Samenvatting ‘Inleiding in de Pedagogiek’
Versie 4, 2021
Hoofdstuk 1,2,3,4 & 6
Hoofdstuk 1. Het begrip opvoeding
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek is een opvoedingswetenschap, met eigen theorieën en methoden. Pedagogiek
ontleent zijn gegevens aan hulpwetenschappen.
Opvoeding is alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie wordt
aangegaan. Er is sprake van opvoeding wanneer:
Wederzijds respect tussen kind en ouder.
Het kind zich veilig voelt, vertrouwen heeft in, kan rekenen op, en geaccepteerd en
gesteund wordt door de ouder.
Het kind wordt uitgedaagd door de ouder om te experimenteren en eigen
beslissingen maken (vertrouwen in omgeving/zelfredzaamheid)
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden
De vier basisdimensies van opvoeden zijn:
Ondersteuning bieden:
Warmte en affectie duiden op emotionele affectie van de ouder, wat belangrijk is in
de opvoeding.
Als een ouder signalen opmerkt (sensitiviteit) en hierop reageert (responsiviteit)
door bijv. straffen/belonen, draagt dit bij aan de ontwikkeling van het kind, omdat het
aanvoelt dat door signalen te geven het bepaalde invloed kan uitoefenen op de
buitenwereld.
Beloning is emotioneel en materieel. Het doel is om het gewenste gedrag te
stimuleren. Kind wil ouder altijd blij maken, en wordt blij met de aandacht van de
ouder.
Straf is om het gewenste gedrag te ondersteunen (uit frustratie straffen schiet het
doel, ondersteuning, voorbij! Niet goed). Negeren is effectieve manier van straffen.
Straffen vereist consequent gedrag! Na straf met het kind de straf bespreken
(gedrag regulatie)
Instructie geven:
Aangeven welk gedrag van het kind wordt verwacht, waardoor het kind zal leren
zelfstandiger te worden en zelf beslissingen te maken. Instructies geven bied het kind
hulp om te ontwikkelen. Te veel instructies van de ouder zorgt voor weinig initiatief
en niet durven handelen.
Controle uitoefenen:
Autoritaire/restrictieve controle: ouder onderdrukt negatief gedrag. Veel
machtsuitoefeningen en strikte regels. Door de strenge regels & straffen die worden
gehandhaafd, worden de bewegingsvrijheid en autonomie van het kind ondermijnd.
Er is niet sprake van gelijkwaardigheid tussen ouder en kind. Negatieve invloed op
ontwikkeling kind.
Autoritatieve controle: ouder stimuleert positief gedrag. De ouder hecht belang
aan uitleggen, verklaren en openheid. Het kind wordt sterkt aangemoedigd om zelf te
handelen. Er is sprake van gelijkwaardigheid tussen het kind en de ouder. Positieve
invloed op ontwikkeling kind.
Grenzen stellen:
Gedragsverandering vindt plaatst d.m.v. beïnvloeding. Het stellen van grenzen
moet consequent zijn. Samen met straffen en belonen. Grenzen zorgen voor
zelfstandigheid en zelfredzaamheid bij het kind. Door grenzen te stellen laten ouders
zien dat ze respect hebben voor de autonomie van het kind.
1.4 Pedagogische opvoedingsdoelen
De 3 Z’s zijn de opvoedingsdoelen:
Zelfstandigheid: het kind kan zelf functioneren
Zelfredzaamheid: het kind kan functioneren in een samenleving.
Zelfvertrouwen: het kind kan functioneren in de toekomst.
Voor de ouder is het belangrijk dat hij oog heeft voor uniciteit van het kind, zodat het kind
zijn eigenheid kan ontwikkelen.
, 1.5 Opvoeden als een circulair proces
Opvoeding is een circulair proces met interacties en wisselwerkingen tussen beide
partijen, dat als een rode draad door het leven van een kind loopt:
1. De ouder is verantwoordelijk voor de opvoeding
2. De ouder biedt het kind ondersteuning, instructie, controle en stelt grenzen.
3. Het kind kan rekenen op onvoorwaardelijke liefde van de ouders/verzorgers.
4. Het kind leert zelfstandigheid, zelfredzaamheid en zelfvertrouwen.
1.6 Materiele en emotionele opvoeding
Materiele opvoeding is het vervullen van lichamelijke behoeften die noodzakelijk zijn voor
de groei van een kind. Naarmate het kind ouder wordt, zullen de materiele behoeften
toenemen. Emotionele opvoeding is het vervullen van emotionele behoeften, zoals liefde
en aandacht. Naarmate het kind ouder wordt, zal de emotionele behoeften minder sterk
worden. Deze opvoedingen verschillen per levensovertuigingen en religie.
1.7 Geestelijke en sociale vorming van het kind
Geestelijke vorming van het kind wordt beïnvloed door de (religieuze) levensovertuiging
van de ouder. Ook door middel van rituelen van een cultuur kan een kind worden gevormd.
Deelname aan een vorm van kunst/sport is ook een belangrijk deel voor sociale vorming.
Kinderen ontwikkelen hierdoor sociale kennis/vaardigheden.
