Oplossingsgerichte vragen - Handboek oplossingsgerichte gespreksvoering F. Bannink
Hoofdstuk 1 Oplossingsgerichte gespreksvoering
Medische/Probleemgerichte model: Diagnose + Voorgeschreven Behandeling = Symptoomreductie.
Door focus op het verklaren en uitdiepen van het probleem kan negatieve vicieuze cirkel ontstaan.
Oplossingsgericht model: Diagnose overstijgend model. Problemen worden gezien als uitdagingen.
Ondersteuning van cliënt om eigen plan van aanpak en gewenste situatie vorm te geven.
Stellingen oplossingsgericht werken
De klasse van de problemen behoort niet tot de klasse van de oplossingen: Niet analyse van
problemen, maar analyse van oplossingen van de cliënt helpt bij oplossingen van het probleem.
De cliënt is expert: De cliënt bepaalt zijn doel en de weg om dat te bereiken.
Wat niet stuk is, moet je niet maken: De cliënt bepaald wat wel en niet verbeterd moet worden.
Als iets werkt, ga ermee door.
Als het niet werkt, doe dan iets anders.
Uitzonderingen op de regel: Verschillen die een verschil maken. Momenten waarop problemen
niet of minder aan de oppervlakte liggen. De aandacht wordt verlegd naar deze momenten
waarop het wèl goed gaat.
Drie specifieke gedragingen = Viermaal meer focus op oplossing
1. Uitlokkende vragen stellen
2. Vragen naar details
3. Geven van verbale beloningen
Tien uitgangspunten van oplossingsgerichte gespreksvoering
1. Weerstand is geen bruikbaar begrip Cliënt benaderen vanuit samenwerking, niet weerstand,
macht en controle.
2. Er is altijd sprake van samenwerking De cliënt leidt, en de professional volgt en sluit aan.
Complimenten zijn een vorm van positieve bekrachtiging van gewenst gedrag: − Positieve
karakterduiding: Positiever zelfbeeld. − Directe complimenten. − Indirecte (zelf)complimenten
door stellen van competentievragen. − Benoemen en vragen naar uitzonderingen.
3. Verandering is onvermijdelijk Het is niet de vraag of maar wanneer verandering plaats zal
vinden. Praten over verandering en successen in verleden, heden en toekomst versterkt
positive selffulfilling prophecies.
4. Slechts een kleine verandering is nodig Door verandering te verwachten (na een kleine
aanleiding) ontstaat het sneeuwballeneffect. De cliënt is expert en vindt zelf de oplossingen
waardoor deze op natuurlijke wijze in het dagelijks leven en omgeving worden ingevoegd.
, 5. De meeste cliënten bezitten zelf de hulpbronnen die ze nodig hebben De reacties van de
mensen en zijn op omgeving op de problemen bepalen of deze chronisch worden of niet.
Mensen hebben echter ook hulpbronnen en competenties die aangesproken kunnen worden.
Drie oplossingsgerichte vragen: − Hoe deed u dat? − Hoe besloot u dat te doen? − Hoe lukte
u dat om te doen?
6. Problemen zijn niet-succesvolle pogingen om moeilijkheden op te lossen Drie manieren om
verkeerd met een probleem om te gaan: − Ontkennen van het probleem − Overmatige actie
wordt ondernomen d.m.v. rigoureuze, niet vol te houden maatregelen. − Actie nemen op een
verkeerd logisch niveau (wees-spontaanparadox). Gesprekken kunnen op verschillende
niveaus plaatsvinden: bijv. Gedrag - Motivatie - Visie/Doel. Praten op een hoger niveau
vergroot de kans op een succesvol resultaat.
7. Het is niet nodig veel over het probleem te weten om het op te kunnen lossen Focus ligt op
wat de cliënt anders doet en denkt op momenten van uitzondering. Terugblikken op het
verleden gebeurt om eerdere succesmomenten en periodes aan het licht te krijgen.
8. De cliënt definieert het handeldoel De cliënt formuleert een realistisch doel, aan de hand van
kennis van doel, omstandigheden, middelen en motivatie.
9. De werkelijkheid wordt door de observator bepaald, en de oplossingsgerichte professional
neemt deel aan het scheppen van de werkelijkheid van het systeem waarmee hij werkt Wat je
wilt zien is wat je krijgt, aan de hand van je eigen theorie. Hierdoor zijn professionals ook
auteurs van het verhaal.
10. Er zijn veel manieren om naar een situatie te kijken, alle even juist Niets is gevaarlijker dan
een idee, als dat het enige idee is wat je hebt. Er bestaan geen definitieve verklaringen en
omschrijvingen van de realiteit.
Theorie
Sociaal constructivisme: Het idee van de cliënt over wat echt is - inclusief het idee over de aard van
het probleem, zijn competenties en mogelijke oplossingen - in het leven wordt geconstrueerd in
communicatie met anderen. Verschuivingen in cliëntpercepties en definities vinden plaats in
contexten, in de maatschappij. Individuen leven in etnische, familie-, nationale, socio-economische en
religieuze verbanden. Oplossingsgericht werken gaat na hoe de gesprekken tussen cliënt en de
professional een bijdrage aan de creatie van een nieuwe werkelijkheid kunnen leveren.
Verschuivingen in waarneming en definitie van de werkelijkheid vinden vooral plaats in het
oplossingsgerichte gesprek over de gewenste toekomst, competenties, doelformulering, doelrealisatie
en uitzonderingen op het probleem.
Empirische evidentie
Statistische significantie: Inschaling van verandering in het leven van de cliënt.
