Cyclisch onderwijs ontwerpen
Inhoud
Table of Contents
Cyclisch onderwijs ontwerpen................................................................................................................1
Hst 1 De leraar als ontwerper.................................................................................................................4
Bekwaamheidseisen voor leraren...................................................................................................5
Hst 2 Zelf onderwijs ontwerpen.............................................................................................................6
2.1 Opbrengstgericht werken en handelingsgericht werken..............................................................6
2.1.1 Opbrengstgericht werken (OGW)..........................................................................................6
........................................................................................................................................................6
2.1.2 Handelingsgericht werken (HGW)..........................................................................................7
2.2 Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen.......................................................................................7
2.2.1 Passend onderwijs als uitgangspunt......................................................................................7
2.3 HGW of OGW: langere of kort(re) termijn....................................................................................8
2.4 Stappen van opbrengstgericht onderwijs ontwerpen...................................................................8
2.4.1 Doelen stellen........................................................................................................................8
2.4.2 Leeractiviteiten ontwerpen...................................................................................................8
2.4.3 Leeractiviteiten organiseren..................................................................................................9
2.4.4 Leeractiviteiten begeleiden...................................................................................................9
2.4.5 Onderwijs evalueren..............................................................................................................9
Hst 3 Doelen stellen................................................................................................................................9
3.1 Activiteitgericht onderwijs versus doelgericht onderwijs.............................................................9
3.2 Wat zijn doelen?.........................................................................................................................10
3.3 Niveaus van doelen: Micro-, meso- en macroniveau..................................................................10
3.4 Input voor het stellen van doelen op korte, middellange en lange termijn................................10
3.4.1 Leerlijnen als input voor doelen..........................................................................................10
3.4.2 Gegevens als input voor doelen...........................................................................................11
3.5 Verschillende soorten doelen formuleren..................................................................................11
3.5.1 Kennis en inzicht..................................................................................................................11
3.5.2 Vaardigheden.......................................................................................................................12
3.5.3 Attitudes..............................................................................................................................16
3.6 Criteria voor doelen....................................................................................................................17
Hst 4 Leeractiviteiten ontwerpen.........................................................................................................18
4.1 Leeractiviteiten...........................................................................................................................18
2.1.1 Leeractiviteiten in relatie tot de ontwikkelingsfase van leerlingen......................................18
, 4.2 Afstemming op het soort leerdoel dat wordt beoogd................................................................19
4.2.1 Leeractiviteiten voor het verwerven van inzichten en conceptuele kennis.........................20
4.2.2 Leeractiviteiten voor het verwerven van feitenkennis, strategieën en procedures.............21
4.2.3 Leeractiviteiten voor het verwerven van vaardigheden......................................................21
4.2.4 Leeractiviteiten voor het verwerven van attitudes..............................................................21
4.2.5 Leeractiviteiten gericht op integratie...................................................................................21
Extra: Het geven van instructie.........................................................................................................21
Extra: Gepersonaliseerd leren..........................................................................................................22
Extra: Rijke leeractiviteiten...............................................................................................................22
4.3 Leeractiviteiten afstemmen op voorkennis en behoeften van leerlingen...................................23
4.3.1 Afstemming op de voorkennis.............................................................................................23
4.3.2 Afstemming op de behoeften..............................................................................................23
4.4 Van algemene ontwerpprincipes naar specifieke didactiek........................................................24
4.4.1 Ontwerpen van taalactiviteiten...........................................................................................24
4.4.2 Ontwerpen van rekenactiviteiten........................................................................................24
4.4.3 Ontwerpen van leeractiviteiten gericht op creativiteit........................................................25
4.4.4 Ontwerpen vanuit principes van onderzoekend en ontwerpend leren...............................26
