SAMENVATTING STRAFRECHT & STRAFPROCESRECHT

STRAFRECHT & STRAFPROCESRECHT
SAMENVATTING

Algemene oriëntatie
Wat is strafrecht ?
Het verschijnsel “strafrecht”
Het begrip “strafrecht”
 Strafrecht in ruime zin
 Geheel van rechtsregels die
 Voorwaarden bepalen voor misdrijven & strafrechtelijke sancties
 Omschrijven waaruit deze gedragingen & sancties bestaan
 Voorschrijven op welke wijze instanties hun recht moeten uitoefenen
 Materieel strafrecht : Strafwetboek (1867)
 Geheel van rechtsregels die
 Bepalen onder welke voorwaarden handelingen of onthoudingen als misdrijven worden
beschouwd
 Bepalen welke strafrechtelijke sancties daarop gereageerd worden
 Tijdelijke, ruimtelijke & personele toepassingssfeer van normen vastleggen
 Formeel strafrecht : Wetboek van Strafvordering (1808)
 Strafvordering, strafprocesrecht of strafrechtspleging
 Geheel van rechtsregels m.b.t. vaststelling van misdrijven, opsporing, vervolging &
berechting van personen die ervan verdacht worden
 Penitentiair recht : regels op gebied van tenuitvoerlegging

Codificatie
Belgisch Strafwetboek
 Ontstaan
 Architecten van Strafwetboek : Haus & Nypels

Belgisch Wetboek van Strafvordering
 Inquisitoire vs accusatoire procedure
 Inquisitoir : behartiging door maatschappij
 Maatschappij behartigt vervolging & berechting via vertegenwoordiger van gezag
 Vervolgde in ondergeschikte positie
 Rechter werkt actief mee
 Schriftelijk, geheim & niet-tegensprekelijk (niet-contradictoir)
 Accusatoir : waarborgen van individu
 Maatschappij neemt geen initiatief
 Beschuldiging door slachtoffer
 Slachtoffer & aangeklaagde op gelijke voet
 Scheidsrechter komt niet actief tussen

,  Mondeling, openbaar & tegensprekelijk

 Gemengd systeem
 Onderzoek principieel geheim, schriftelijk & niet-contradictoir (inquisitoir)
 Procedure principieel openbaar, mondeling & contradictoir (accusatoir)
 Wet Franchimont
 Opsporings- & gerechtelijk onderzoek
 Dutroux

Situering van strafrecht tussen andere rechtsdisciplines
Autonomie van strafrecht
 Functionele autonomie van strafrecht
 Autonome rechtsvorming
 Eigen, exclusief strafrechtelijke gedragsnormen
 Autonome rechtshandhaving
 Specificiteit van strafrechtelijke afhandeling van inbreuken op rechtsordening
 Conceptuele autonomie van strafrecht
 Verantwoording
 Functie van strafrecht : bescherming van fundamentele maatschappelijke waarden
 Autonomie van strafprocesrecht t.a.v. gerechtelijk recht
 Art 2 Ger W
 Regels van procesrechtsboek zijn toepasselijk op alle rechtsplegingen
 Regels van Gerechtelijk Wetboek gelden aanvullend
 Regels van Gerechtelijke Wetboek worden niet overgenomen of toegepast als ze
onverzoenbaar zijn met ‘la nature de l’action exercée’

Publiekrechtelijk karakter van strafrecht
 Publiekrecht
 Misdrijf doet rechtstreekse rechtsverhouding ontstaan tussen persoon die misdrijf pleegt &
Staat als soevereine macht
 Recht van openbare orde
 Strafwetten zijn van openbare orde
 Strafrecht is dwingend recht
 Afbreuk aan strafwetten is verboden (Art 2 BW) & nietig (Art 1131, 1133 BW)

Indelingen van strafrecht
Algemeen strafrecht en bijzonder strafrecht
 Algemeen strafrecht
 Boek I SW : “De misdrijven en hun bestraffingen in het algemeen”
 Complementaire wetten
 Bijzonder strafrecht
 Boek II SW
 Toepasselijkheid van beginselen van algemeen strafrecht op bijzonder strafrecht
 Algemene regel
 Boek I helemaal toepasselijk op Boek II SW
 Art 100 SW als sluis
 Boek I SW van toepassing op misdrijven die in bijzondere wetten & verordeningen
strafbaar gesteld zijn

