Samenvatting Klassieke sociologische theorie

Klassieke sociologische theorie – beknopt
Hoofdstuk 0 – Inleiding
Theorie en model
Theorie = algemene verklaring van welomschreven verzameling, feiten of gebeurtenissen, zo mogelijk
bevestigd door consistente dataverzameling

Model = visuele, verbale of wiskundige representatie van een wetenschappelijk idee of theorie.

Theorie en paradigma
Theorie: het geheel van verklarende uitspraken ontsproten aan het paradigma

Paradigma: voorbeeld (didactisch: voorbeeld toepassen op casussen)

Sociaal paradigma: basisvoorbeeld dat fenomenen helpt te verklaren en begrijpen (ruil, conflict,
samenwerking, betekenis)

Paradigma volgens T.Kuhn (= wetenschapsfilosoof)
Kennis groeit niet als een boom  het is niet cumulatief. We verplaatsen van het ene naar het
andere paradigma.

Fase 1: Normale wetenschap

- Fundamenten liggen vast, we zoeken verdere ontbrekende stukken.

Fase 2: Anomalieën en wetenschappelijke ontdekkingen

- Bepaalde fenomenen vinden geen plek binnen het kader

Fase 3: Crisis en wetenschappelijke herontdekking

- Kader valt weg, wetenschap splits in twee (volgers oude paradigma en de volgers vh nieuwe)

Fase 4: Nieuwe fase van normale wetenschap

- Nieuwe generatie volgt volledig het nieuwe paradigma
 Irrationele kant van de wetenschap (je moet soms dingen aannemen zonder ze zelf te
bewijzen)
 Samenleving verandert steeds/paradigma’s botsen  sociologie als crisiswetenschap
 Multi paradigmatische realiteit: niet echt een revolutie, veel paradigma’s ontstaan
gelijktijdig, veel theorieën tegelijkertijd

Theorie, stroming, traditie
Sociologie is een hybride tussen wetenschap en traditie

- Erfenis van het positivisme (Comte, Saint-Simon & Durkheim)
o Sociaal leven wetenschappelijk verklaren  nuchterheid
o Positief (wetenschappelijk toetsen) ↔ normatief (bepaalde zienswijze opleggen)
- We leren wat de oude sociologen zeggen maar we toetsen het wel
- Sociologie om sociale problemen op te lossen
- Wens om ‘eigen tijd’ te begrijpen



1

,Ontwikkeling van de sociologische theorie
Klassieke fase: eigenzinnige auteurs (1845-1920)

- Comte, Marx, Weber, Durkheim, … wilden de fundamenten leggen van de nieuwe
wetenschap  dachten steeds dat zij de ‘echte waarheid’ hadden gevonden

Moderne fase: paradigmata (1920-1980)

- Parsons, Merton, Dahrenhof, …
- KF ordenen adhv paradigma’s: conflicttheorie/functionalisme/ruiltheorie/symbolisch
interactionisme

Eclectisme (combinatie van stijlen) en nieuwe synthese (één geheel) (1980-nu)

- Verschillende perspectieven proberen samenvoegen om één geheel te maken  niet heel
overzichtelijk.

De hoofdparadigma’s
Is sociaal gedrag vrij of gedetermineerd? Gaat sociaal gedrag uit van individu of collectieve actor?

4 PARADIGMATA Collectiviteit Individu
Vrij Functionalisme Symbolisch interactionisme
 We worden beïnvloed door het  Betekenis geven begint vanuit interactie, maar
geheel (gezin, UA, organisatie, stad, geeft een soort vrijheid
etc.) en zijn opgenomen in systemen  individu = verzameling van verinwendigde
 collectief vrij, geheel maakt de anderen
beslissingen
Gedetermineerd Conflicttheorie Ruiltheorie
 Niet vrij om te kiezen (sociale  Keuzes worden gemaakt o.b.v.
klasse leert u aan hoe je moet kiezen) preferenties/behoeftes die reeds voorgegeven
 We worden bepaald door de zijn bv. smaken
klassenbelangen  Nurture aspect


- Comte: positivisme/functionalisme
- Durhkheim: positivisme/functionalisme
- Marx: conflictparadigma
- Mead: Symbolisch interactionisme




2

,Hoofdstuk 1: Saint-Simon en Comte – Sociologie als positieve
wetenschap – de erfenis vh positivisme
1.1 Waar is Comte?:
- Geboren na de Franse Revolutie  wilt samenleving terug op orde brengen
- Geen fan van religie
- Samen met Saint-Simon grondlegger vh positivisme
- Dankzij hun doorgedrongen in de politiek (gebruik van cijfers, kennis van zaken)
- Wel sceptisch over wiskunde in de sociologie: niet enkel naar de cijfers nu kijken, maar ook
naar lange termijnontwikkelingen en historische verandering

