Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Psychosociaal perspectief op Psychoses door Melanie Appels
Aandachtspunten
- Psychosen (kenmerken, impact, beloop)
- Stemmen; waar komen ze vandaan?
- Psychosociale invloeden op het ontstaan van psychosen en het weer terugvallen in
een psychose
Wat is een psychose?
- Toestand waarin men de werkelijkheid niet van fantasie kan onderscheiden en waarin
men een nieuwe realiteit creëert (Kaplan en Sadock, 2003)
- Het betreft meestal wanen (irrationeel geloof) en/of hallucinaties (sensorische
ervaring in afwezigheid van een externe gebeurtenis).
- Er bestaan verschillende soorten wanen en hallucinaties (bijvoorbeeld
betrekkingswaan en auditieve hallucinatie).
Meest kenmerkende symptoom van schizofrenie: een psychose
- Iedereen met schizofrenie heeft doorgaans een psychose doorgemaakt
- Echter: niet iedereen die een psychose heeft doorgemaakt heeft schizofrenie (!)
o Het is ook mogelijk om een postpartum psychose te krijgen vlak na de
bevalling (Heleen van Rooyen in De Gelukkige Huisvrouw)
o Schizo-affectieve stoornis: patiënten die een psychose hebben gehad en
daarnaast ook een periode met depressieve of manische stemming.
Slaaptekort kan leiden tot hallucinaties, aldus professor Iris Sommer. “Iedereen wordt van
extreem slaapgebrek knettergek.” Psychotische symptomen kunnen voorkomen op het
moment dat er sprake is van veel slaapgebrek. Sommer was op Lowlands om daar te praten
over schizofrenie en het kan daar heel gemakkelijk gesimuleerd worden.
Schizofrenie; verschil DSM-IV-tr en DSM V
1) Subtypes (paranoïde type, catatone type etc.) zijn komen te vervallen in DSM V.
2) Ernst van verschillende symptomen (o.a. wanen, hallucinaties, negatieve symptomen,
depressie, manie) wordt wel door DSM 5 maar niet door DSM IV-tr in kaart gebracht.
Dit gebeurt op 4-puntenschaal.
3) Kernsymptoom moet een van onderstaande symptomen zijn volgens DSM 5 (wanen,
hallucinaties, onsamenhangende spraak).
4) Er moet volgens DSM 5 sprake zijn van 2 kernsymptomen (DSM IV vond 1 genoeg)
Er is weinig veranderd in de DSM 5 in vergelijking met de DSM 4, maar er is nog altijd sprake
van categorische indeling.
Enkele feitjes
- 1% van de bevolking ontwikkelt schizofrenie
- Mannen hebben 1,5 meer kans dan vrouwen
- Ontstaan: bij mannen rond het 20e levensjaar. Bij vrouwen rond het 25e levensjaar.
- Chronisch: niet te genezen. Wel te behandelen.
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Impact op het leven
- Wanen en hallucinaties: veelal beangstigend en/of gevaarlijk. In eerste instantie is het
nog een soort van oké of soms zelfs gezellig, maar op een gegeven moment wordt het
gevaarlijk en kan het heel beangstigend worden voor de mensen die het meemaken.
- ≈15% van schizofreniepatiënten overlijdt door suïcide (Kaplan en Sadock, 2003)
Beloop van schizofrenie
Is het mogelijk om er iets over te zeggen? Het is vrij lastig om er in het algemeen een
uitspraak te doen. Er bestaan groepen mensen die nog vrij goed in het leven kunnen staan en
er bestaan groepen mensen die eigenlijk vaak opgenomen moeten worden en onder hun
maximale capaciteit minder goed functioneren. Deze laatste groep heeft vaak al eerder in het
leven moeilijkheden in het leven en daardoor functioneert de persoon vaak ook al onder het
eigenlijke optimale niveau voor die personen.
(Voeg afbeelding toe!)
Schizofrenie: predictoren ongunstig beloop (=slecht realiteitsbesef, ernstige beperking
meerdere terreinen).
- Mannelijk geslacht (de kans op een slecht beloop is bij mannen drie keer groter dan
bij vrouwen)
- Lange duur ziekte voor eerste contact met hulpverlener
- Jonge leeftijd bij ontstaan
- Geen duidelijke stressvolle gebeurtenis voorafgaand aan psychose
- Een slechte sociale integratie voor de eerste episode (vaste professionele bezigheden,
een stabiele relatie)
- Een sluipend begin
- Teruggetrokken, autistisch gedrag
- Familiegeschiedenis van schizofrenie
- Slechte ondersteuning
- Negatieve symptomen
- Geboortecomplicaties
- Geen herstel de eerste drie jaar of veel terugvallen in psychose
- Epileptische aanvallen, neurologische symptomen
Schizofrenie: Predictoren gunstig beloop
- Vrouwelijk geslacht
- Goede ondersteuning
- Oudere leeftijd bij ontstaan
- Plots begin volgend op een stressvolle gebeurtenis
- Een goede sociale integratie voor de eerste episode (vaste professionele bezigheden,
een stabiele relatie)
- Symptomen van een stemmingsstoornis (met name depressieve symptomen)
- Familiegeschiedenis van stemmingsstoornissen
- Positieve symptomen
Uit Griez et al. Beknopte psychiatrie. 4e druk,koninklijke van Gorcum. 2003.
Uit Kaplan en Sadock. Synopsis of psychiatry. 9e editie, 2003
Stemmen, waar komen ze vandaan?