Hst 5 Leeractiviteiten organiseren........................................................................................................27
5.1 Leeractiviteiten organiseren: methode gebruiken of zelf activiteiten ontwerpen......................27
5.2 Klassenmanagement...................................................................................................................27
5.3 Differentiatie en groepsindeling.................................................................................................27
5.3.1 Niveaudifferentiatie.............................................................................................................27
5.3.2 Andere vormen van differentiatie........................................................................................28
5.3.3 Differentiatie in groepsvormen en -grootte.........................................................................28
5.3.3 Samenwerkend leren...........................................................................................................28
Extra: Vragen voor de leerkracht bij het ontwerpen van opbrengstgericht onderwijs.....................28
Hst 6 Leeractiviteiten begeleiden.........................................................................................................29
6.1 Begeleiding.................................................................................................................................29
6.2 Pedagogisch handelen en pedagogische sensitiviteit.................................................................29
6.2.1 Motivatie.............................................................................................................................29
6.3 Psychologische basisbehoeften..................................................................................................29
6.3.1 Autonomie...........................................................................................................................29
6.3.2 Relatie..................................................................................................................................29
6.3.3 Competentie........................................................................................................................29
6.4 Kenmerken van goede feedback.................................................................................................30
6.5 Niveaus van feedback.................................................................................................................31
Hst 7 Evalueren.....................................................................................................................................31
7.1 Summatief en formatief toetsen................................................................................................31
, 7.1.1 Summatieve toetsing...........................................................................................................31
7.1.2 Formatieve toetsing.............................................................................................................31
7.2 Zicht krijgen op de ontwikkeling van leerlingen..........................................................................31
7.3 Korte- en lange termijndoelen....................................................................................................31
7.3.1 Toetsing van kortetermijndoelen.........................................................................................31
7.3.2 Toetsing van langetermijndoelen........................................................................................32
7.4 Toetsvormen passend bij kennis, vaardigheden en attitudes.....................................................32
7.5 Zelfevaluatie door leerlingen......................................................................................................33
7.7 Criteria en normen voor toetsen................................................................................................33
7.7.1 Normen voor toetsscores....................................................................................................33
Hst 8 Werken met (toets)gegevens......................................................................................................34
8.2 Meer gegevens betrekken bij het stellen van doelen.................................................................34
Bibliografie...........................................................................................................................................35
, Hst 1 De leraar als ontwerper
1.1 Onderwijs in verandering
Ontwikkelingen op het gebeid van globalisering, internationalisering en duurzaamheid vragen onze
aandacht. Wat betekenen deze ontwikkeling voor het onderwijs? Momenteel staan de 21 century
skills, de vaardigheden die mensen nodig hebben in de 21 eeuw, volop in de belangstelling.
Deze vaardigheden staan in het curriculum van basisscholen nu nog niet altijd expliciet genoemd.
Veel leerkrachten vinden deze vaardigheden wel belangrijk, maar besteden er vaak alleen impliciet
aandacht aan.
Om leerlingen goed voor te bereiden op de toekomst zijn de volgende zaken van belang:
Er zou (nog) meer aandacht moeten zijn voor de ontwikkeling van vaardigeden die belangrijk
zijn voor leerlingen om te leren, zoals samenwerken; nieuwe, creatieve oplossingen voor
problemen kunnen bedenken; en het omgaan met ICT.
Ook zou er meer aandacht moeten zijn voor het ontwikkelen van conceptuele kennis
(inzichten). Leerlingen hebben in de toekomst kennis nodig in de vorm van kaders, modellen
en inzichten om nieuwe informatie (feitenkennis) te kunnen begrijpen.
Om leerlingen te helpen de betreffende vaardigheden en conceptuele kennis te verwerven,
kan veel meer gebruik worden gemaakt van andersoortige leeractiviteiten die door nieuwe
technologieën mogelijk worden gemaakt. Hierbij kunnen leerlingen gebruikmaken van
allerlei authentieke bronnen; ze raken op een andere manier gemotiveerd en kunnen op een
andere manier kennis met elkaar delen.
Bij het ontwerpen van andersoortige leeractiviteiten zouden leerkrachten meer gebruik
kunnen maken van de beschikbare kennis over het leren van leerlingen. De verwachting is
dat deze kennis nog verder zal toenemen naarmate er meer onderzoek gedaan is naar de
relatie tussen leren en het functioneren van de hersenen.
Bij het ontwerpen van leeractiviteiten is aandacht nodig voor de vraag hoe beter omgegaan
kan worden met de verschillen tussen leerlingen.
