Volwassenen en ouderen
Hoofdstuk 1: Erik Erikson........................................................................................................................4
1.2 De invloed van Freud....................................................................................................................4
1.3 De acht levensfasen en hun spanningsvelden..............................................................................4
1.4 Ontwikkelingsfactoren bij het ouder worden...............................................................................5
1.4.1 Fysieke ontwikkeling..............................................................................................................5
1.4.2 Cognitieve ontwikkeling.........................................................................................................5
1.4.3 Psycho-sociale ontwikkeling..................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Jong volwassenen tussen wal en schip..............................................................................6
2.1 Inleiding........................................................................................................................................6
2.2 Onderwijsachterstand..................................................................................................................6
2.3 Werkloosheid................................................................................................................................6
2.4 Psychische problemen..................................................................................................................6
2.5 Een vergeten groep......................................................................................................................6
2.6 Cruciale veranderingen.................................................................................................................7
2.7 Aanpak..........................................................................................................................................7
2.8 Profiel van een goede jongerenbegeleider...................................................................................7
Hoofdstuk 3: Niet Aangeboren Hersenletsel..........................................................................................8
3.1 Definitie........................................................................................................................................8
3.3 Oorzaken......................................................................................................................................8
3.3.1 Enkele belangrijke begrippen................................................................................................8
3.3.2 Oorzaken van hersenletsels...................................................................................................9
3.3.2.1 Traumatische oorzaken:..................................................................................................9
3.3.2.3 Neuro degeneratieve oorzaken....................................................................................10
3.4 Gevolgen.....................................................................................................................................11
3.4.1 Zichtbare (lichamelijke) gevolgen........................................................................................11
3.4.2 Onzichtbare gevolgen..........................................................................................................11
3.4.3 NAH en aandacht.................................................................................................................13
3.5 Invloed van de gevolgen.............................................................................................................13
3.6 Hoe omgaan met NAH?..............................................................................................................13
3.6.1 Medicamenteuze mogelijkheden........................................................................................14
3.6.2 Ortho-agogische mogelijkheden..........................................................................................14
3.7 Hulpverlening voor mensen met NAH........................................................................................14
Hoofdstuk 4: Arbeidszorg en sociale economie....................................................................................15
4.1 Een antwoord zonder drempel: arbeidszorg..............................................................................15
1
, 4.2 Een job op maat: sociale economie............................................................................................15
4.3 Taken van sociale economie-ondernemingen............................................................................15
4.4 Vormen.......................................................................................................................................16
4.4.1 Maatwerkbedrijven.............................................................................................................16
4.4.2 Lokale diensteneconomie....................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Intrafamiliaal geweld.......................................................................................................17
5.1 Begrip.........................................................................................................................................17
5.2 Definitie IFG................................................................................................................................17
5.4 Oorzaken: een complex samenspel............................................................................................18
5.5 Partnergeweld............................................................................................................................18
5.6 Fasen bij situationeel geweld......................................................................................................19
5.7 Ontstaan van escalaties..............................................................................................................20
5.8 Gevolgen....................................................................................................................................20
5.9 Slachtoffers.................................................................................................................................20
5.9.1 Invloed van IFG op de slachtoffers.......................................................................................20
5.9.2 Kinderen die geconfronteerd worden met geweld..............................................................21
