines kunnen meespelen
Democratisch: in de zin van rustend op universele beginselen, wat betekent dat veel
mensen het zo moeten vinden.
Nadelen natuurrecht
Rechtvaardig en onrechtmatige wetten zijn vage begrippen.
Wat is de inhoud van het hogere recht en wie bepaalt dat.
Voorbeeld
Verzachtende omstandigheden kan iets zijn waar een natuurrechtdenker aan denkt.
Interactionisme
Wat is interactionisme
Belangrijkste vraag: wat is rechtvaardig in de omstandigheden van het geval?
Definitie: recht is wat in een bepaalde situatie in het licht van de rechtsregels als recht
ervaren wordt.
Kenmerken:
o Rechtsregels krijgen pas betekenis in het sociale verkeer.
o Het zijn geen absolute normen, maar richtlijnen voor gedrag die ingevuld
moeten worden aan de hand van de omstandigheden van het geval.
o Ze denken vanuit de casus naar eventuele regels.
, o Rechtsregels en moraal wel belangrijk, maar niet bepalend. Hoe de regels
worden gehanteerd en begrepen is belangrijker.
o Het recht is een activiteit, hoe het in de praktijk werkt (stoppen voor rood
licht) is hoe het moet want zo wordt het gehanteerd. Dat er mensen
doorrijden betekent niet dat dat nieuw recht is, het gaat erom wat ze in een
situatie van elkaar mogen verwachten. Stoppen blijft de norm.
o Inhoud wordt getoetst aan in een cultuur geldende waarden (niet aan in de
universele waarden zoals in het natuurrecht)
o Gewoonte is een belangrijke rechtsbron
Voordelen interactionisme
Flexibel op maatschappelijke veranderingen
Er is aandacht voor rechtvaardigheid van het specifieke geval.
De inhoud van het recht kan getoetst worden aan in de cultuur geldende waarden.
Nadelen interactionisme
Vaag: waardoor het recht onzeker kan zijn
Geen vastomlijnde inhoud
Drie visies in het kort
1. Positivisme = geïnteresseerd in het precies formuleren van het rechtsbegrip.
2. Natuurrecht = geïnteresseerd in de morele grondslagen van het recht.
3. Interactionist = geïnteresseerd in hoe het recht functioneert in de praktijk en welke
opvattingen er op een bepaalde plaats en tijd als belangrijk ervaren worden.
Voorbeeld combinatie van de drie visies
Voorbeeld van de adoptiecasus van een 45-jarige vrouw. De wet zegt dat het tussen de 20 en
23 jaar moet gebeuren.
- Positivist: Kan niet, wet zegt dat het tussen 20 en 23 moet
- Natuurrechtdenker: Beoordeelt hoe rechtvaardig het is om het wel/niet toe te staan
- Interactionist: Mag wel omdat het in deze omstandigheden op dit moment en
deze situatie het rechtvaardige is om te doen
Het besluit zal een wisselwerking van onder andere deze drie visies zijn.
