uitgebreide samenvatting 5 havo biologie thema 6 - bvj

BIOLOGIE SMV H6 – H5


(bas1): je kunt de werking en functie van de huid bij de afweer van de mens beschrijven
 Ziekteverwekkers = pathogenen: kleine organisme die je ziek kunnen maken: Virussen,
bacteriën, schimmels, parasieten.
 lichaam wordt hierdoor constant aangevallen
 inwendig milieu kan alleen worden bereikt na passeren van een celmembraan: huid bv
 Infectie: het binnendringen van ziekteverwekkers in je lichaam
 ziekteverschijnselen ontstaan door giftige stoffen die ze afgeven
 schimmels: infecteren de huid of luchtwegen
 bacteriën, virussen en eencellige: dringen ook de rest van lichaam binnen
- virussen bv brengen RNA/DNA binnen = virus vermenigvuldigen = cellen dood
 je kunt ook ziek worden van stoffen die je inademt, inslikt of die via huid binnendringen
 Lichaamsvreemd: stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren
 immuun/afweersysteem beschermt je hiertegen
 Lichaamseigen: stoffen of cellen die door je lichaam worden gemaakt
 worden normaal gesproken niet door immuunsysteem aangevallen
 De huid beschermd lichaam tegen schadelijke invloeden uit het uitwendig milieu
- Slijmvliezen: zorgen er bij openingen in lichaam voor dat ziekteverwekkers moeilijk
kunnen binnendringen
- Traanvocht en speeksel: spoelen indringers weg
- Melanocyten in de kiemlaag produceren pigment: melanine dat beschermt tegen uv-
straling. Vorming hiervan wordt gestimuleerd door blootstelling aan zon
 Mechanische afweer: fysieke aanpassingen om indringers buiten te houden
 bv de huid en slijmvliezen, luchtwegen, uitscheidingsstelsel
 goede bacteriën op de huid en in darmen horen hierbij
 Chemische afweer: het gebruik van stoffen om indringers buiten te houden
 bv zoutzuur in maag dood bacteriën, olie en zweet op de huid
 Waar goede bacteriën leven is geen plaats voor schadelijke bacteriën


(bas1): je kunt afweermechanismen van planten herkennen
 Planten beschermen zich tegen vraat of infecties door:
- Mechanische afweer: bv haren, stekels, doornen
- Chemische afweer: bv aanmaak van stoffen die onsmakelijk of dodelijk zijn
- Indirecte afweer: aanmaak van stoffen die natuurlijke vijand van belager aantrekken
(bas2): je kunt de vormen van aangeboren afweer beschrijven
 Aangeboren afweer = aspecifieke afweer
- Gericht tegen vele verschillende ziekteverwekkers (bacteriën en lichaamsvreemde stoffe)
- Wordt bij infectie snel geactiveerd
- Komt voor bij alle dieren en planten
 in rode beenmerg ontstaan verschillende type witte bloedcellen: fagocyten en lymfocyten >
komen na ontstaan in bloed terecht waar ze virussen en bacteriën bestrijden
 macrofagen = grote eter: fagocyten die zich door hele lichaam verplaatsen om snel te
reageren op binnendringende ziekteverwekkers en ze onschadelijk te maken door:
 maken geen onderscheid tussen verschillende ziekteverwekkers, ruimen alles op.
 fagocytose: insluiting en vertering van ziekteverwekkers door fagocyten
 macrofagen kunnen koorts veroorzaken
 koorts: verhoogde lichaamstempratuur versnelt de afweerreacties van het lichaam
 antibioticum: medicijn dat bacteriële infecties bestrijdt
 antibiotica versterken tijdelijk de afweer van het lichaam
 bacteriën kunnen er ongevoelig voor worden als je het vaker gebruikt


(bas2): je kunt de vormen van verworven afweer beschrijven


1