Samenvatting Gezinsondersteuning

GEZINSONDERSTEUNING
HOOFDSTUK 1: LEGITIMERING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING

HISTORISCHE CONTEXT

Vroeger

De liberale nachtwakersstaat

 Begin 19e eeuw: periode met weinig welvaart en opkomst van industrie ->
kinderarbeid en grote risico’s
 Nachtwakersstaat: overheid gaat zorgen voor de veiligheid, geen criminaliteit,
waken over de staat -> maar niet gaan moeien in de opvoeding
 Moralistische periode = iedereen die binnen bepaalde moraal functioneerde, was
goed
 Moraal was kerngezin die bestaat uit moeder, vader en kinderen (= patriarchale,
burgerlijke gezin is de norm)
 Decontextualisering: veel kindersterfte door slechte woonomstandigheden ->
schuld werd bij de moeder gelegd (= culpabilisering van moeders)
 Einde 19e eeuw: meer aandacht naar moeders en kinderen vb. melkkeuken,
bewaarscholen,…

Gerationaliseerde overheidsinmenging

 Rond 1860: meer welvaart en wetenschap in de maatschappij
 Eugenetica en statistiek als legitimering voor preventie vb. iemand met Down
gaan steriliseren zodat ze niet meer kunnen voortplanten
 Overheid gaat zich moeien in de opvoeding, meer gerationaliseerd en
wetenschappelijk
 Institutionalisering = opkomst van instituten zodat er aan pedagogiek kan gedaan
worden vanuit de overheid vb. scholen
 Kinderen worden gezien als kapitaalvoerder voor de toekomst

Sociaal-democratische welvaartstaat

 Jaren ’60: periode van welvaart en sociale zekerheid
 Verzorgingsstaat en interventiestaat
 Detraditionalisering en morele vrijheid: weg van de tradities, afstappen van het
kerngezin en meer keuzevrijheid en verantwoordelijkheid
 Herculpabilisering van ouders: ouders zijn opnieuw verantwoordelijk wanneer het
slecht loopt in de opvoeding

De opkomst van het neo-liberalisme

 1980: economische crisis -> veel armoede en werkloosheid
 Van verzorgingsstaat naar sociale investeringsstaat, dus terug naar
nachtwakersstaat
 Nadruk op preventie als legitimering
 21ste eeuw: responsabilisering van ouders: ouders preventief vormen, informatie
geven

,En nu?

 Ouders zijn steeds unieke en centrale opvoedingsverantwoordelijken
 Individualisering van sociale problemen
 Veel aandacht voor opvoedingsondersteuning
 Vraag: kunnen we spreken van gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid voor
kinderen?

AANDACHT VOOR OPVOEDINGSONZEKERHEID

Tendensen -> oorzaken van twijfels en onzekerheden in opvoeding

Verdwijning/verdunning van sociale netwerken

 Verdunning door onder andere mobiliteit, mensen gaan verder uit elkaar gaan
wonen

Detraditionalisering

 Weg van het klassieke gezin, grote variëteit in gezinsvormen, diverse opvattingen
 Gemis aan houvast, wat een groter gevoel van verantwoordelijkheid en
onzekerheid met zich mee kan brengen
 Niet meer steunen op vaste waarden en normen

Groeiend bewustzijn van opvoedingstaken

 Onderhandeling binnen gezinnen -> meer onzekerheid -> meer opvoedingsvragen
en onzekerheid
 Evolutie: doorbreken van taboe

Veel literatuur over opvoeding beschikbaar

Invloeden vanuit de tijdsgeest:

 Druk om als ouder te professionaliseren
 Abnormaal verhoogd risicobesef en vertaling naar preventie

Opvoedingsonzekerheid, een probleem?

 Een constructie van professionelen die op die manier hun interventies in het
private domein trachten te legitimeren
 Naast een symptoom van onbekwaamheid kan onzekerheid ook beschouwd
worden als uiting van hun intentie om een zo goed mogelijke opvoeding van hun
kinderen te verzekeren
 OO een gedeelde verantwoordelijkheid tussen private en publieke terrein
 Ouders verdienen steun bij hun opvoedingstaak -> opvoeding is immers een
socialisatieproces dat niet alleen plaatsgrijpt in de wisselwerking tussen ouders en
kinderen, maar zich ook buiten de context van het gezin afspeelt.




HET SPANNINGSVELD TUSSEN OPVOEDINGSONDERZEKERHEID EN PREVENTIE

,2 soorten argumenten voor legitimering OO

1. OO als antwoord op vragen en noden van ouders -> om ouders te versterken:
empowerment!
2. OO ter preventie van gedragsproblemen bij kinderen en jongeren: preventie!
 Vb. stijgende instroom in bijzondere jeugdzorg -> decreet
opvoedingsondersteuning

, HOOFDSTUK 2: WAT IS OPVOEDINGSONDERSTEUNING?

DEFINITIES

Definitie Vandemeulebroecke (3 definities)

= op intentionele wijze steun bieden aan ouders bij hun opdracht en taak als opvoeders
(ook voor alle niet-professionele ouderfiguren maar niet tot professionele opvoeders)

= een verzamelnaam voor activiteiten, voorzieningen en maatregelen die het
opvoedingsproces in gezinsverband willen ondersteunen. Men kan hierbij verschillende
functies voorop stellen

= het geheel van maatregelen, voorzieningen en structuren en activiteiten die erop
gericht zijn de mogelijkheden van het primaire opvoedingsmilieu aan te spreken, te
verrijken en/of te optimaliseren teneinde kinderen en jeugdigen optimale opvoedings-
en ontwikkelingskansen te bieden

Definitie in het Vlaams decreet van 2007

= een laagdrempelige gelaagde ondersteuning van opvoedingsverantwoordelijken bij de
opvoeding van kinderen

 Opvoedingsverantwoordelijken = de titularissen van het ouderlijk gezag
 Het kind = ieder mens jonger dan 18 jaar
 Ook professionelen die instaan voor de opvoeding worden meegerekend

AANVERWANTE BEGRIPPEN

Ontwikkelingsstimulering

 = als er gericht en intensief stimulerend aanbod is op één bepaald
ontwikkelingsdomein, nadat een ontwikkelingsachterstand werd vastgesteld of ter
preventie van een achterstand
 Een geïsoleerde activiteit die wordt uitgevoerd door een professionele
hulpverlener
 Richt zich bijna uitsluitend op het kind, met beperkte aandacht voor opvoeders of
de context (verschil met opvoedingsondersteuning)

Gezinsondersteuning

 = overkoepelend begrip dat verwijst naar alle activiteiten die tot doel hebben het
welzijn van een gezin en gezinsleden te bevorderen dus zoals
ontwikkelingsstimulering, opvoedingsondersteuning,…