Versie 4, 2021
Hoofdstuk 1,2,3,4 & 6
Hoofdstuk 1. Het begrip opvoeding
1.2 Beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek is een opvoedingswetenschap, met eigen theorieën en methoden. Pedagogiek
ontleent zijn gegevens aan hulpwetenschappen.
Opvoeding is alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie wordt
aangegaan. Er is sprake van opvoeding wanneer:
Wederzijds respect tussen kind en ouder.
Het kind zich veilig voelt, vertrouwen heeft in, kan rekenen op, en geaccepteerd en
gesteund wordt door de ouder.
Het kind wordt uitgedaagd door de ouder om te experimenteren en eigen
beslissingen maken (vertrouwen in omgeving/zelfredzaamheid)
1.3 De vier basisdimensies van opvoeden
De vier basisdimensies van opvoeden zijn:
Ondersteuning bieden:
Warmte en affectie duiden op emotionele affectie van de ouder, wat belangrijk is in
de opvoeding.
Als een ouder signalen opmerkt (sensitiviteit) en hierop reageert (responsiviteit)
door bijv. straffen/belonen, draagt dit bij aan de ontwikkeling van het kind, omdat het
aanvoelt dat door signalen te geven het bepaalde invloed kan uitoefenen op de
buitenwereld.
Beloning is emotioneel en materieel. Het doel is om het gewenste gedrag te
stimuleren. Kind wil ouder altijd blij maken, en wordt blij met de aandacht van de
ouder.
Straf is om het gewenste gedrag te ondersteunen (uit frustratie straffen schiet het
doel, ondersteuning, voorbij! Niet goed). Negeren is effectieve manier van straffen.
Straffen vereist consequent gedrag! Na straf met het kind de straf bespreken
(gedrag regulatie)
Instructie geven:
Aangeven welk gedrag van het kind wordt verwacht, waardoor het kind zal leren
zelfstandiger te worden en zelf beslissingen te maken. Instructies geven bied het kind
hulp om te ontwikkelen. Te veel instructies van de ouder zorgt voor weinig initiatief
en niet durven handelen.
Controle uitoefenen:
Autoritaire/restrictieve controle: ouder onderdrukt negatief gedrag. Veel
machtsuitoefeningen en strikte regels. Door de strenge regels & straffen die worden
gehandhaafd, worden de bewegingsvrijheid en autonomie van het kind ondermijnd.
Er is niet sprake van gelijkwaardigheid tussen ouder en kind. Negatieve invloed op
ontwikkeling kind.
Autoritatieve controle: ouder stimuleert positief gedrag. De ouder hecht belang
aan uitleggen, verklaren en openheid. Het kind wordt sterkt aangemoedigd om zelf te
handelen. Er is sprake van gelijkwaardigheid tussen het kind en de ouder. Positieve
invloed op ontwikkeling kind.
Grenzen stellen:
Gedragsverandering vindt plaatst d.m.v. beïnvloeding. Het stellen van grenzen
moet consequent zijn. Samen met straffen en belonen. Grenzen zorgen voor
zelfstandigheid en zelfredzaamheid bij het kind. Door grenzen te stellen laten ouders
zien dat ze respect hebben voor de autonomie van het kind.
1.4 Pedagogische opvoedingsdoelen
De 3 Z’s zijn de opvoedingsdoelen:
Zelfstandigheid: het kind kan zelf functioneren
Zelfredzaamheid: het kind kan functioneren in een samenleving.
Zelfvertrouwen: het kind kan functioneren in de toekomst.
Voor de ouder is het belangrijk dat hij oog heeft voor uniciteit van het kind, zodat het kind
zijn eigenheid kan ontwikkelen.
, 1.5 Opvoeden als een circulair proces
Opvoeding is een circulair proces met interacties en wisselwerkingen tussen beide
partijen, dat als een rode draad door het leven van een kind loopt:
1. De ouder is verantwoordelijk voor de opvoeding
2. De ouder biedt het kind ondersteuning, instructie, controle en stelt grenzen.
3. Het kind kan rekenen op onvoorwaardelijke liefde van de ouders/verzorgers.
4. Het kind leert zelfstandigheid, zelfredzaamheid en zelfvertrouwen.
1.6 Materiele en emotionele opvoeding
Materiele opvoeding is het vervullen van lichamelijke behoeften die noodzakelijk zijn voor
de groei van een kind. Naarmate het kind ouder wordt, zullen de materiele behoeften
toenemen. Emotionele opvoeding is het vervullen van emotionele behoeften, zoals liefde
en aandacht. Naarmate het kind ouder wordt, zal de emotionele behoeften minder sterk
worden. Deze opvoedingen verschillen per levensovertuigingen en religie.
1.7 Geestelijke en sociale vorming van het kind
Geestelijke vorming van het kind wordt beïnvloed door de (religieuze) levensovertuiging
van de ouder. Ook door middel van rituelen van een cultuur kan een kind worden gevormd.
Deelname aan een vorm van kunst/sport is ook een belangrijk deel voor sociale vorming.
Kinderen ontwikkelen hierdoor sociale kennis/vaardigheden.
