Samenvatting praktische didactiek voor natuuronderwijs
Inhoudsopgave
De zeven stappen van het natuur onderwijs ................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Waarover gaat natuuronderwijs ................................................................................................. 3
Paragraaf 1.1 Natuuronderwijs op school ......................................................................................................... 4
Paragraaf 1.2 Waarom natuur en techniek ....................................................................................................... 5
Paragraaf 1.3 de centrale doelstelling van natuuronderwijs ............................................................................. 5
Hoofdstuk 3 Waarnemen, Identificeren en classificeren ................................................................................. 6
Paragraaf 3.1 waarnemen bij natuuronderwijs ................................................................................................. 6
Paragraaf 3.2 Waarnemen, hoe gaat dat .......................................................................................................... 6
Paragraaf 3.3 Ontwikkeling van het waarnemen .............................................................................................. 6
Paragraaf 3.4 Het waarnemen en het herkennen van kenmerken .................................................................... 7
Paragraaf 3.5 Vergelijken en ordenen, identificeren en classificeren ................................................................ 7
Paragraaf 3.6 waarnemen stimuleren ............................................................................................................... 7
Paragraaf 3.7 Nauwkeurig vergelijken; waarnemen met hulpmiddelen ........................................................... 8
Hoofdstuk 6 Onderzoekend en ontdekkend leren........................................................................................... 8
Paragraaf 6.1 onderzoek bij natuuronderwijs.................................................................................................... 8
Paragaaf 6.2 Wanneer ontstaat onderzoekend gedrag? ................................................................................... 9
Paragraaf 6.3 Onderzoekshouding van leerlingen en leerkracht ....................................................................... 9
Paragraaf 6.4 Van vrije exploratie tot gericht onderzoek .................................................................................. 9
Paragraaf 6.5 Ontwikkeling in probleemoplossend handelen ......................................................................... 10
Paragraaf 6.6 De schoolpraktijk; begeleiding en leeropbrengst ...................................................................... 10
Hoofdstuk 10 Werkvormen met ‘echt’ materiaal .......................................................................................... 11
Paragraaf 10.1 de demonstratie en de observatiekring................................................................................... 11
10.1.1 bedoelingen...................................................................................................................................... 11
10.1.2 Klassenopstelling bij een demonstratie en bij een observatiekring ................................................. 12
10.1.3 Wie hanteert het materiaal? ............................................................................................................ 12
10.1.4 Begeleiding ....................................................................................................................................... 12
10.1.5 Aandachtspunten die zijn toegespitst op jonge kinderen ................................................................ 12
Paragraaf 10.2 Het practicum.......................................................................................................................... 12
10.2.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 12
10.2.2 Voorbereiding en organisatie van een practicum ............................................................................ 13
10.2.3 Klassenopstelling en grootte van de groepjes .................................................................................. 13
10.2.4 Begeleiding van een practicum ........................................................................................................ 13
10.2.5 Organisatievormen voor een practicum .......................................................................................... 14
Paragraaf 10.3 Ontdekdozen ........................................................................................................................... 15
10.3.1 Bedoelingen en gebruiksmogelijkheden .......................................................................................... 15
10.3.2 Organisatie ....................................................................................................................................... 16
10.3.3 Begeleiding ....................................................................................................................................... 16
, 10.3.4 Ontdekdozen maken ........................................................................................................................ 16
10.3.5 Ontdekdozen onderhouden ............................................................................................................. 16
Paragraaf 10.4 Ontdekhoeken ......................................................................................................................... 16
10.4.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 16
10.4.2 Hoe kies je een onderwerp? ............................................................................................................. 17
10.4.3 Hoe bied je een ontdekhoek aan? .................................................................................................... 17
10.4.4 Mogelijkheden van het materiaal .................................................................................................... 17
10.4.5 Sturing van de activiteiten, observatie en begeleiding .................................................................... 17
10.4.6 Inrichting en onderhoud................................................................................................................... 18
Paragraaf 10.5 Buitenwerk .............................................................................................................................. 18
10.5.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 18
10.5.2 Voorbereiding en organisatie ........................................................................................................... 19
