Hoorcolleges en jurisprudentie –
Fusies, reorganisaties en insolventie
Inhoudsopgave
Fusiemethoden en splitsing – 10 januari 2023 ......................................................................................... 2
Motieven voor fusies ...................................................................................................................................... 2
Motieven voor splitsing ................................................................................................................................. 2
Motieven voor reorganisaties ....................................................................................................................... 2
Het begrip ‘fusie’ ............................................................................................................................................. 3
Open en besloten verhoudingen .................................................................................................................. 3
Fusiemethoden ................................................................................................................................................ 4
Splitsing ........................................................................................................................................................... 6
Aandelenfusie in besloten verhoudingen – 12 januari 2023 .................................................................... 8
Soorten overnames (one-on-one en auction) ............................................................................................ 8
Het overnameproces ...................................................................................................................................... 8
Het afbreken van onderhandelingen........................................................................................................... 9
De NDA en LOI ................................................................................................................................................ 10
Het due diligence proces ............................................................................................................................. 12
Garanties en vrijwaringen ........................................................................................................................... 12
Share purchase agreement (SPA) ............................................................................................................... 13
De W&I-verzekering ...................................................................................................................................... 15
Jurisprudentie ........................................................................................................................................... 16
Hoog Catharijne – HR 22 december 1995, NJ 1996/300............................................................................ 16
M&M Beheer – HR 14 mei 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO1214, Ondernemingsrecht 2004/131 .................. 16
CBB/JPO – HR 12 augustus 2005, NJ 2005/467 .......................................................................................... 16
Meyer/PontMeyer – HR 19 januari 2007, NJ 2007/575 ............................................................................. 17
Lundiform/Mexx – HR 5 april 2013, NJ 2013/214 ....................................................................................... 17
Afvalzorg/Slotereind – HR 7 februari 2014, JOR 2014/92 ........................................................................ 18
Monumentenmaatschappij Valerbosch – HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1940 ..................... 19
PCM II – Hof Amsterdam (OK) 27 mei 2010, JOR 2010/189 ....................................................................... 20
Estro – Hof Amsterdam (OK) 10 december 2019, JOR 2020/144 .............................................................. 20
1
,Fusiemethoden en splitsing – 10 januari 2023
Motieven voor fusies
Er zijn een groot aantal motieven om te fuseren of de mogelijkheid tot een fusie te
onderzoeken. De meest voorkomende zijn:
- Synergievoordelen (en kostenreductie): door te fuseren kunnen de
gezamenlijke kosten worden beperkt en/of de gezamenlijke inkomsten
worden vergroot.
- Schaalvergroting: een groter marktaandeel betekent een grotere kans op een
toekomstbestendige onderneming.
- Er is geen opvolging mogelijk in een familieonderneming.
- Wapenen tegen disruptie: om te voorkomen dat kleine, innovatieve
ondernemingen marktaandeel wegkapen kopen grotere ondernemingen hen
op of fuseren ermee.
- Verkrijgen van een beursnotatie: een fusie met een SPAC (Special Purpose
Acquisition Company) leidt ertoe dat een bedrijf voortaan beursgenoteerd is.
Fuseren is niet altijd mogelijk. Er zijn een groot aantal (internationale) factoren die
de mogelijkheid tot fusie kunnen beperken of wegnemen. Denk aan politieke
invloeden (met name bij bedrijven die als nationale trots worden gezien: PostNL,
Akzo), politieke gevoeligheid (fusies met Chinese bedrijven, met name op
telecomgebied), nationale belangen bij vitale vennootschappen (idem op
telecomgebied). Ook is er mogelijk goedkeuring nodig van toezichthouders of
moeten er mededingingsbezwaren weg worden genomen.
Na inwerkingtreding van de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en
overnames (Vifo) moeten vitale aanbieders, ondernemingen met sensitieve
technologie en campusbeheerders investeringen, fusies en overnames melden bij
het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) van het ministerie van economische zaken
en klimaat. Dit bureau beoordeelt vervolgens of er een risico ontstaat voor de
nationale veiligheid en kan daarop voorwaarden verbinden aan de investering,
fusie of overname en kan deze in het uiterste geval worden verboden.
Motieven voor splitsing
Motieven voor splitsing zijn veelal gelegen in het aanbrengen van focus, het
afstoten van niet-kernonderdelen, het naar de beurs brengen van een onderdeel
van de onderneming of een zogeheten ruziesplitsing, dit is een splitsing waarbij niet
alleen het vermogen van de rechtspersoon wordt gesplitst maar ook de
aandeelhouders.
Motieven voor reorganisaties
Het motief voor een reorganisatie is vrijwel altijd gelegen in het aanpakken van
achterblijvende/slechte resultaten. Het reorganiseren van de onderneming, waarbij
2
, vaak een deel van het personeelsbestand wordt ontslagen, is een effectieve manier
om de kosten te drukken.
