Volledige Samenvatting Inleiding tot het Recht eerste 4 hoofdstukken

Inleiding tot het recht samenvatting


LES 1: Thema 1

RECHT EN RECHTSWETENSCHAP

WAT IS RECHT?

 Definitie?
Recht is een rationeel opgebouwd geheel van begrippen, normen
en instellingen met de bedoeling de maatschappij te ordenen door
regels waaraan van overheidswege sancties kleven.

• Enge zin: meestal “recht” = “rechtsregels”
= afdwingbare normen via overheid (geweldmonopolie)

• Maar recht is ook methode, jargon, geheel van instellingen...

• De facto meestal: financiële balans
Men probeert onrecht recht te zetten, wat meestal gebeurt via
geld.



KENMERKEN

A. Rationeel

Recht = samenstellende deeltjes die op logische wijze verbonden zijn.
Nu ook veel aandacht voor voelende mens.

B. Begrippen, normen & instellingen

Elke term heeft eigen specifieke betekenis in het recht. Juridische taal
moet tegelijk volkstaal als vaktaal zijn, jurist moet begrijpelijk kunnen
communiceren met vakgenoten + groot publiek.

C. Middel om maatschappelijke orde te REGELEN, te HANDHAVEN, te
HERSTELLEN


1

,Politici (en juristen) zorgen voor een (beperkt) beleid.
!?(de)regulering!?
 is de overheid te ver gegaan met alles wettelijk te regelen?
Velen willen aantal regels verminderen, maar zonder regels  geen orde

D. Sanctie

(door of erkend door overheid)
met oog op HANDHAVING (geweld- of machtsmonopolie)

Overheid heeft geweldmonopolie

 enkel overheid mag geweld of dwang gebruiken
 wanneer zij dit effectief doet en dus bijdraagt tot handhaving
van de rechtsnormen
 overheid doet aan rechtshandhaving

E. Recht en rechtsstelsels

Er bestaan families rechtsstelsels. Binnen de “westerse”:

België behoort tot “civil law”-systemen.
- Algemene codificatie van rechtsnormen
- Wetgeving neemt prominente plaats in

 Er zijn ook “common law”-systemen (bv. VS en GB)
- Recht ontstaat op basis van wat de rechter heeft beslist
- Recht ontwikkelt zich van geval tot geval
- Wetgeving wordt pas uitgevaardigd om specifieke gevallen op te lossen,
zonder algemeen systeem aan te bieden

 Bv. contracten in civil law-systeem minder gedetailleerd, bouwt
voort op wettelijk systeem & geeft slechts aanvullingen.
 Contracten in common law-systeem gedetailleerd.



RECHT VS. RECHTVAARDIGHEID




2

,= verhouding middel/doel
Recht is een middel (rechtsregels) om o.a. rechtvaardigheid te bekomen
(doel).



* Doel blijkt o.a. uit:

• Eed advocaten, magistraten, ...

• Debatten politieke regelgevende instellingen

* Doel wordt soms niet bereikt, soms treden er onrechtvaardige situaties
op:

• Bv. toepassen van op zich goede regel kan slecht uitvallen

o Casus: mondelinge huur. Je huurt kot, verhuurder doet
mondeling akkoord, maar je kot is al verhuurd aan iem anders
via schriftelijk contract. Persoon met schriftelijk contract gaat
voor  je verliest, onrechtvaardig.
+ Als verhuurder een schriftelijk contract mondeling opzegt,
kan het zijn dat huurder nog steeds huur gaat moeten betalen.
Schriftelijk contract moet schriftelijk opgezegd worden.)

• Algemeen: rechter heeft weinig ruimte

o Bij het toepassen van recht is er weinig manoeuvreerruimte,
kan leiden tot onrechtvaardige situaties.

* Positief recht <-> natuurrecht

‘POSITIEF recht’ = enig bindende
= het geheel van regels dat werd vastgelegd door de
overheid & dat bindend is voor alle burgers. Staat los van
moraal.

‘NATUURrecht’ => vertrekt vanuit het idee dat er rechtsregels zijn die
kunnen w
afgeleid uit de natuur/het wezen vd mens.
= het idee dat voor iedereen rechten gelden omdat ze
3

, door de
natuur zijn gegeven.



RECHTS VS. RECHTWETENSCHAP

Recht is – in theorie – rationeel:

• Rechtswetenschap steunt op een aantal paradigma’s:

o Basisparadigma: iedereen wordt geacht “de wet” te kennen.
RECHTSDWALING kan je dus niet inroepen als geldig
verweer
 “Ik wist niet dat dat niet mocht.”
 (Behalve “onoverkomelijke dwaling”.)
o Indeling in rechtstakken

• Eigenlijke rechtsbedeling is in handen van gediplomeerde juristen
(universitaire studie) die recht goed kennen.

o Met uitzondering
Hof van Assisen
 Lekenjury oordeelt over misdadigers
Arbeids- en ondernemingsrechtbank
 Jurist-voorzitter bijgestaan door 2 lekenrechters
(bv. ondernemers zelf)
Strafuitvoeringsrechtbank (SURB)
 Rechter bijgestaan door psychologen,
criminologen…
 => PROFESSIONALISERING
 Gevolg: gevaar voor kloof tussen recht & de burger, tussen jurist &
anderen



RECHT VS. RECHTSPRAKTIJK

= Wettelijke vs. werkelijke land


4