Hoofdstuk 11 Verslagvormen ....................................................................................................................... 19
Paragraaf 11.1 Resultaten vastleggen: met welk doel?................................................................................... 19
Paragraaf 11.2 Van opdracht tot verslag......................................................................................................... 20
Paragraaf 11.3 Speelse en/of gestructureerde activiteiten?............................................................................ 20
Paragraaf 11.4 Een schriftelijk verslag: leerzame activiteit of noodzakelijk kwaad?....................................... 20
Paragraaf 11.5 Opbouw en ordening in een schriftelijk verslag ...................................................................... 21
Paragraaf 11.6 Vertel het elkaar: de rapportage ............................................................................................. 21
Paragraaf 11.7 Tips bij het ontwerpen van een onderzoekswerkblad ............................................................. 21
Hoofdstuk 12 Vragen bij natuuronderwijs .................................................................................................... 22
Paragraaf 12.1 Bedoelingen van vragen .......................................................................................................... 22
Paragraaf 12.2 Waarderingsvragen ................................................................................................................ 23
Paragraaf 12.3 Denkvragen in soorten ............................................................................................................ 23
Paragraaf 12.4 Operationele vragen ............................................................................................................... 24
12.4.1 Waarnemingsvragen, vergelijkingsvragen en tel- en meetvragen bij verkennend onderzoek ........ 24
12.4.2 ‘Wat gebeurt er als…’ vragen bij gevolgenonderzoek en ‘eerlijk’ vergelijken .................................. 25
12.4.3 ‘Hoe kun je…’ vragen bij oorzakenonderzoek .................................................................................. 25
12.4.4 ‘Wat is het verband…’ vragen bij relatiebeschrijvend onderzoek .................................................... 25
12.4.5 ‘Is het waar dat…’ vragen bij verifiërend onderzoek ........................................................................ 25
12.4.6 ‘Wat is de beste’ vragen bij consumentenonderzoek ...................................................................... 26
12.4.7 Vragen bij knutselonderzoek ............................................................................................................ 26
12.4.8 Toepassingsvragen ........................................................................................................................... 26
Paragraaf 12.5 Waaromvragen van kinderen operationeel maken ................................................................ 26
Paragraaf 12.6 Vragen bij zelfstandig onderzoek. ........................................................................................... 27
Paragraaf 12.7 Opzoek- en navraagvragen ..................................................................................................... 27
Paragraaf 12.8 Hoe help je kinderen zelf onderzoeksvragen te stellen?.......................................................... 27
Hoofdstuk 20 Vaardigheden en attitudes bij natuuronderwijs ...................................................................... 27
Paragraaf 20.1 Onderzoeksvaardigheden en operationele vragen ................................................................. 27
Paragraaf 20.2 Formulering van vragen en opdrachten .................................................................................. 29
Paragraaf 20.3 Kwantitatief onderzoek ........................................................................................................... 29
Paragraaf 20.4 Vaardigheden bij ontdekkend leren ........................................................................................ 29
Paragraaf 20.5 Sociale vaardigheden .............................................................................................................. 30
, Paragraaf 20.6 Begeleiding bij het ontwikkelen van vaardigheden................................................................. 30
20.6.1 Begeleiding bij waarnemen .............................................................................................................. 31
20.6.2 Begeleiding bij tellen en meten ........................................................................................................ 31
20.6.3 Begeleiding bij het opzetten van en onderzoek ............................................................................... 31
20.6.4 Begeleiding bij het analyseren en interpreteren van onderzoeksresultaten ................................... 31
20.6.5 Onderzoeksvaarigheden in ontwikkeling. ........................................................................................ 31
Paragaaf 20.7 De onderzoekshouding ontwikkelen ......................................................................................... 33
De zeven stappen van het natuur onderwijs
1. Confronteren
2. Verkennen
3. Onderzoek opzetten
4. Onderzoek uitvoeren
5. Concluderen
6. Presenteren
7. Verdiepen en verbreden
, Hoofdstuk 1 Waarover gaat natuuronderwijs
Paragraaf 1.1 Natuuronderwijs op school
Doelen die natuur en techniek onderwijs vormen
1. Het leren over het belang en de aard van natuur en techniek
• Belang en de waarde van de natuur en de specifieke denk- en werkwijze.
2. Het uitvoeren van natuur en techniek
• De zorg voor de natuur en het milieu, het uitvoeren van onderzoek en het
maken en ontwerpen van technische producten
3. Kennis over en inzicht in de natuurlijke en gemaakte wereld
Ontwerpers van lessen moeten rekening houden met de kerndoelen en met het volgende:
• Natuuronderwijs gaat over de
werkelijkheid. Dingen en organismen
uit het dagelijks leven spelen een
hoofdrol.
• Kinderen moeten actief zijn op hun
eigen niveau. Ze leren het beste met
de combinatie van denken en doen.
• Leerlingen moeten gaan beseffen dat
ons bestaan bepaald wordt door de
natuur. Ze moeten meer greep
krijgen om de dingen om ons heen
en de waarde daarvan. à
mogelijkheden tot onderzoek en het
oplossen van problemen
• De leerstof moet aanknopingspunten
hebben met de verantwoordelijkheid
voor mens, dier en natuur. De docent
speelt hier een belangrijk voorbeeld
in.
• Lesstof moet passen binnen de
gewone schoolpraktijken en
makkelijk te koppelen zijn met
andere vakken.