Het begrip ‘fusie’
Fusie is meer een economisch dan juridisch begrip en zou kunnen worden
gedefinieerd als de samenvoeging van onafhankelijke ondernemingen tot een
economisch geheel. Er bestaat echter geen eenduidige definitie van het begrip
fusie. Deze definitie is er wel voor een van de fusiemethoden: de juridische fusie,
zie art. 2:309 BW.
Art. 1 Fusiecode hanteert een ruimere definitie, namelijk: verkrijging of overdracht
van de zeggenschap, direct of indirect, over een onderneming of een onderdeel
daarvan, alsmede de vorming van een samenstel van ondernemingen.
Er bestaat discussie over de vraag wanneer er sprake is van een fusie en wanneer
er sprake is van een overname. Over het algemeen wordt aangenomen dat er bij
een fusie sprake is van een gelijkwaardige relatie tussen de rechtspersonen. Bij een
overname is dit niet het geval, dan wordt de ene onderneming overgenomen door
een (meestal) grotere onderneming.
We kennen horizontale en verticale fusies. Een horizontale fusie is de integratie van
twee of meer ondernemingen in dezelfde sector die diensten of goederen van
hetzelfde type produceren terwijl een verticale fusie het samengaan is van
bedrijven in twee opeenvolgende fasen van een bedrijfskolom (supply chain).
Open en besloten verhoudingen
Voor de mogelijkheden en de verdere uitwerking op het gebied van fusies en
overnames is het van belang of er (met name) bij de over te nemen rechtspersoon
sprake is van open of besloten verhoudingen.
We spreken van besloten verhoudingen wanneer er een vaste groep van personen
is die aandeelhouder in de vennootschap zijn. De samenstelling van deze groep
aandeelhouders verandert niet (of weinig). In het geval van open verhoudingen
wisselt de samenstelling van de groep aandeelhouders regelmatig. Aandeelhouders
kunnen hun aandelen eenvoudig overdragen en zijn over het algemeen in mindere
mate betrokken bij het beleid van de vennootschap. Beursgenoteerde
vennootschappen kennen altijd open verhoudingen.
Een groot verschil tussen besloten en open verhoudingen bij overnames en fusies
is de manier waarop de overname of fusie wordt ingeleid. Bij open verhoudingen
zal dit vaak een openbaar bod zijn (kan zowel vriendelijk als vijandig) terwijl bij
besloten verhoudingen de aandeelhouders bekend zijn waardoor een
aandelenfusie na wat onderhandelen relatief makkelijk uitgevoerd wordt.
3
Fusies, reorganisaties en insolventie
Inhoudsopgave
Fusiemethoden en splitsing – 10 januari 2023 ......................................................................................... 2
Motieven voor fusies ...................................................................................................................................... 2
Motieven voor splitsing ................................................................................................................................. 2
Motieven voor reorganisaties ....................................................................................................................... 2
Het begrip ‘fusie’ ............................................................................................................................................. 3
Open en besloten verhoudingen .................................................................................................................. 3
Fusiemethoden ................................................................................................................................................ 4
Splitsing ........................................................................................................................................................... 6
Aandelenfusie in besloten verhoudingen – 12 januari 2023 .................................................................... 8
Soorten overnames (one-on-one en auction) ............................................................................................ 8
Het overnameproces ...................................................................................................................................... 8
Het afbreken van onderhandelingen........................................................................................................... 9
De NDA en LOI ................................................................................................................................................ 10
Het due diligence proces ............................................................................................................................. 12
Garanties en vrijwaringen ........................................................................................................................... 12
Share purchase agreement (SPA) ............................................................................................................... 13
De W&I-verzekering ...................................................................................................................................... 15
Jurisprudentie ........................................................................................................................................... 16
Hoog Catharijne – HR 22 december 1995, NJ 1996/300............................................................................ 16
M&M Beheer – HR 14 mei 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO1214, Ondernemingsrecht 2004/131 .................. 16
CBB/JPO – HR 12 augustus 2005, NJ 2005/467 .......................................................................................... 16
Meyer/PontMeyer – HR 19 januari 2007, NJ 2007/575 ............................................................................. 17
Lundiform/Mexx – HR 5 april 2013, NJ 2013/214 ....................................................................................... 17
Afvalzorg/Slotereind – HR 7 februari 2014, JOR 2014/92 ........................................................................ 18
Monumentenmaatschappij Valerbosch – HR 13 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1940 ..................... 19
PCM II – Hof Amsterdam (OK) 27 mei 2010, JOR 2010/189 ....................................................................... 20
Estro – Hof Amsterdam (OK) 10 december 2019, JOR 2020/144 .............................................................. 20
1
,Fusiemethoden en splitsing – 10 januari 2023
Motieven voor fusies
Er zijn een groot aantal motieven om te fuseren of de mogelijkheid tot een fusie te
onderzoeken. De meest voorkomende zijn:
- Synergievoordelen (en kostenreductie): door te fuseren kunnen de
gezamenlijke kosten worden beperkt en/of de gezamenlijke inkomsten
worden vergroot.
