SAMENVATTING VERBINTENISSENRECHT

SAMENVATTING VERBINTENISSENRECHT

Inleiding
 Plaats verbintenissenrecht in BW & recht
 Gemeen recht, vermogensrecht
 De vermogensrechtelijke verbintenis
 Rechtsband tussen 2/meer personen, ontstaan krachtens wet, rechtshandeling of menselijke
gedraging, waardoor in geld waardeerbare & juridisch afdwingbare aanspraken gelden
 Kenmerken
 Rechtsband tussen 2 personen : verbintenissen of vorderingsrechten
 Bronnen van verbintenissen : overeenkomst, onrechtmatige daad, quasicontracten
 Voorwerp van verbintenis : in geld waardeerbare aanspraken
 Iets doen, iets niet doen, iets geven
 Resultaats- & inspanningsverbintenis : verbintenis om iets te doen
 Afdwingbaarheid van verbintenis : gedwongen uitvoering of dwanguitvoering
 Voorkeur rechtstreekse uitvoering in natura
 Gerechtelijke vervanging of dwangsom
 Juridische & niet-juridische of loutere morele verbintenissen
 Natuurlijke verbintenis : tussen gewetensplichten & juridische verbintenissen
 Letters of intent / comfort : variëren

Verbintenissen uit overeenkomst
Begrip & soorten overeenkomsten
Begripsbepaling
 Begrip overeenkomst
 Vermogensrechtelijke overeenkomst = tussen particulieren die vermogensrechtelijke verbintenissen
of zakelijke rechten vestigt, overdraagt, wijzigt of teniet doet
 Kenmerken van vermogensrechtelijke overeenkomst
 Overeenkomst berust op wilsovereenstemming
 Overeenkomst wordt gesloten tussen 2/meer personen
 Overeenkomst veronderstelt bedoeling rechtsgevolgen te oden ontstaan
 Verbindende kracht strekt partijen tot wet (Art 1134 BW)
 Juridisch onverbindende afspraken : mondaine, affectieve of sociale afspraken
 Gentlemen’s agreement
 Letters of comfort of patronagebrieven

Soorten overeenkomsten
 Soorten vermogensrechtelijke overeenkomsten
 Consensuele, zakelijke & plechtige overeenkomsten
 Consensueel : loutere toestemming  consensualisme is de regel
 Zakelijk : consensus & overdracht voorwerp contract
 Plechtig : bepaalde vormvereisten

, Eenzijdige & wederkerige overeenkomsten
 Eenzijdig : verbintenissen voor 1 partij
 Wederkerig : verbintenissen voor elke partij
 Synallagmatisch : wederzijds & samenhangend  ruilkarakter
 Onvolmaakt wederkerig : eenzijdig bij totstandkoming, wederkerig tijdens uitvoering
 Overeenkomsten om niet & onder bezwarende titel
 Om niet of uit vrijgevigheid : 1 van partijen geen voordeel
 Animus donandi of bedoeling iemand te begunstigen
 Onder bezwarende titel : beide partijen economisch voordeel & verplichting
 Vergeldende & kanscontracten
 Vergeldend : prestaties bij contractsluiting gekend & gelijkwaardig
 Kans : gelijkwaardigheid prestaties niet bij aanvang ingeschat & onzeker
 1 van prestaties hangt af van kans (alea)
 Niet vernietigd wegens benadeling
 Overeenkomsten intuitu personae
 Gesloten omwille van persoon of persoonlijke kwaliteiten
 Beslissen karakter van persoon van medecontractant
 Onoverdraagbaar & onoverlaatbaar
 Benoemde, onbenoemde & gemengde overeenkomsten
 Benoemd : regeling BW of bijzondere wettelijke regeling
 Onbenoemd : algemeen verbintenissenrecht of bijzondere regelen gelijke benoemde
 Gemengd : verschillende benoemde contracten  cumulatie / absorptie
 Aflopende duur, duurcontracten bepaalde / onbepaalde duur & langdurige contracten
 Dadelijk of aflopend contract
 Duurcontracten bepaalde & onbepaalde duur
 Bepaald : nooit eenzijdige opzegging
 Onbepaald : steeds eenzijdig opzegbaar
 Overeenkomsten lange duur
 Hoofdcontracten & bijkomende contracten
 Hoofd : staat op zichzelf
 Bijkomend : afhankelijk van andere overeenkomst
 Samenhangend : contracten m.b.t. zelfde voorwerp / doel
 Reeks overeenkomsten waarbij iemand belang het voorwerp uitmaakt
 Kadercontracten & voorovereenkomsten
 Raamovereenkomst
 Contractspartij stelt algemene kader vast waarbinnen latere contracten gesloten
 Commerciële concessie : producent/invoerder (concessiegever) geeft verdeler (concessienemer)
recht product af te nemen & in eigen naam + rekening te verkopen
 2 soorten afspraken
 Relatie tussen concessiegever & concessienemer
 Relatie tussen verdeler & toekomstige kopers
 Voorovereenkomst
 Bindende overeenkomst die slecht 1 later te sluiten contract voorbereidt
 Aanwezigheid alle wezenlijke bestanddelen, enkel toestemming ontbreekt
 Contractbelofte

