NEUROPSYCHOLOGISCHE REVALIDATIE
DEEL I: VOORWAARDEN VOOR BEHANDELING
Hoofdstuk 1 – Algemene inleiding
1. Inleiding
Met behulp van het beschikbare testinstrumentarium kan de neuropsycholoog cognitieve
stoornissen in kaart brengen en de gevolgen hiervan beschrijven voor het dagelijks leven. Het
onderwerp neuropsychologische behandeling geniet inmiddels grote belangstelling binnen het
vakgebied. Er is ook een sterke groei in het aantal onderzoeken naar de effectiviteit van cognitieve
trainingen bij patiënten met hersenletsel. Over de resultaten past echter enige bescheidenheid.
De gevolgen van hersenletsel reiken verder dan alleen cognitieve stoornissen. Vrijwel altijd is er ook
sprake van gedrags- en emotionele veranderingen, bijvoorbeeld ontremd gedrag, apathie, depressie,
angststoornis of OCD. Soms staan deze stoornissen zo op de voorgrond dat er gesproken wordt van
een persoonlijkheidsverandering. Ook kunnen de stoornissen revalidatie belemmeren. De
behandeling van emotionele en gedragsstoornissen staat nog in de kinderschoenen, maar trekt wel
veel belangstelling de laatste jaren.
2. Aanleiding voor dit behandelboek
De directe aanleiding voor het samenstellen van dit boek was het rapport Neuropsychologische
behandeling en begeleiding: Op weg naar het protocol. Middels een enquête onder klinisch
werkzame neuropsychologen werd een inventarisatie gemaakt van gebruikte neuropsychologische
behandelingen binnen Nederland, met als doel gerichte adviezen en richtlijnen te kunnen opstellen.
Het bleek lastig te zijn de gevraagde informatie te verkrijgen. Evenmin bleken er
standaardprotocollen in de kast te liggen die voor iedereen bekend en toegankelijk waren. Het
opstellen van landelijke richtlijnen over behandelprotocollen was dan ook niet opportuun. Wel
werden aanbevelingen gedaan door de commissie, die feitelijk ook de grondslag vormden voor dit
behandelboek. Er moet meer evidence-based gewerkt worden, behandelingen dienen beter
beschreven te worden zodat ze gestandaardiseerd toegepast kunnen worden en beter
overdraagbaar zijn, behandelingen moeten gepubliceerd worden zodat niet iedere psycholoog weer
opnieuw het wiel moet uitvinden en evaluatieonderzoek moet nadrukkelijk worden bevorderd. Uit
de enquête bleek dat er vanuit de beroepsgroep van neuropsychologen een grote behoefte was aan
uitwisseling van informatie over concrete neuropsychologische behandelingen.
3. Inhoudelijke verantwoording
Dit behandelboek zal nooit klaar zijn, omdat er steeds nieuwe behandelprotocollen zullen worden
ontwikkeld en oudere protocollen naar de achtergrond verdwijnen. Daarnaast is het aantal mogelijke
onderwerpen te groot en zijn er voor bepaalde stoornissen nog geen uitgewerkte en onderzochte
protocollen.
6. De rol van de neuropsycholoog
De taken en verantwoordelijkheden van de neuropsycholoog bij de behandeling van stoornissen na
hersenletsel zijn hertrainen van cognitieve vaardigheden, aanleren van cognitieve
compensatiestrategieën en behandeling van emotionele en gedragsproblemen. Een
neuropsycholoog zal het best toegerust zijn voor de rol van regisseur in het multidisciplinaire
behandelaanbod binnen een zorginstelling. De neuropsycholoog bewaakt daarbij de samenhang en
prioriteitenstelling in het multidisciplinaire behandelplan, het leertempo en de leervormen. Ook
consulteert en adviseert de neuropsycholoog op het gebied van emotionele en gedragsmatige
problemen.
7. Tot besluit
Neuropsychologische behandeling is volop in ontwikkeling en is inmiddels veel breder geworden dan
het ontwikkelen en evalueren van afgebakende cognitieve trainingsmethoden voor een geïsoleerde
cognitieve stoornis bij een homogene groep patiënten. Nadrukkelijk richt de neuropsycholoog zich
tegenwoordig op de reële maar ook complexe behandelvragen in de klinische praktijk.