- Schaalvergroting: een groter marktaandeel betekent een grotere kans op een
toekomstbestendige onderneming.
- Er is geen opvolging mogelijk in een familieonderneming.
- Wapenen tegen disruptie: om te voorkomen dat kleine, innovatieve
ondernemingen marktaandeel wegkapen kopen grotere ondernemingen hen
op of fuseren ermee.
- Verkrijgen van een beursnotatie: een fusie met een SPAC (Special Purpose
Acquisition Company) leidt ertoe dat een bedrijf voortaan beursgenoteerd is.
Fuseren is niet altijd mogelijk. Er zijn een groot aantal (internationale) factoren die
de mogelijkheid tot fusie kunnen beperken of wegnemen. Denk aan politieke
invloeden (met name bij bedrijven die als nationale trots worden gezien: PostNL,
Akzo), politieke gevoeligheid (fusies met Chinese bedrijven, met name op
telecomgebied), nationale belangen bij vitale vennootschappen (idem op
telecomgebied). Ook is er mogelijk goedkeuring nodig van toezichthouders of
moeten er mededingingsbezwaren weg worden genomen.
Na inwerkingtreding van de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en
overnames (Vifo) moeten vitale aanbieders, ondernemingen met sensitieve
technologie en campusbeheerders investeringen, fusies en overnames melden bij
het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) van het ministerie van economische zaken
en klimaat. Dit bureau beoordeelt vervolgens of er een risico ontstaat voor de
nationale veiligheid en kan daarop voorwaarden verbinden aan de investering,
fusie of overname en kan deze in het uiterste geval worden verboden.
Motieven voor splitsing
Motieven voor splitsing zijn veelal gelegen in het aanbrengen van focus, het
afstoten van niet-kernonderdelen, het naar de beurs brengen van een onderdeel
van de onderneming of een zogeheten ruziesplitsing, dit is een splitsing waarbij niet
alleen het vermogen van de rechtspersoon wordt gesplitst maar ook de
aandeelhouders.
Motieven voor reorganisaties
Het motief voor een reorganisatie is vrijwel altijd gelegen in het aanpakken van
achterblijvende/slechte resultaten. Het reorganiseren van de onderneming, waarbij
2
, vaak een deel van het personeelsbestand wordt ontslagen, is een effectieve manier
om de kosten te drukken.
Het begrip ‘fusie’
Fusie is meer een economisch dan juridisch begrip en zou kunnen worden
gedefinieerd als de samenvoeging van onafhankelijke ondernemingen tot een
economisch geheel. Er bestaat echter geen eenduidige definitie van het begrip
fusie. Deze definitie is er wel voor een van de fusiemethoden: de juridische fusie,
zie art. 2:309 BW.
Art. 1 Fusiecode hanteert een ruimere definitie, namelijk: verkrijging of overdracht
van de zeggenschap, direct of indirect, over een onderneming of een onderdeel
daarvan, alsmede de vorming van een samenstel van ondernemingen.
Er bestaat discussie over de vraag wanneer er sprake is van een fusie en wanneer
er sprake is van een overname. Over het algemeen wordt aangenomen dat er bij
een fusie sprake is van een gelijkwaardige relatie tussen de rechtspersonen. Bij een
overname is dit niet het geval, dan wordt de ene onderneming overgenomen door
een (meestal) grotere onderneming.
We kennen horizontale en verticale fusies. Een horizontale fusie is de integratie van
twee of meer ondernemingen in dezelfde sector die diensten of goederen van
hetzelfde type produceren terwijl een verticale fusie het samengaan is van
bedrijven in twee opeenvolgende fasen van een bedrijfskolom (supply chain).
Open en besloten verhoudingen
Voor de mogelijkheden en de verdere uitwerking op het gebied van fusies en
overnames is het van belang of er (met name) bij de over te nemen rechtspersoon
sprake is van open of besloten verhoudingen.
We spreken van besloten verhoudingen wanneer er een vaste groep van personen
is die aandeelhouder in de vennootschap zijn. De samenstelling van deze groep
aandeelhouders verandert niet (of weinig). In het geval van open verhoudingen
wisselt de samenstelling van de groep aandeelhouders regelmatig. Aandeelhouders
kunnen hun aandelen eenvoudig overdragen en zijn over het algemeen in mindere
mate betrokken bij het beleid van de vennootschap. Beursgenoteerde
vennootschappen kennen altijd open verhoudingen.
Een groot verschil tussen besloten en open verhoudingen bij overnames en fusies
is de manier waarop de overname of fusie wordt ingeleid. Bij open verhoudingen
zal dit vaak een openbaar bod zijn (kan zowel vriendelijk als vijandig) terwijl bij
besloten verhoudingen de aandeelhouders bekend zijn waardoor een
aandelenfusie na wat onderhandelen relatief makkelijk uitgevoerd wordt.
3