Klinische significantie: Door de onderzoeker gedefinieerde op welke gebieden een cliënt moet
Hoofdstuk 1 Oplossingsgerichte gespreksvoering
Medische/Probleemgerichte model: Diagnose + Voorgeschreven Behandeling = Symptoomreductie.
Door focus op het verklaren en uitdiepen van het probleem kan negatieve vicieuze cirkel ontstaan.
Oplossingsgericht model: Diagnose overstijgend model. Problemen worden gezien als uitdagingen.
Ondersteuning van cliënt om eigen plan van aanpak en gewenste situatie vorm te geven.
Stellingen oplossingsgericht werken
De klasse van de problemen behoort niet tot de klasse van de oplossingen: Niet analyse van
problemen, maar analyse van oplossingen van de cliënt helpt bij oplossingen van het probleem.
De cliënt is expert: De cliënt bepaalt zijn doel en de weg om dat te bereiken.
Wat niet stuk is, moet je niet maken: De cliënt bepaald wat wel en niet verbeterd moet worden.
Als iets werkt, ga ermee door.
Als het niet werkt, doe dan iets anders.
Uitzonderingen op de regel: Verschillen die een verschil maken. Momenten waarop problemen
niet of minder aan de oppervlakte liggen. De aandacht wordt verlegd naar deze momenten
waarop het wèl goed gaat.
Drie specifieke gedragingen = Viermaal meer focus op oplossing
1. Uitlokkende vragen stellen
2. Vragen naar details
3. Geven van verbale beloningen
Tien uitgangspunten van oplossingsgerichte gespreksvoering
1. Weerstand is geen bruikbaar begrip Cliënt benaderen vanuit samenwerking, niet weerstand,
macht en controle.
2. Er is altijd sprake van samenwerking De cliënt leidt, en de professional volgt en sluit aan.
Complimenten zijn een vorm van positieve bekrachtiging van gewenst gedrag: − Positieve
karakterduiding: Positiever zelfbeeld. − Directe complimenten. − Indirecte (zelf)complimenten
door stellen van competentievragen. − Benoemen en vragen naar uitzonderingen.
3. Verandering is onvermijdelijk Het is niet de vraag of maar wanneer verandering plaats zal
vinden. Praten over verandering en successen in verleden, heden en toekomst versterkt
positive selffulfilling prophecies.
4. Slechts een kleine verandering is nodig Door verandering te verwachten (na een kleine
aanleiding) ontstaat het sneeuwballeneffect. De cliënt is expert en vindt zelf de oplossingen
waardoor deze op natuurlijke wijze in het dagelijks leven en omgeving worden ingevoegd.
, 5. De meeste cliënten bezitten zelf de hulpbronnen die ze nodig hebben De reacties van de
mensen en zijn op omgeving op de problemen bepalen of deze chronisch worden of niet.
Mensen hebben echter ook hulpbronnen en competenties die aangesproken kunnen worden.
Drie oplossingsgerichte vragen: − Hoe deed u dat? − Hoe besloot u dat te doen? − Hoe lukte
u dat om te doen?
6. Problemen zijn niet-succesvolle pogingen om moeilijkheden op te lossen Drie manieren om
verkeerd met een probleem om te gaan: − Ontkennen van het probleem − Overmatige actie
wordt ondernomen d.m.v. rigoureuze, niet vol te houden maatregelen. − Actie nemen op een
verkeerd logisch niveau (wees-spontaanparadox). Gesprekken kunnen op verschillende
niveaus plaatsvinden: bijv. Gedrag - Motivatie - Visie/Doel. Praten op een hoger niveau
vergroot de kans op een succesvol resultaat.
7. Het is niet nodig veel over het probleem te weten om het op te kunnen lossen Focus ligt op
wat de cliënt anders doet en denkt op momenten van uitzondering. Terugblikken op het
verleden gebeurt om eerdere succesmomenten en periodes aan het licht te krijgen.
8. De cliënt definieert het handeldoel De cliënt formuleert een realistisch doel, aan de hand van
kennis van doel, omstandigheden, middelen en motivatie.
9. De werkelijkheid wordt door de observator bepaald, en de oplossingsgerichte professional
neemt deel aan het scheppen van de werkelijkheid van het systeem waarmee hij werkt Wat je
wilt zien is wat je krijgt, aan de hand van je eigen theorie. Hierdoor zijn professionals ook
auteurs van het verhaal.
10. Er zijn veel manieren om naar een situatie te kijken, alle even juist Niets is gevaarlijker dan
een idee, als dat het enige idee is wat je hebt. Er bestaan geen definitieve verklaringen en
omschrijvingen van de realiteit.
Theorie
Sociaal constructivisme: Het idee van de cliënt over wat echt is - inclusief het idee over de aard van
het probleem, zijn competenties en mogelijke oplossingen - in het leven wordt geconstrueerd in
communicatie met anderen. Verschuivingen in cliëntpercepties en definities vinden plaats in
contexten, in de maatschappij. Individuen leven in etnische, familie-, nationale, socio-economische en
religieuze verbanden. Oplossingsgericht werken gaat na hoe de gesprekken tussen cliënt en de
professional een bijdrage aan de creatie van een nieuwe werkelijkheid kunnen leveren.
Verschuivingen in waarneming en definitie van de werkelijkheid vinden vooral plaats in het
oplossingsgerichte gesprek over de gewenste toekomst, competenties, doelformulering, doelrealisatie
en uitzonderingen op het probleem.
Empirische evidentie
Statistische significantie: Inschaling van verandering in het leven van de cliënt.
Klinische significantie: Door de onderzoeker gedefinieerde op welke gebieden een cliënt moet