,  Uitzonderingen
 Andersluidende bedingen
 Lex specialis derogat legi generali
 Strafbare deelneming
 Hoofdstuk VII SW
 Verzachtende omstandigheden bij wanbedrijven
 Art 85 SW

Buitenlands en internationaal strafrecht
 Buitenlands strafrecht
 Belang rechtsvergelijking
 Strafbaarheid van feit in land waar gepleegd conform plaatselijke wet
 Toepassing van buitenlandse rechtsregel (Art 3 SW)
 Voorwaarde van dubbele strafbaarstelling in beide betrokken landen
 Wederzijdse erkenning
 Internationaal strafrecht
 Probleem van definitie
 Meerduidig begrip : “internationaal strafrecht”
 Droit-international pénal (strafrechtelijk internationaal recht)
 Strafrechtelijke aspecten van internationaal recht
 Droit-pénal international (internationaalrechtelijk strafrecht)
 Internationale aspecten van strafrecht
 Beknopte voorstelling van enkele deeldomeinen
 Materieel internationaal strafrecht
 Recht van internationale misdrijven
 Rechtsmachtsrecht
 Recht inzake bevoegdheid van staten
 Territorialiteitsbeginsel (Art 3 SW)
 Extraterritoriale uitbreiding van strafrechtelijke rechtsmacht (Art 4 SW)
 Internationale rechtshulp
 Geheel van tussenstaatse afstemmings- of bemiddelingsnormen die mogelijk maken
dat staat eigen strafaanspraken ook buiten grondgebied kan realiseren zonder
bevoegdheidsconflicten
 Primaire rechtshulp
 Ene staat draagt afhandeling van strafzaak over aan andere staat
 Secundaire rechtshulp
 Ene staat biedt hulp bij afwikkeling van strafrechtelijke procedure in andere staat

Strafwet
Legaliteitsbeginsel
 Materieelrechtelijk beginsel
 Geen misdrijf zonder wet & geen straf zonder wet
 Nullum crimen, nulla poena sine lege
 Verankering in interne recht
 Grondwettelijk beginsel (Art 12, 14 GW)
 Belgische strafwetgeving (Art 2 SW)

,  Verankering in internationaal recht
 Art 7.1 EVRM & 15.1 IVBPR
 Grondslag & betekenis
 Rechtsbeschermingsbeginsel
 Rechtszekerheid
 Strafrechtspolitiek ontradingsbeginsel : wet waarschuwt, vooraleer te straffen
 Draagwijdte materieelrechtelijk
 Lex certa-beginsel of precisiegebod voor wetgever
 Motiveringsvereiste (Art 149 GW) voor strafrechter

Legaliteitsbeginsel en bronnen van strafrecht
 Algemeen beginsel
 Geen strafrecht zonder wettekst
 Nullum crimen, nulla poena sine lege scripta

Formele bronnen van strafrecht
 Internationale verdragen
 Verdragen m.b.t. grondrechten
 Europees Verdrag van Rechten van Mens & Fundamentele Vrijheden (EVRM)
 Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten & Politieke Rechten (IVBPR)
 Verdragen in kader van Europese samenwerking & integratie
 Raad van Europa
 3 EU-pijlers tot Lissabon : EU-Verdrag
 3e pijler : Justitiepijler
 Intergouvernementele politiële & justitiële samenwerking
 Schengen
 Federale strafwetgeving
 Grondwet
 Wetten in formele zin
 Koninklijke & ministeriële besluiten
 Strafwetgeving door gemeenschappen & gewesten
 Decreten & ordonnanties
 Lokale strafwetgeving
 Provincies & gemeenten : Gemeentelijke Administratieve Sancties

Legaliteitscontrole door hoven en rechtbanken
 Algemeen beginsel
 Wettigheidstoezicht (Art 159 GW)
 Internationale normen
 Prejudiciële vraag aan Hof van Justitie EU (Art 267 VWEU)
 Grondwettelijk Hof
 Vernietigingsbevoegdheid voor schending van Titel II “De Belgen en hun rechten”
 Prejudiciële beslissing

Rechtspraak is onvoldoende om aan legaliteitsbeginsel te
voldoen
 Geen formele bron