Inhoud
Table of Contents
Cyclisch onderwijs ontwerpen................................................................................................................1
Hst 1 De leraar als ontwerper.................................................................................................................4
Bekwaamheidseisen voor leraren...................................................................................................5
Hst 2 Zelf onderwijs ontwerpen.............................................................................................................6
2.1 Opbrengstgericht werken en handelingsgericht werken..............................................................6
2.1.1 Opbrengstgericht werken (OGW)..........................................................................................6
........................................................................................................................................................6
2.1.2 Handelingsgericht werken (HGW)..........................................................................................7
2.2 Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen.......................................................................................7
2.2.1 Passend onderwijs als uitgangspunt......................................................................................7
2.3 HGW of OGW: langere of kort(re) termijn....................................................................................8
2.4 Stappen van opbrengstgericht onderwijs ontwerpen...................................................................8
2.4.1 Doelen stellen........................................................................................................................8
2.4.2 Leeractiviteiten ontwerpen...................................................................................................8
2.4.3 Leeractiviteiten organiseren..................................................................................................9
2.4.4 Leeractiviteiten begeleiden...................................................................................................9
2.4.5 Onderwijs evalueren..............................................................................................................9
Hst 3 Doelen stellen................................................................................................................................9
3.1 Activiteitgericht onderwijs versus doelgericht onderwijs.............................................................9
3.2 Wat zijn doelen?.........................................................................................................................10
3.3 Niveaus van doelen: Micro-, meso- en macroniveau..................................................................10
3.4 Input voor het stellen van doelen op korte, middellange en lange termijn................................10
3.4.1 Leerlijnen als input voor doelen..........................................................................................10
3.4.2 Gegevens als input voor doelen...........................................................................................11
3.5 Verschillende soorten doelen formuleren..................................................................................11
3.5.1 Kennis en inzicht..................................................................................................................11
3.5.2 Vaardigheden.......................................................................................................................12
3.5.3 Attitudes..............................................................................................................................16
3.6 Criteria voor doelen....................................................................................................................17
Hst 4 Leeractiviteiten ontwerpen.........................................................................................................18
4.1 Leeractiviteiten...........................................................................................................................18
2.1.1 Leeractiviteiten in relatie tot de ontwikkelingsfase van leerlingen......................................18
, 4.2 Afstemming op het soort leerdoel dat wordt beoogd................................................................19
4.2.1 Leeractiviteiten voor het verwerven van inzichten en conceptuele kennis.........................20
4.2.2 Leeractiviteiten voor het verwerven van feitenkennis, strategieën en procedures.............21
4.2.3 Leeractiviteiten voor het verwerven van vaardigheden......................................................21
4.2.4 Leeractiviteiten voor het verwerven van attitudes..............................................................21
4.2.5 Leeractiviteiten gericht op integratie...................................................................................21
Extra: Het geven van instructie.........................................................................................................21
Extra: Gepersonaliseerd leren..........................................................................................................22
Extra: Rijke leeractiviteiten...............................................................................................................22
4.3 Leeractiviteiten afstemmen op voorkennis en behoeften van leerlingen...................................23
4.3.1 Afstemming op de voorkennis.............................................................................................23
4.3.2 Afstemming op de behoeften..............................................................................................23
4.4 Van algemene ontwerpprincipes naar specifieke didactiek........................................................24
4.4.1 Ontwerpen van taalactiviteiten...........................................................................................24
4.4.2 Ontwerpen van rekenactiviteiten........................................................................................24
4.4.3 Ontwerpen van leeractiviteiten gericht op creativiteit........................................................25
4.4.4 Ontwerpen vanuit principes van onderzoekend en ontwerpend leren...............................26