DEEL I: VOORWAARDEN VOOR BEHANDELING
Hoofdstuk 1 – Algemene inleiding
1. Inleiding
Met behulp van het beschikbare testinstrumentarium kan de neuropsycholoog cognitieve
stoornissen in kaart brengen en de gevolgen hiervan beschrijven voor het dagelijks leven. Het
onderwerp neuropsychologische behandeling geniet inmiddels grote belangstelling binnen het
vakgebied. Er is ook een sterke groei in het aantal onderzoeken naar de effectiviteit van cognitieve
trainingen bij patiënten met hersenletsel. Over de resultaten past echter enige bescheidenheid.
De gevolgen van hersenletsel reiken verder dan alleen cognitieve stoornissen. Vrijwel altijd is er ook
sprake van gedrags- en emotionele veranderingen, bijvoorbeeld ontremd gedrag, apathie, depressie,
angststoornis of OCD. Soms staan deze stoornissen zo op de voorgrond dat er gesproken wordt van
een persoonlijkheidsverandering. Ook kunnen de stoornissen revalidatie belemmeren. De
behandeling van emotionele en gedragsstoornissen staat nog in de kinderschoenen, maar trekt wel
veel belangstelling de laatste jaren.
2. Aanleiding voor dit behandelboek
De directe aanleiding voor het samenstellen van dit boek was het rapport Neuropsychologische
behandeling en begeleiding: Op weg naar het protocol. Middels een enquête onder klinisch
werkzame neuropsychologen werd een inventarisatie gemaakt van gebruikte neuropsychologische
behandelingen binnen Nederland, met als doel gerichte adviezen en richtlijnen te kunnen opstellen.
Het bleek lastig te zijn de gevraagde informatie te verkrijgen. Evenmin bleken er
standaardprotocollen in de kast te liggen die voor iedereen bekend en toegankelijk waren. Het
opstellen van landelijke richtlijnen over behandelprotocollen was dan ook niet opportuun. Wel
werden aanbevelingen gedaan door de commissie, die feitelijk ook de grondslag vormden voor dit
behandelboek. Er moet meer evidence-based gewerkt worden, behandelingen dienen beter
beschreven te worden zodat ze gestandaardiseerd toegepast kunnen worden en beter
overdraagbaar zijn, behandelingen moeten gepubliceerd worden zodat niet iedere psycholoog weer
opnieuw het wiel moet uitvinden en evaluatieonderzoek moet nadrukkelijk worden bevorderd. Uit
de enquête bleek dat er vanuit de beroepsgroep van neuropsychologen een grote behoefte was aan
uitwisseling van informatie over concrete neuropsychologische behandelingen.
3. Inhoudelijke verantwoording
Dit behandelboek zal nooit klaar zijn, omdat er steeds nieuwe behandelprotocollen zullen worden
ontwikkeld en oudere protocollen naar de achtergrond verdwijnen. Daarnaast is het aantal mogelijke
onderwerpen te groot en zijn er voor bepaalde stoornissen nog geen uitgewerkte en onderzochte
protocollen.
6. De rol van de neuropsycholoog
De taken en verantwoordelijkheden van de neuropsycholoog bij de behandeling van stoornissen na
hersenletsel zijn hertrainen van cognitieve vaardigheden, aanleren van cognitieve
compensatiestrategieën en behandeling van emotionele en gedragsproblemen. Een
neuropsycholoog zal het best toegerust zijn voor de rol van regisseur in het multidisciplinaire
behandelaanbod binnen een zorginstelling. De neuropsycholoog bewaakt daarbij de samenhang en
prioriteitenstelling in het multidisciplinaire behandelplan, het leertempo en de leervormen. Ook
consulteert en adviseert de neuropsycholoog op het gebied van emotionele en gedragsmatige
problemen.
7. Tot besluit
Neuropsychologische behandeling is volop in ontwikkeling en is inmiddels veel breder geworden dan
het ontwikkelen en evalueren van afgebakende cognitieve trainingsmethoden voor een geïsoleerde
cognitieve stoornis bij een homogene groep patiënten. Nadrukkelijk richt de neuropsycholoog zich
tegenwoordig op de reële maar ook complexe behandelvragen in de klinische praktijk.