Inhoudsopgave
De zeven stappen van het natuur onderwijs ................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Waarover gaat natuuronderwijs ................................................................................................. 3
Paragraaf 1.1 Natuuronderwijs op school ......................................................................................................... 4
Paragraaf 1.2 Waarom natuur en techniek ....................................................................................................... 5
Paragraaf 1.3 de centrale doelstelling van natuuronderwijs ............................................................................. 5
Hoofdstuk 3 Waarnemen, Identificeren en classificeren ................................................................................. 6
Paragraaf 3.1 waarnemen bij natuuronderwijs ................................................................................................. 6
Paragraaf 3.2 Waarnemen, hoe gaat dat .......................................................................................................... 6
Paragraaf 3.3 Ontwikkeling van het waarnemen .............................................................................................. 6
Paragraaf 3.4 Het waarnemen en het herkennen van kenmerken .................................................................... 7
Paragraaf 3.5 Vergelijken en ordenen, identificeren en classificeren ................................................................ 7
Paragraaf 3.6 waarnemen stimuleren ............................................................................................................... 7
Paragraaf 3.7 Nauwkeurig vergelijken; waarnemen met hulpmiddelen ........................................................... 8
Hoofdstuk 6 Onderzoekend en ontdekkend leren........................................................................................... 8
Paragraaf 6.1 onderzoek bij natuuronderwijs.................................................................................................... 8
Paragaaf 6.2 Wanneer ontstaat onderzoekend gedrag? ................................................................................... 9
Paragraaf 6.3 Onderzoekshouding van leerlingen en leerkracht ....................................................................... 9
Paragraaf 6.4 Van vrije exploratie tot gericht onderzoek .................................................................................. 9
Paragraaf 6.5 Ontwikkeling in probleemoplossend handelen ......................................................................... 10
Paragraaf 6.6 De schoolpraktijk; begeleiding en leeropbrengst ...................................................................... 10
Hoofdstuk 10 Werkvormen met ‘echt’ materiaal .......................................................................................... 11
Paragraaf 10.1 de demonstratie en de observatiekring................................................................................... 11
10.1.1 bedoelingen...................................................................................................................................... 11
10.1.2 Klassenopstelling bij een demonstratie en bij een observatiekring ................................................. 12
10.1.3 Wie hanteert het materiaal? ............................................................................................................ 12
10.1.4 Begeleiding ....................................................................................................................................... 12
10.1.5 Aandachtspunten die zijn toegespitst op jonge kinderen ................................................................ 12
Paragraaf 10.2 Het practicum.......................................................................................................................... 12
10.2.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 12
10.2.2 Voorbereiding en organisatie van een practicum ............................................................................ 13
10.2.3 Klassenopstelling en grootte van de groepjes .................................................................................. 13
10.2.4 Begeleiding van een practicum ........................................................................................................ 13
10.2.5 Organisatievormen voor een practicum .......................................................................................... 14
Paragraaf 10.3 Ontdekdozen ........................................................................................................................... 15
10.3.1 Bedoelingen en gebruiksmogelijkheden .......................................................................................... 15
10.3.2 Organisatie ....................................................................................................................................... 16
10.3.3 Begeleiding ....................................................................................................................................... 16
, 10.3.4 Ontdekdozen maken ........................................................................................................................ 16
10.3.5 Ontdekdozen onderhouden ............................................................................................................. 16
Paragraaf 10.4 Ontdekhoeken ......................................................................................................................... 16
10.4.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 16
10.4.2 Hoe kies je een onderwerp? ............................................................................................................. 17
10.4.3 Hoe bied je een ontdekhoek aan? .................................................................................................... 17
10.4.4 Mogelijkheden van het materiaal .................................................................................................... 17
10.4.5 Sturing van de activiteiten, observatie en begeleiding .................................................................... 17
10.4.6 Inrichting en onderhoud................................................................................................................... 18
Paragraaf 10.5 Buitenwerk .............................................................................................................................. 18
10.5.1 Bedoelingen...................................................................................................................................... 18
10.5.2 Voorbereiding en organisatie ........................................................................................................... 19