Comte’s hybride positivistische droom – het megalomaan denken van Comte
Veralgemeende wetenschappelijkheid: naar een kennismaatschappij
- Het consensusdenken: iedereen moet het in de maatschappij eens zijn over bepaalde zaken
(orde)
- Bewonderd de ME (helder wereldbeeld, eensgezindheid, samenhang en orde)
- Vooruitgang door kennis
o Emancipatorische kracht van kennis: gedeelde kennis zal rust en orde brengen in de
samenleving, aanbidding van de wetenschap, iedereen het eens (geen nood aan
revolutie)
- Bibliotheek vd proletariër: allemaal een bepaalde basis boeken gelezen (kennis collectief)

Sociologie als koepelwetenschap
- Verzamelt niet alleen kennis, probeert ook te begrijpen hoe mensen kennis verzamelen
- Reorganisatie van alle wetenschappen door de sociologie

Neiging naar sciëntocratie: politiek wordt ‘toegepaste wetenschap’
- Sciëntocratie = wetenschap grijpt de macht en wordt tegelijkertijd een soort religie
- Wetenschappers ~ heiligen
- Positivisme verruimd en liefde een plek gegeven
o Comte als hogepriester, Clotilde de Vaux als moeder Maria
o Positivisme als ‘religie vd mensheid’  ‘Liefde als principe, orde als basis,
vooruitgang als doel’
o Altruïsme belangrijk!

1.2 Saint-Simon
- Adellijke afkomst, voorstander Franse revolutie (afschaffing adel, clerus, iedereen gelijk)
- Grootheidswaanzin & almachtsfantasieën
- Tijdsgeest: pol vernieuwing, kennismaatschappij, technologische innovatie
- Droomde van een algemene synthese van kennis
o Verder dan een encyclopedie: wou alles tot één geheel versmelten  le principe
organisateur
o alles wat er te weten valt zal in zijn hoofd samenkomen

Utopisch socialist: ‘Tout par l’industrie, tout pour elle’
- Utopisch socialt: niet tegen privé eigendom, maar wel tegen overvloedige rijkdom (parasitair)
- vruchten van het leven liggen bij arbeid  hoe kan eigendomsrecht worden hervormd zodat
de productivieit en rijkdom heel de samenleving verhoogt?
- De samenleving draait goed als de industrie goed draait, werken/bijdragen is fundamenteel


3

, ‘Le parabole’
- Indien de adel, juristen, … doodvallen  maatschappij blijft gaan (parasitaire beroepen)
- Indien wiskundige, ingenieurs, kunstenaars, … doodvallen  erg voor de samenleving
- Onderscheid tussen productieve en niet productieve mensen
o Productieve elite zou meer macht moeten hebben  land vatten als één grote
organisatie, één groot bedrijf

Hervorming vh parlement
Drieslagstelsel, driekamerstelsel

- 1e kamer: uitvinders
- 2e kamer: testers, exacte wetenschappen
- 3e kamer: uitvoerders (vertegenwoordigers industrietakken)(beslissen op wetenschappelijke
grond)

Overige wetgeving: combinatie directe democratie en wetenschappelijk despotisme

- Volk kan voorstellen indienen voor nieuwe wetten  parlement filtert dit en maakt
verstandige keuzes
 Politiek als toegepaste wetenschap (sciëntocratie) (relevantie nu: Trump)
o Door de leiders vd maatschappij en de productie
 Koppelen van kennis aan macht en organisatie

Arbeid en liefde – Le nouveau christianisme
- Christianisme eerst (negatief): ‘doe niet bij een ander wat je niet wilt dat de ander bij jou
doet’. Le nouveau Christianisme (positief): liefdevol werken.
- Arbeid als een daad van liefde: bereidwillige coöperatie, universele teamgeest, … 
productiviteit zal stijgen
- Armenzorg dus niet meer nodig  je moet ze aan het werk zetten (liefde)

Saint-Simonisten: sekte van sciëntocraten
- Aanhangers gaan een stapje verder  afschaffing privé eigendom, liefdevolle toewijding
voor elkaar en arbeid
- Hadden allemaal hetzelfde uniform dat je niet alleen kon aandoen (reminder: we hebben
elkaar nodig)



1.3 Comte (1798-1857)
1) Het reële versus het ledige
- Realiteit, werkelijkheid is wat je tijdens het werk tegenkomt
- De mensheid als vooruitgang van kind tot volwassene: je niet meer bezighouden met het
chimerische (imaginair)  sluit zo ook direct religie buiten
- Verbeelding onderwerpen aan de waarneming
- Kritiek: onderscheid verbeelding en realiteit is niet zo eenvoudig
o Durkheim: fait sociaux  collectieve verbeelding. Sociale werkelijkheid bestaat uit
verbeelding vb: geld, eigendom (chimaera)




4