5.9.3 Daders..................................................................................................................................21
5.10 Oudermis(be)handeling............................................................................................................21
5.10.1 Definitie.............................................................................................................................21
5.10.2 Vormen van oudermis(be)handeling.................................................................................21
5.11 Hulpverlening...........................................................................................................................22
Hoofdstuk 6: Ouderdom.......................................................................................................................22
6.1 De invloed van perceptie over ouderen op ouderen..................................................................22
6.2 Het ouder wordend geheugen....................................................................................................22
6.3 De werking van ons geheugen....................................................................................................23
6.4 Een emotioneel evenwicht.........................................................................................................24
Hoofdstuk 7: Werken met ouderen: Verlies, loslaten en veerkracht....................................................25
7.1 Inleiding......................................................................................................................................25
7.2 Verliesthema’s............................................................................................................................25
Een beperkte mobiliteit................................................................................................................25
Het lege nestsyndroom.................................................................................................................25
Verlies van de illusie van de onsterfelijkheid................................................................................25
Pensionering.................................................................................................................................25
7.3 Hoe omgaan met verlies?...........................................................................................................26
Hoofdstuk 8: Kwaliteit van leven..........................................................................................................27
8.1 Basisprincipes.............................................................................................................................27
2
, 8.2 Kwaliteit van Leven in kaart brengen..........................................................................................27
Hoofdstuk 10: Dementie......................................................................................................................27
10.1 Inleiding....................................................................................................................................27
10.2 Het begrip ‘dementie’...............................................................................................................27
10.3 Kenmerken...............................................................................................................................28
10.3.1 Kernsymptomen................................................................................................................28
10.3.2 Secundaire symptomen.....................................................................................................28
10.3.3 Diagnostiek........................................................................................................................29
10.3.5 Vormen..............................................................................................................................29
10.4 Fasen in het dementeringsproces.............................................................................................30
10.4.1 Beginnende dementie of bedreigde ik-beleving................................................................30
10.4.2 Voortgaande dementie of verdwaalde ik-beleving............................................................30
10.4.3 Vergevorderde dementie of verborgen ik-beleving...........................................................31
10.4.4 Het eindstadium of verzonken ik-beleving........................................................................31
10.5 Orthopedagogisch handelen (omgang met).............................................................................32
10.5.1 Benaderingswijzen in het omgaan met personen met dementie......................................32
10.5.2 Methodieken.....................................................................................................................32
10.6 Omgangstips.............................................................................................................................33
10.7 Begeleiding van de doelgroep in verschillende sectoren (sociale kaart)...................................33
3
, Hoofdstuk 1: Erik Erikson
1.2 De invloed van Freud
Psychoanalytische invloed (Freud)
Ontwikkeling van de mens aan de hand van identiteitscrisissen.
Epi-genetisch principe (doorlopen van verschillende ontwikkelingsfasen => elke fase versterkt
het individu)
1. Orale fase 2. Anale fase
Dit is de fase van de zuigeling. Het kind is In deze fase maakt het kind zich voor het
geheel afhankelijk van zijn moeder. Het eerst (gedeeltelijk) los van zijn moeder. De
rekent voor de bevrediging van al zijn eerste zelfstandige stapjes worden gezet.
driften, behoeften en wensen op de zorg Een belangrijk deel in deze anale fase is de
van moeder. We zouden moeder en kind als ontwikkeling van de zindelijkheid. Een kind
een symbiotische eenheid kunnen zien, leert controle te houden over zijn stoelgang.
omdat het kind nog geen persoonlijkheid
(nog geen ego) heeft.
3. Fallische fase 4. Latente fase
In deze fase maakt het kind een In deze fase heeft het kind minder interesse
genderopdeling. Het ontdekt zijn in het andere geslacht. Het zal zich meer
geslachtsdelen en gaat zich zien als een bezighouden met eigen ontwikkeling, zich
jongen of een meisje. In deze fase zet het eerder meten met andere geslachtsgenoten
kind verdere stappen in zijn
identiteitsontwikkeling (ik ben een jongen of
ik ben een meisje)
5. Genitale fase
In deze fase in de jongere in zijn volle ontwikkeling gekomen en is hij geslachtsrijp. In deze fase
zien we de eerste relationele en seksuele experimenten.