Hst 5 Leeractiviteiten organiseren........................................................................................................27
5.1 Leeractiviteiten organiseren: methode gebruiken of zelf activiteiten ontwerpen......................27
5.2 Klassenmanagement...................................................................................................................27
5.3 Differentiatie en groepsindeling.................................................................................................27
5.3.1 Niveaudifferentiatie.............................................................................................................27
5.3.2 Andere vormen van differentiatie........................................................................................28
5.3.3 Differentiatie in groepsvormen en -grootte.........................................................................28
5.3.3 Samenwerkend leren...........................................................................................................28
Extra: Vragen voor de leerkracht bij het ontwerpen van opbrengstgericht onderwijs.....................28
Hst 6 Leeractiviteiten begeleiden.........................................................................................................29
6.1 Begeleiding.................................................................................................................................29
6.2 Pedagogisch handelen en pedagogische sensitiviteit.................................................................29
6.2.1 Motivatie.............................................................................................................................29
6.3 Psychologische basisbehoeften..................................................................................................29
6.3.1 Autonomie...........................................................................................................................29
6.3.2 Relatie..................................................................................................................................29
6.3.3 Competentie........................................................................................................................29
6.4 Kenmerken van goede feedback.................................................................................................30
6.5 Niveaus van feedback.................................................................................................................31
Hst 7 Evalueren.....................................................................................................................................31
7.1 Summatief en formatief toetsen................................................................................................31
, 7.1.1 Summatieve toetsing...........................................................................................................31
7.1.2 Formatieve toetsing.............................................................................................................31
7.2 Zicht krijgen op de ontwikkeling van leerlingen..........................................................................31
7.3 Korte- en lange termijndoelen....................................................................................................31
7.3.1 Toetsing van kortetermijndoelen.........................................................................................31
7.3.2 Toetsing van langetermijndoelen........................................................................................32
7.4 Toetsvormen passend bij kennis, vaardigheden en attitudes.....................................................32
7.5 Zelfevaluatie door leerlingen......................................................................................................33
7.7 Criteria en normen voor toetsen................................................................................................33
7.7.1 Normen voor toetsscores....................................................................................................33
Hst 8 Werken met (toets)gegevens......................................................................................................34
8.2 Meer gegevens betrekken bij het stellen van doelen.................................................................34
Bibliografie...........................................................................................................................................35
, Hst 1 De leraar als ontwerper
1.1 Onderwijs in verandering
Ontwikkelingen op het gebeid van globalisering, internationalisering en duurzaamheid vragen onze
aandacht. Wat betekenen deze ontwikkeling voor het onderwijs? Momenteel staan de 21 century
skills, de vaardigheden die mensen nodig hebben in de 21 eeuw, volop in de belangstelling.
Deze vaardigheden staan in het curriculum van basisscholen nu nog niet altijd expliciet genoemd.
Veel leerkrachten vinden deze vaardigheden wel belangrijk, maar besteden er vaak alleen impliciet
aandacht aan.
Om leerlingen goed voor te bereiden op de toekomst zijn de volgende zaken van belang:
Er zou (nog) meer aandacht moeten zijn voor de ontwikkeling van vaardigeden die belangrijk
zijn voor leerlingen om te leren, zoals samenwerken; nieuwe, creatieve oplossingen voor
problemen kunnen bedenken; en het omgaan met ICT.
Ook zou er meer aandacht moeten zijn voor het ontwikkelen van conceptuele kennis
(inzichten). Leerlingen hebben in de toekomst kennis nodig in de vorm van kaders, modellen
en inzichten om nieuwe informatie (feitenkennis) te kunnen begrijpen.
Om leerlingen te helpen de betreffende vaardigheden en conceptuele kennis te verwerven,
kan veel meer gebruik worden gemaakt van andersoortige leeractiviteiten die door nieuwe
technologieën mogelijk worden gemaakt. Hierbij kunnen leerlingen gebruikmaken van
allerlei authentieke bronnen; ze raken op een andere manier gemotiveerd en kunnen op een
andere manier kennis met elkaar delen.
Bij het ontwerpen van andersoortige leeractiviteiten zouden leerkrachten meer gebruik
kunnen maken van de beschikbare kennis over het leren van leerlingen. De verwachting is
dat deze kennis nog verder zal toenemen naarmate er meer onderzoek gedaan is naar de
relatie tussen leren en het functioneren van de hersenen.
Bij het ontwerpen van leeractiviteiten is aandacht nodig voor de vraag hoe beter omgegaan
kan worden met de verschillen tussen leerlingen.
