SAMENVATTING ECONOMIE

SAMENVATTING ECONOMIE


H1 Wat is economie ?
Onderwerp & invalshoek
 Economie
 Wetenschap die menselijk gedrag bestudeert als spanning : doeleinden - schaarse middelen

Eenvoudige economische kringloop
 Consumptie : behoeftebevrediging
 Productie, toegevoegde waarde & inkomen
 Productieproces zet inputs (productiemiddelen) om in output (figuur 1.1)
 Lopende inputs : grondstoffen & hulpstoffen
 Productiefactoren : arbeid & kapitaal
 Kapitaalgoederen : afschrijving of depreciatie
 Investeringsgoederen : bruto-investeringen
 Netto/uitbreidings-investeringen + vervangingsinvesteringen
 = Aankoop van kapitaalgoed
 Bruto toegevoegde waarde
 Netto toegevoegde waarde = inkomen
 Intermediaire goederen <-> consumptiegoederen
 Economische agenten
 Beslissingsnemers : gezinnen + ondernemingen + overheid
 Kringloop
 Eenvoudige economische kringloop (figuur 1.2)
 Interactie tussen economische agenten
 Factormarkt (factordiensten gezinnen) <-> outputmarkt (productie ondernemingen)
 Gezinnen (consumptie) <-> ondernemingen (inkomenscreatie)
 Inkomensbesteding <-> inkomensverdeling over productiefactoren

Productiviteit als motor van onze welvaart
 Gemiddelde arbeidsproductiviteit
 Speldenfabriek van Adam Smith : Learning by doing
 Productiviteitswinst  specialisatie & arbeidsverdeling
 Doemscenario van Mathus : voorspelt voedselschaarste
 Spanning tussen bevolkingsgroei (geometrische groei) & voedselproductie (lineaire groei)
 Technologische vooruitgang : medisch (contraceptie) & landbouw (productiviteit)
 Internationale specialisatie & arbeidsverdeling  toename van ruil & handel
 Ricardo & voordelen van internationale handel
 Wet van comparatieve voordelen  internationale arbeidsverdeling, specialisatie & handel
 Consumptiemogelijkheden verruimen in beide landen
 Opportuniteitskost = alternatieve mogelijkheid die verloren gaat door productiefactoren
 Prijs van keuze, waarde van alternatief waarvoor niet gekozen werd
 Hoe meer keuzes (stijging productie), hoe groter opportuniteitskost
 Kiezen is verliezen

,H2 Individuele rationaliteit & sociale interactie
Individuele gedragsmodel : rationele keuze
 Individueel evenwicht <-> maatschappelijk (globaal) evenwicht
 Afwezigheid wederzijdse afhankelijkheid : doelfunctie optimaliseren onder 1/meer beperkingen
 Optimalisatieprobleem met beperking
 Relatie tussen marginale & gemiddelde arbeidsproductiviteit
 M P A <G P A → G P A daalt
 M P A >G P A → G P A stijgt
 M P A =G P A →G P A stijgt noch daalt
 Productiemogelijkhedencurve = indifferentiecurve  Optimum (evenwicht) : MTV = MSV
 Valt niet altijd samen met maatschappelijk optimum
 Marginale beslissingsregel (gedragsregel)
 MTV = MSV
 Marginale transformatievoet MTV : hoeveel moet ik opgeven ? (opportuniteitskost)
 Marginale substitutievoet MSV : hoeveel ben ik bereid op te geven ?
 MB(V) = MK(V)
 Marginale baat (waarde) = Marginale kost

Individuele beslissingen & sociale interacties : speltheorie
 Situatie van onderlinge afhankelijkheid & wederzijdse beïnvloeding
 Spelers, strategieën & resultatenmatrix : oplossing in dominante strategieën
 Gevangenendilemma
 Nash-evenwicht
 Valt samen met sociale optimum
 Optimale keuze : strategiekeuze van elke speler optimaal
 Alle spelers kiezen strategie waarvan andere spelers verwachten dat ze die zullen kiezen
 Belang van coördinatie : battle of the sexes
 Coördinatiespelen : Nash-evenwicht
 Alleen als beide spelers coördineren (zelfde keuze) zijn payoffs voor beiden positief
 Simultaan spel : overleg noodzakelijk
 Sequentieel spel : bepaalde volgorde
 Mogelijk meer dan 1 Nash-evenwicht

Bindende afspraken, sociale normen & overheidstussenkomst
 Sociale normen = impliciete afspraken op lange termijn
 Overheidstussenkomst : verandert resultatenmatrix & lost coördinatieproblemen op

H3 Vraag & aanbod
Vraag als uitdrukking van bereidheid tot betalen
 Vraag naar broodjes
 Reservatieprijs = waarde, marginale maximale bereidheid tot betalen
 Consumentensurplus

Aanbod als uitdrukking van marginale kosten
 Aanbod van broodjes
 Reservatieprijs = productiekosten, minimaal gevraagde prijs voor aanbod van extra eenheid
 Producentensurplus

, Prijsvorming
 Marktevenwicht
 Evenwichtsprijs & -hoeveelheid
 Gemiddelde transactieprijs = theoretische evenwichtsprijs
 Algebra van lineaire vraag- & aanbodcurven
 Intercept = snijpunt met horizontale as
 Richtingscoëfficiënt = verband tussen p & q
 Werkelijkheid : vraag- & aanbodrelaties op markt onbekend
 Evenwichtsprijs ontstaat door ‘trial & error’
 V ( p )= A( p)

Verschuivingen van vraag & aanbod
 Comparatieve statica
 Comparatief statische analyse : vergelijken van oorspronkelijke & nieuwe marktevenwicht
 Comparatief dynamische analyse

H4 Elasticiteiten & schokken
Eigen prijselasticiteit van vraag & aanbod
 Eigen prijselasticiteit van vraag
V% verandering∈gevraagde hoeveelheid
 ε p=
% verandering∈ prijs
∆ V ( p) p 0
 Boogelasticiteit : ∙
∆ p V ¿ ¿¿ ¿
 Perfect elastische & perfect inelastische vraagcurven
V
 Perfect prijselastische vraag : ε p =−∞
V
 Perfect prijsinelastische vraag : ε p ¿ 0
V
 Grens tussen elastisch & inelastisch : ε p =1
 Relatie tussen prijselasticiteit van vraag & verandering in opbrengsten
 ¿ ( p )= p ∙ V ( p)
 Normale goederen & Giffen-goederen
 Substitutie- & inkomenseffect van prijsstijging  prijselasticiteit van vraag = altijd negatief
 Vraag wordt elastischer
 Meer substituten
 Minder dringend
 Groter bestedingsaandeel
 Langere tijdsperiode
 Prijselasticiteit van aanbod
∆ A( p) p0
 Boogelasticiteit : ∙
∆p A ¿¿¿ ¿
A
 Grens tussen elastisch & inelastisch : ε p =1