Uitgebreide samenvatting Differentiële psychologie

H1. Inleiding persoonlijkheidspsychologie

Accentverschil maken wrm we dit differentiële psychologie noemen ipv PH-psychologie.

Klassieke theorieën
 PH-psycho kan zich richten op verschillende analyse niveaus
 De meeste ‘grote’ klassieke theorieën vertrekken vanuit een universele benadering: =
fundamentele psychologische processen en kenmerken die gelden voor alle mensen, of hoe
mensen in het algemeen kunnen beschreven worden.
 Accent op wat geldt voor iedereen (universeel)
• Vb Freud: zijn universele psychische structuur is van toepassing op alle mensen. Iedereen
heeft een (id, ego en superego)

Hedendaags onderzoek naar de PH
 Legt meestal (itt de klassieke theorieën) de nadruk op individuele en groepsverschillen ( → niet
universeel) (wel verschillen in PH)
• Vb kijken hoe er psychologische verschillen zijn tussen mannen en vrouwen.

 Elke onderzoeker binnen Diff psycho vertrekt vanuit zijn eigen perspectief (specialisatie). Elk van
de bestaandeperspectieven omvat delen van de waarheid.
• Geen perspectief is slechter of beter dan de andere, elk perspectief is aanvullend. Elk van
de bestaande perspectieven bevat delen van de waarheid.
• Manier om specialisaties in het onderzoek naar PH te bundelen = Erkennen dat er
verschillende even belangrijke kennisdomeinen bestaan.
• Grote uitdaging = integratie van alle kennis (dit is waarom men in onderzoek graag
interdisciplinair werk)
• Ook in onderzoek gaan onderzoekers vanuit verschillende kennis domeinen samenwerken
om op die manier onderzoeksvragen beter en integraler te kunnen beantwoorden.

Kennis domein
 Iedereen brengt zijn kennis vanuit zijn domein
 = een gespecialiseerd gebied binnen de wetenschap van de psychologie, van waaruit psychologen
zich richten op het leren over specifieke en beperkte aspecten van de menselijke natuur
• Elke specialisatie verzamelt zijn eigen kennis en heeft zijn eigen expertise. Uiteindelijk
moeten we nog steeds streven naar een integratie van kennis van deze domeinen.

 Integratie nodig om “volledig beeld” van de persoonlijkheid te krijgen.

Zes kennis domeinen
 Dispositionele
 Biologische
 Intrapsychische
 Cognitief en ervarings-
 Sociale en culturele
 Aanpassing


Vetgedrukt = diegene die men gaat behandelen

Examen: vb onderzoek ‘welk domein past hierbij’ -> domein kunnen herkennen (accenten van elk domein goed
kennen)
1

,Dispositionele domein
 De aandacht wordt vooral gericht op manieren waarop individuen verschillend zijn
van elkaar. Dit domein doorkruist daardoor alle andere domeinen. (beetje zoals
def differentiële psycho)
• Richten op verschillen. Mensen kunnen op allerlei vlakken verschillen

 Richt zich op disposities van op een bepaalde manier te gedragen. Individuen
kunnen op die manier op verschillende disposities verschillend zijn. (bvb op vlak
van emoties, zelfconcept etc)
 Het gaat handelen over de trekken, over temperament waarmee iemand geboren w, en de
trekken die zich tijdens het leven ontwikkelen.
 Centrale vraag : hoe gaan individuen op dat vlak van elkaar verschillend zijn

 Het centrale doel is om fundamentele disposities te identificeren (accent op de
meest belangrijke manieren waarop individuen ook verschillend zijn)
• Vraag is wat is de oorsprong van individuele verschillen, ontwikkelen
verschillen individuele verschillen zich over de tijd, etc

Biologische domein
 Mensen zijn in de eerste plaats verzamelingen van biologische systemen
 Die systemen zijn de bouwstenen voor gedrag, denken en emoties
 Behandelen van: de genetische basis van PH (bvb tweelingen onderzoek),
fysiologische benaderingen van PH (bvb link tussen hormonen en ph), evolutionaire
benaderingen (bvb adaptatie aan de omgeving)