1.3 De acht levensfasen en hun spanningsvelden
Leeftijd Fase Omgevingsaspect
Intimiteit
Adolescent Geslachtspartner
Isolement
Generativiteit Gezin,
Volwassene
Stagnatie productieve deskundigheid
Ego-integriteit Nageslacht,
Oudere
Wanhoop ondersteunde zorg in ruime zin
4
Hoofdstuk 1: Erik Erikson........................................................................................................................4
1.2 De invloed van Freud....................................................................................................................4
1.3 De acht levensfasen en hun spanningsvelden..............................................................................4
1.4 Ontwikkelingsfactoren bij het ouder worden...............................................................................5
1.4.1 Fysieke ontwikkeling..............................................................................................................5
1.4.2 Cognitieve ontwikkeling.........................................................................................................5
1.4.3 Psycho-sociale ontwikkeling..................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Jong volwassenen tussen wal en schip..............................................................................6
2.1 Inleiding........................................................................................................................................6
2.2 Onderwijsachterstand..................................................................................................................6
2.3 Werkloosheid................................................................................................................................6
2.4 Psychische problemen..................................................................................................................6
2.5 Een vergeten groep......................................................................................................................6
2.6 Cruciale veranderingen.................................................................................................................7
2.7 Aanpak..........................................................................................................................................7
2.8 Profiel van een goede jongerenbegeleider...................................................................................7
Hoofdstuk 3: Niet Aangeboren Hersenletsel..........................................................................................8
3.1 Definitie........................................................................................................................................8
3.3 Oorzaken......................................................................................................................................8
3.3.1 Enkele belangrijke begrippen................................................................................................8
3.3.2 Oorzaken van hersenletsels...................................................................................................9
3.3.2.1 Traumatische oorzaken:..................................................................................................9
3.3.2.3 Neuro degeneratieve oorzaken....................................................................................10
3.4 Gevolgen.....................................................................................................................................11
3.4.1 Zichtbare (lichamelijke) gevolgen........................................................................................11
3.4.2 Onzichtbare gevolgen..........................................................................................................11
3.4.3 NAH en aandacht.................................................................................................................13
3.5 Invloed van de gevolgen.............................................................................................................13
3.6 Hoe omgaan met NAH?..............................................................................................................13
3.6.1 Medicamenteuze mogelijkheden........................................................................................14
3.6.2 Ortho-agogische mogelijkheden..........................................................................................14
3.7 Hulpverlening voor mensen met NAH........................................................................................14
Hoofdstuk 4: Arbeidszorg en sociale economie....................................................................................15
4.1 Een antwoord zonder drempel: arbeidszorg..............................................................................15
1
, 4.2 Een job op maat: sociale economie............................................................................................15
4.3 Taken van sociale economie-ondernemingen............................................................................15
4.4 Vormen.......................................................................................................................................16
4.4.1 Maatwerkbedrijven.............................................................................................................16
4.4.2 Lokale diensteneconomie....................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Intrafamiliaal geweld.......................................................................................................17
5.1 Begrip.........................................................................................................................................17
5.2 Definitie IFG................................................................................................................................17
5.4 Oorzaken: een complex samenspel............................................................................................18
5.5 Partnergeweld............................................................................................................................18
5.6 Fasen bij situationeel geweld......................................................................................................19
5.7 Ontstaan van escalaties..............................................................................................................20
5.8 Gevolgen....................................................................................................................................20
5.9 Slachtoffers.................................................................................................................................20
5.9.1 Invloed van IFG op de slachtoffers.......................................................................................20
5.9.2 Kinderen die geconfronteerd worden met geweld..............................................................21