Psychosociaal perspectief op Psychoses door Melanie Appels
Aandachtspunten
- Psychosen (kenmerken, impact, beloop)
- Stemmen; waar komen ze vandaan?
- Psychosociale invloeden op het ontstaan van psychosen en het weer terugvallen in
een psychose
Wat is een psychose?
- Toestand waarin men de werkelijkheid niet van fantasie kan onderscheiden en waarin
men een nieuwe realiteit creëert (Kaplan en Sadock, 2003)
- Het betreft meestal wanen (irrationeel geloof) en/of hallucinaties (sensorische
ervaring in afwezigheid van een externe gebeurtenis).
- Er bestaan verschillende soorten wanen en hallucinaties (bijvoorbeeld
betrekkingswaan en auditieve hallucinatie).
Meest kenmerkende symptoom van schizofrenie: een psychose
- Iedereen met schizofrenie heeft doorgaans een psychose doorgemaakt
- Echter: niet iedereen die een psychose heeft doorgemaakt heeft schizofrenie (!)
o Het is ook mogelijk om een postpartum psychose te krijgen vlak na de
bevalling (Heleen van Rooyen in De Gelukkige Huisvrouw)
o Schizo-affectieve stoornis: patiënten die een psychose hebben gehad en
daarnaast ook een periode met depressieve of manische stemming.
Slaaptekort kan leiden tot hallucinaties, aldus professor Iris Sommer. “Iedereen wordt van
extreem slaapgebrek knettergek.” Psychotische symptomen kunnen voorkomen op het
moment dat er sprake is van veel slaapgebrek. Sommer was op Lowlands om daar te praten
over schizofrenie en het kan daar heel gemakkelijk gesimuleerd worden.
Schizofrenie; verschil DSM-IV-tr en DSM V
1) Subtypes (paranoïde type, catatone type etc.) zijn komen te vervallen in DSM V.
2) Ernst van verschillende symptomen (o.a. wanen, hallucinaties, negatieve symptomen,
depressie, manie) wordt wel door DSM 5 maar niet door DSM IV-tr in kaart gebracht.
Dit gebeurt op 4-puntenschaal.
3) Kernsymptoom moet een van onderstaande symptomen zijn volgens DSM 5 (wanen,
hallucinaties, onsamenhangende spraak).
4) Er moet volgens DSM 5 sprake zijn van 2 kernsymptomen (DSM IV vond 1 genoeg)
Er is weinig veranderd in de DSM 5 in vergelijking met de DSM 4, maar er is nog altijd sprake
van categorische indeling.
Enkele feitjes
- 1% van de bevolking ontwikkelt schizofrenie
- Mannen hebben 1,5 meer kans dan vrouwen
- Ontstaan: bij mannen rond het 20e levensjaar. Bij vrouwen rond het 25e levensjaar.
- Chronisch: niet te genezen. Wel te behandelen.
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Impact op het leven
- Wanen en hallucinaties: veelal beangstigend en/of gevaarlijk. In eerste instantie is het
nog een soort van oké of soms zelfs gezellig, maar op een gegeven moment wordt het
gevaarlijk en kan het heel beangstigend worden voor de mensen die het meemaken.
- ≈15% van schizofreniepatiënten overlijdt door suïcide (Kaplan en Sadock, 2003)
Beloop van schizofrenie
Is het mogelijk om er iets over te zeggen? Het is vrij lastig om er in het algemeen een
uitspraak te doen. Er bestaan groepen mensen die nog vrij goed in het leven kunnen staan en
er bestaan groepen mensen die eigenlijk vaak opgenomen moeten worden en onder hun
maximale capaciteit minder goed functioneren. Deze laatste groep heeft vaak al eerder in het
leven moeilijkheden in het leven en daardoor functioneert de persoon vaak ook al onder het
eigenlijke optimale niveau voor die personen.
(Voeg afbeelding toe!)
Schizofrenie: predictoren ongunstig beloop (=slecht realiteitsbesef, ernstige beperking
meerdere terreinen).
- Mannelijk geslacht (de kans op een slecht beloop is bij mannen drie keer groter dan
bij vrouwen)
- Lange duur ziekte voor eerste contact met hulpverlener
- Jonge leeftijd bij ontstaan
- Geen duidelijke stressvolle gebeurtenis voorafgaand aan psychose
- Een slechte sociale integratie voor de eerste episode (vaste professionele bezigheden,
een stabiele relatie)
- Een sluipend begin
- Teruggetrokken, autistisch gedrag
- Familiegeschiedenis van schizofrenie
- Slechte ondersteuning
- Negatieve symptomen
- Geboortecomplicaties
- Geen herstel de eerste drie jaar of veel terugvallen in psychose
- Epileptische aanvallen, neurologische symptomen
Schizofrenie: Predictoren gunstig beloop
- Vrouwelijk geslacht
- Goede ondersteuning
- Oudere leeftijd bij ontstaan
- Plots begin volgend op een stressvolle gebeurtenis
- Een goede sociale integratie voor de eerste episode (vaste professionele bezigheden,
een stabiele relatie)
- Symptomen van een stemmingsstoornis (met name depressieve symptomen)
- Familiegeschiedenis van stemmingsstoornissen
- Positieve symptomen
Uit Griez et al. Beknopte psychiatrie. 4e druk,koninklijke van Gorcum. 2003.
Uit Kaplan en Sadock. Synopsis of psychiatry. 9e editie, 2003
Stemmen, waar komen ze vandaan?