Hoofdstuk 11 Verslagvormen ....................................................................................................................... 19
Paragraaf 11.1 Resultaten vastleggen: met welk doel?................................................................................... 19
Paragraaf 11.2 Van opdracht tot verslag......................................................................................................... 20
Paragraaf 11.3 Speelse en/of gestructureerde activiteiten?............................................................................ 20
Paragraaf 11.4 Een schriftelijk verslag: leerzame activiteit of noodzakelijk kwaad?....................................... 20
Paragraaf 11.5 Opbouw en ordening in een schriftelijk verslag ...................................................................... 21
Paragraaf 11.6 Vertel het elkaar: de rapportage ............................................................................................. 21
Paragraaf 11.7 Tips bij het ontwerpen van een onderzoekswerkblad ............................................................. 21
Hoofdstuk 12 Vragen bij natuuronderwijs .................................................................................................... 22
Paragraaf 12.1 Bedoelingen van vragen .......................................................................................................... 22
Paragraaf 12.2 Waarderingsvragen ................................................................................................................ 23
Paragraaf 12.3 Denkvragen in soorten ............................................................................................................ 23
Paragraaf 12.4 Operationele vragen ............................................................................................................... 24
12.4.1 Waarnemingsvragen, vergelijkingsvragen en tel- en meetvragen bij verkennend onderzoek ........ 24
12.4.2 ‘Wat gebeurt er als…’ vragen bij gevolgenonderzoek en ‘eerlijk’ vergelijken .................................. 25
12.4.3 ‘Hoe kun je…’ vragen bij oorzakenonderzoek .................................................................................. 25
12.4.4 ‘Wat is het verband…’ vragen bij relatiebeschrijvend onderzoek .................................................... 25
12.4.5 ‘Is het waar dat…’ vragen bij verifiërend onderzoek ........................................................................ 25
12.4.6 ‘Wat is de beste’ vragen bij consumentenonderzoek ...................................................................... 26
12.4.7 Vragen bij knutselonderzoek ............................................................................................................ 26
12.4.8 Toepassingsvragen ........................................................................................................................... 26
Paragraaf 12.5 Waaromvragen van kinderen operationeel maken ................................................................ 26
Paragraaf 12.6 Vragen bij zelfstandig onderzoek. ........................................................................................... 27
Paragraaf 12.7 Opzoek- en navraagvragen ..................................................................................................... 27
Paragraaf 12.8 Hoe help je kinderen zelf onderzoeksvragen te stellen?.......................................................... 27
Hoofdstuk 20 Vaardigheden en attitudes bij natuuronderwijs ...................................................................... 27
Paragraaf 20.1 Onderzoeksvaardigheden en operationele vragen ................................................................. 27
Paragraaf 20.2 Formulering van vragen en opdrachten .................................................................................. 29
Paragraaf 20.3 Kwantitatief onderzoek ........................................................................................................... 29
Paragraaf 20.4 Vaardigheden bij ontdekkend leren ........................................................................................ 29
Paragraaf 20.5 Sociale vaardigheden .............................................................................................................. 30
, Paragraaf 20.6 Begeleiding bij het ontwikkelen van vaardigheden................................................................. 30
20.6.1 Begeleiding bij waarnemen .............................................................................................................. 31
20.6.2 Begeleiding bij tellen en meten ........................................................................................................ 31
20.6.3 Begeleiding bij het opzetten van en onderzoek ............................................................................... 31
20.6.4 Begeleiding bij het analyseren en interpreteren van onderzoeksresultaten ................................... 31
20.6.5 Onderzoeksvaarigheden in ontwikkeling. ........................................................................................ 31
Paragaaf 20.7 De onderzoekshouding ontwikkelen ......................................................................................... 33
De zeven stappen van het natuur onderwijs
1. Confronteren
2. Verkennen
3. Onderzoek opzetten
4. Onderzoek uitvoeren
5. Concluderen
6. Presenteren
7. Verdiepen en verbreden
, Hoofdstuk 1 Waarover gaat natuuronderwijs
Paragraaf 1.1 Natuuronderwijs op school
Doelen die natuur en techniek onderwijs vormen
1. Het leren over het belang en de aard van natuur en techniek
• Belang en de waarde van de natuur en de specifieke denk- en werkwijze.
2. Het uitvoeren van natuur en techniek
• De zorg voor de natuur en het milieu, het uitvoeren van onderzoek en het
maken en ontwerpen van technische producten
3. Kennis over en inzicht in de natuurlijke en gemaakte wereld
Ontwerpers van lessen moeten rekening houden met de kerndoelen en met het volgende:
• Natuuronderwijs gaat over de
werkelijkheid. Dingen en organismen
uit het dagelijks leven spelen een
hoofdrol.
• Kinderen moeten actief zijn op hun
eigen niveau. Ze leren het beste met
de combinatie van denken en doen.
• Leerlingen moeten gaan beseffen dat
ons bestaan bepaald wordt door de
natuur. Ze moeten meer greep
krijgen om de dingen om ons heen
en de waarde daarvan. à
mogelijkheden tot onderzoek en het
oplossen van problemen
• De leerstof moet aanknopingspunten
hebben met de verantwoordelijkheid
voor mens, dier en natuur. De docent
speelt hier een belangrijk voorbeeld
in.
• Lesstof moet passen binnen de
gewone schoolpraktijken en
makkelijk te koppelen zijn met
andere vakken.