5.9.3 Daders..................................................................................................................................21
5.10 Oudermis(be)handeling............................................................................................................21
5.10.1 Definitie.............................................................................................................................21
5.10.2 Vormen van oudermis(be)handeling.................................................................................21
5.11 Hulpverlening...........................................................................................................................22
Hoofdstuk 6: Ouderdom.......................................................................................................................22
6.1 De invloed van perceptie over ouderen op ouderen..................................................................22
6.2 Het ouder wordend geheugen....................................................................................................22
6.3 De werking van ons geheugen....................................................................................................23
6.4 Een emotioneel evenwicht.........................................................................................................24
Hoofdstuk 7: Werken met ouderen: Verlies, loslaten en veerkracht....................................................25
7.1 Inleiding......................................................................................................................................25
7.2 Verliesthema’s............................................................................................................................25
Een beperkte mobiliteit................................................................................................................25
Het lege nestsyndroom.................................................................................................................25
Verlies van de illusie van de onsterfelijkheid................................................................................25
Pensionering.................................................................................................................................25
7.3 Hoe omgaan met verlies?...........................................................................................................26
Hoofdstuk 8: Kwaliteit van leven..........................................................................................................27
8.1 Basisprincipes.............................................................................................................................27
2
, 8.2 Kwaliteit van Leven in kaart brengen..........................................................................................27
Hoofdstuk 10: Dementie......................................................................................................................27
10.1 Inleiding....................................................................................................................................27
10.2 Het begrip ‘dementie’...............................................................................................................27
10.3 Kenmerken...............................................................................................................................28
10.3.1 Kernsymptomen................................................................................................................28
10.3.2 Secundaire symptomen.....................................................................................................28
10.3.3 Diagnostiek........................................................................................................................29
10.3.5 Vormen..............................................................................................................................29
10.4 Fasen in het dementeringsproces.............................................................................................30
10.4.1 Beginnende dementie of bedreigde ik-beleving................................................................30
10.4.2 Voortgaande dementie of verdwaalde ik-beleving............................................................30
10.4.3 Vergevorderde dementie of verborgen ik-beleving...........................................................31
10.4.4 Het eindstadium of verzonken ik-beleving........................................................................31
10.5 Orthopedagogisch handelen (omgang met).............................................................................32
10.5.1 Benaderingswijzen in het omgaan met personen met dementie......................................32
10.5.2 Methodieken.....................................................................................................................32
10.6 Omgangstips.............................................................................................................................33
10.7 Begeleiding van de doelgroep in verschillende sectoren (sociale kaart)...................................33
3
, Hoofdstuk 1: Erik Erikson
1.2 De invloed van Freud
Psychoanalytische invloed (Freud)
Ontwikkeling van de mens aan de hand van identiteitscrisissen.
Epi-genetisch principe (doorlopen van verschillende ontwikkelingsfasen => elke fase versterkt
het individu)
1. Orale fase 2. Anale fase
Dit is de fase van de zuigeling. Het kind is In deze fase maakt het kind zich voor het
geheel afhankelijk van zijn moeder. Het eerst (gedeeltelijk) los van zijn moeder. De
rekent voor de bevrediging van al zijn eerste zelfstandige stapjes worden gezet.
driften, behoeften en wensen op de zorg Een belangrijk deel in deze anale fase is de
van moeder. We zouden moeder en kind als ontwikkeling van de zindelijkheid. Een kind
een symbiotische eenheid kunnen zien, leert controle te houden over zijn stoelgang.
omdat het kind nog geen persoonlijkheid
(nog geen ego) heeft.
3. Fallische fase 4. Latente fase
In deze fase maakt het kind een In deze fase heeft het kind minder interesse
genderopdeling. Het ontdekt zijn in het andere geslacht. Het zal zich meer
geslachtsdelen en gaat zich zien als een bezighouden met eigen ontwikkeling, zich
jongen of een meisje. In deze fase zet het eerder meten met andere geslachtsgenoten
kind verdere stappen in zijn
identiteitsontwikkeling (ik ben een jongen of
ik ben een meisje)
5. Genitale fase
In deze fase in de jongere in zijn volle ontwikkeling gekomen en is hij geslachtsrijp. In deze fase
zien we de eerste relationele en seksuele experimenten.
1.3 De acht levensfasen en hun spanningsvelden
Leeftijd Fase Omgevingsaspect
Intimiteit
Adolescent Geslachtspartner
Isolement
Generativiteit Gezin,
Volwassene
Stagnatie productieve deskundigheid
Ego-integriteit Nageslacht,
Oudere
Wanhoop ondersteunde zorg in ruime zin
4