,  Onderhandelde contracten, toetredingscontracten & gebruik standaardvoorwaarden
 Onderhandeld
 Toetreding : contact waarbij eco zwakke partij geen zeggenschap heeft & inhoud contract
eenzijdig wordt vastgesteld door eco sterke partij
 Vrijheid al dan niet te contracteren
 Standaardvoorwaarden of –bedingen : voorgedrukte clausules of bedingen
 Bescherming zwakkere partij tegen misbruik
 Evenwichtig typecontract op dwingende wijze geregeld door wetgever
 Informatieplichten & toestemmingsvereiste
 Boek VI WER : onrechtmatige bedingen = verboden & nietig
 Beheerscontracten : overheid bepaalt mee voorwaarden
 Handelscontracten & contracten met consument
 Handelscontracten
 Burgerlijke contracten
 Contracten met consument
 Europese wetgever : beschermingsmaatregelen t.b.v. consument
 Onrechtmatige bedingen
 WER : bescherming consument  WER (lex specialis) > gemeen verbintenissenrecht
 Onrechtmatige bedingen (Art I.8 WER)
 Interpretatie- & transparantieregel
 Limitatieve lijst verboden bedingen = zwarte lijst (Art VI.83 WER)
 Nietigheidssanctie voor onrechtmatige bedingen
 Oprichting Commissie Onrechtmatige Bedingen
 Boek VI WER : soort gemeen consumentenrecht

Basisbeginselen van contractenrecht
Historisch uitgangspunt : wilsautonomie
 Wilsautonomie : bevoegdheid eigen rechtspositie te bepalen
 Contractvrijheid
 Verbindende kracht
 Consensualisme
 Contractvrijheid
 Al dan niet contracteren (suppletief recht)
 Geen afbreuk aan wetten van openbare orde & goede zeden (dwingend recht) (Art 6 BW)
 Soorten nietigheid
 Absolute nietigheid : bescherming algemeen belang  recht van openbare orde
 Door alle belanghebbenden, door rechter ambtshalve, door openbaar ministerie
 In elke stand van geding
 Afwijkingen & afstand verboden
 Relatieve nietigheid : bescherming private belangen  dwingend recht
 Door beschermde personen
 Voor elk verweer ten gronde, enkel in limine litis
 Afstand nadat geschil is ontstaan

,  Bindende kracht
 Alle overeenkomsten wettig aangegaan, strekken partijen tot wet (Art 1134 BW)
 Rechtszekerheid
 Partijen kunnen niet eenzijdig wijzigen
 Contracten onbepaalde duur steeds eenzijdig opzegbaar mits redelijke opzegtermijn
 Wijzigings- of opzegbedingen
 Imprevisieleer : rechter mag zich niet inmengen
 Uitzondering : respijttermijn of gematigd uitstel (Art 1244 BW)
 Relativiteit overeenkomst : tegenwerpelijkheid & derdenwerking
 Consensualisme
 Solo consensu : door loutere toestemming van partijen
 Akte niet vereist voor geldigheid contract

Wilsautonomie gecorrigeerd
 Contractvrijheid kritisch bekeken
 Beperkingen aan vrijheid om al dan niet te contracteren
 Overheidsinmenging : verbod rechtsmisbruik op vrijheid om niet te contracteren
 Beperkingen aan vrijheid om contractinhoud te bepalen
 Geoorloofdheid van voorwerp & oorzaak
 Aanzienlijke toename van regels dwingende aard : consumentenrecht WHPC
 Onrechtmatige bedingen
 Precontractuele aansprakelijkheid
 Bijkomende zorgvuldigheidsplichten
 Gekwalificeerde benadeling : sanctioneert bij misbruik omstandigheden
 Beperkingen aan vrijheid om contractspartij te kiezen
 Onrechtmatige contractweigering
 Publiekrechtelijk gelijkheidsbeginsel & discriminatieverbod (Art 10 & 11 GW)
 Antidiscriminatiewet
 Wilsautonomie & bindende kracht gecorrigeerd
 Corrigerende rol van vertrouwensleer
 Wilsleer : wilsverklaring
 Vertrouwensleer : rechtmatig vertrouwen dat verklaard wil = werkelijke wil
 Bescherming aan personen die legitiem mochten vertrouwen
 Tweevoudige rol
 Bron van verbintenissen : legitiem vertrouwen
 Gedragsnorm : rechtsmisbruik  rechtsuitoefening ontzeggen
 Rol rechter bij vaststelling contractuele rechten & corrigerende rol objectieve goede trouw
 Goede trouw in uitvoering contracten : redelijkheid & billijkheid
 Wilsovereenstemming = oorsprong contractuele afspraken
 Contractueel mechanisme = regels dwingend recht = rol van rechter
 Interpretatie (Art 1156 BW)
 Aanvulling (Art 1134 & 1135 BW)
 Matiging (Art 1134 BW)
 Consensualisme vs beschermend formalisme
 Toegenomen formalisme : bepaalde vormvereisten als voorwaarde voor geldigheid contract
 Rechtszekerheid

Centrale rol van rechter in contractueel mechanisme
 Interpretatie contract