Samenvatting SV formeel strafrecht les + boek, gedoceerd door prof S. De Coensel & J. Roelandt

2022-2023 Emma Lardenoit



SAMENVATTING FORMEEL
STRAFRECHT
DEEL 1 : ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT

DEFINITIE

A) Formeel strafrecht
= strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
: Het geheel van de procedure spelregels volgens welke het materieel strafrecht
wordt toegepast
 Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen
verdacht van een misdrijf.
 Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
 Bepaalt rechtpositie betrokken personen
 + organisatie & werking rechtscolleges
 + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
 Deze regels richten zich in eerste plaats tot de overheid, maw tot de personen die
met toepassing van het strafprocesrecht belast zijn.
 Niet vanzelfsprekende regels



B) Materieel strafrecht
Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd.
 Gericht tot de gehele bevolking, burgers en overheid inbegrepen.
 Vanzelfsprekende regels

BRONNEN

1) Grondwet 1830
 Fundamentele rechten
 Bepalingen inzake rechterlijke macht
 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
2) Wetboek van strafvordering
 Inclusief voorafgaande titel bij het wetboek van strafvordering
3) Potpourri- wetgeving
 Wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
4) Nieuw wetboek van strafvordering in vooruitzicht??

DOELSTELLING STRAFPROCES



1

,2022-2023 Emma Lardenoit




 Dubbele finaliteit strafproces
1) Waarheidsvinding
 Optiek openbaar belang
 Bepalen op welke wijze de bewijzen tegen vermoedelijke daders moeten worden
vergaard en hoe rechtscolleges op grond hiervan tot eventuele veroordeling
kunnen komen.
2) Bescherming individuele grondrechten
 Optiek individuele burger
 In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperkingen
grondrechten kunnen inhouden (tav verdachten, maar ook derden)
 Ruimer dan rechten van verdediging
3) Onderlinge afweging finaliteiten
 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
 Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
 GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
 Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
 Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
 Concrete afweging door rechtspraak
 Slingerbeweging

ACCUSATOIR VS INQUISITOIR




2

,2022-2023 Emma Lardenoit




Fase ter terechtzitting vooronderzoek



VERLOOP STRAFPROCES

Twee fasen

VOORONDERZOEK

 Geheime fase
 Grotendeels inquisitoir

DOEL
 Verdachte identificeren
 Nagaan voldoende bezwaren
 GEEN uitspraak over grond van de zaak

TWEE VORMEN

1) Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
 Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
 Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
 Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging (rechtstreekse
dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO



3

,2022-2023 Emma Lardenoit



Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke schikking of
bemiddeling)
 Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
2) Gerechtelijk onderzoek
 Gevoerd door onderzoeksrechter
 In geval van dwangmaatregelen
 Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
 Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging




KENMERKEN

1) Geheim
 Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
 Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit

4

,2022-2023 Emma Lardenoit


T.a.v. verdachte en slachtoffer

 Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen
 MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
 Recht op gratis kopie ondervraging
 Recht op inzage of afschrift (beperkt), ruimer wanneer van vrijheid beroofd

T.a.v. de openbare opinie

 Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen zonder publiek
 MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat

Sanctionering

 NIET: de nietigheid van het onderzoek
 WEL: nietigheid bepaalde opsporingshandelingen
o Hof van Cassatie : recht eerlijk proces niet in gedrang als verdachte in
media negatief in beeld komt
o Quid reality-tv?
o Magistraten en politiemensen die schenden:
• strafbaar feit = art. 458 Sw. (schending beroepsgeheim, idem
privésector)
• Grond tot schadevergoeding
 Indien partijen misbruik maken van inzagerecht: strafbaar ogv art. 460ter Sw.
 Probleem: journalisten zo goed als onaantastbaar



2) Niet- tegensprekelijk karakter en sturing vooronderzoek
 Verdachte niet recht om bezwaren te weerleggen (‘tegen te spreken’) en
verweermiddelen aan te voeren
 Ratio: nog geen uitspraak grond van de zaak
 OO: principe geldt onverkort
o Uitz!
 GO: inverdenkingsgestelde en burgerlijke partij kunnen mee sturen
o Specifieke onderzoeksdaden vragen (beroep mogelijk)



3) Schriftelijk karakter
 Van elke onderzoeksverrichting wordt geschrift opgemaakt
 = proces-verbaal
 Strafdossier vormt basis voor behandeling zaak en openbare terechtzitting
 Geen algemene wettelijke regeling voor het op schrift stellen van
onderzoeksverrichtingen, met uitz. van verhoren en telefoonbewaking

5

, 2022-2023 Emma Lardenoit




ONDERZOEK TEN GRONDE

WAT?

 Onderzoeksfase waarin uitspraak wordt gedaan over grond van de zaak = vraag of
feiten bewezen zijn en, indien bevestigend, over straf
 Voor vonnisgerechten

KENMERKEN

1) Openbaarheid van terechtzitting en uitspraak
 Voorgeschreven door Grondwet (Art. 148 en 149 Gw.)
 Zowel terechtzitting als uitspraak
 Op straffe van nietigheid
 Alle verrichtingen in aanwezigheid beklaagde als publiek
o Interne openbaarheid
: de beklaagde heeft vanaf nu inzage in het strafdossier. Dit is noodzakelijk
om naar behoren zichzelf te kunnen verdedigen tegen OM.

o Externe openbaarheid
: de openbare opinie, het heeft vooral een controlerende functie. Het
publiek kan via de pers toezicht uitoefenen op de strafrechtspleging.

 Uitz: zitting met gesloten deuren (enkel t.a.v. publiek)
o indien gevaar voor openbare orde of goede zeden
o ogv art. 6(1) EVRM o.m. in belang bescherming privéleven
 Geen uitzondering op openbaarheid uitspraak
 Enkel t.a.v. vonnisgerechten, niet onderzoeksgerechten

2) Tegensprekelijk karakter van procedure
 Essentie recht van verdediging
 Onderzoek verloopt in vorm debat tussen vervolgende (OM) en verdedigende
partij (beklaagde)
 Niet verplicht: beklaagde recht verstek te laten gaan
 Wapengelijkheid OM en beklaagde
 Praktijk: bewijsvoering hoofdzakelijk gesteund op stukken strafdossier
(‘verificatierechter’)




6