Intrapsychische domein
 Mentale mechanismen van de PH, vaak niet op ‘bewust niveau’ (Onbewust)
 Cf. persoonlijkheidspsychologie I:
• Freud’s klassieke theorie en meer moderne benaderingen van de
psychoanalyse (bvb onderdrukking, ontkenning, projectie etc.)
• Motieven voor behoeften (power, achievement, intimacy) (TAT)

Cognitieve en ervaringsdomein
 Aandacht voor cognitie en subjectieve ervaringen zoals bewuste gedachten,
gevoelens, overtuigingen, verlangens
 Aspecten die men daarbij bekijkt :
• Zelf en zelfconcept; Streefdoelen ; Emotionele ervaringen; Intelligentie

 In dit vak behandeld men hier 2 aspecten van. Hier wordt de nadruk gelegd op
emotie en PH
• Vb. voelen we ons eerder vrolijk, gelukkig, enz.

Sociale en culturele domein
 PH beïnvloedt en wordt beïnvloed (2 richting) door cultuur en sociale contexten
 Onderzoek naar culturele verschillen tussen groepen (bv. naar agressie)
 Individuele verschillen in culturen – bvb Hoe komt PH tot uiting in een sociale
context?
• We gaan bvb kijken naar beïnvloedingstactieken, hoe ga je andere
overtuigen? (iedereen past dit toe als je iets wilt bereiken)
• Onder het sociaal en cultureel domein van de hoofdstukken PH en sociale
interactie : geslachtverschillen en PH & cultuur en PH



2

,Domein van aanpassing
 PH heeft een sleutelrol bij onze manier van ‘copen’ en aanpassen (‘aanpassen aan’
en ‘copen met’ dagelijkse en andere gebeurtenissen in het leven)
aan gebeurtenissen in het dagelijks leven
 PH staat ivm gezondheid en staat ivm problemen bij coping en aanpassing
 Moeilijkheden met aanpassing aan omgeving / interpersoonlijke problemen = zeer
vaak voorkomend bij Persoonlijkheidsstoornissen




3

, H2. PH-trekken over de tijd: Stabiliteit versus verandering
(dispositionele domein)

PH-trekken over de tijd: stabiel versus verandering
o Dit is het eerste hoofdstuk dat aansluit bij het dispositionele domein. (als disposities kijken naar PH-trekken)
o Accent op individuele verschillen over de tijd
o Trekken over de tijd :
• Blijven stabiel
• Ze gaan veranderen

o Coherentie = vorm van stabiliteit, geeft aan dat de trek stabiel blijft, maar daarbij kan de uiting wel
verschillend zijn
• bvb energieke baby -> w een extravert persoon = coherent -> de trek het energieke/
avontuurlijke/ extraverte blijft; maar de uiting w anders: bvb als tiener uitbundig feesten, als
baby met het eten spelen, als ouder naar pretparken gaan
• trek blijft stabiel maar je gaat die op een ander manier uiten! = coherentie

o In dit hoofdstuk gaat men zich richten op stabiliteit versus verandering


Belangrijke vragen
o Hoe evolueert PH doorheen iemands leven?
o Hoe stabiel zijn verschillen tussen mensen doorheen de tijd?
o Wat verandert er? Wat blijft stabiel?
o Kan je van kleinsaf, al in verschillen tussen kinderen, latere verschillen zien in volwassenheid?


Denk terug aan de tijd dat je 12/16 jaar was (tiener, middelbare school)
o Wie is helemaal dezelfde persoon als toen?
o Wie is een totaal “een ander persoon” als toen?
o Wie zit er eerder tussen in ?

o Noteer twee kenmerken (trek, interesse, wat je belangrijk vond/vindt) van jezelf die je toen had, en
nu niet meer, en twee die je toen niet had, maar nu wel.
o Noteer twee kenmerken die je toen, en nu hebt.

o Sommige aspecten blijven dezelfde, “kern” blijft dezelfde ; andere aspecten gaan (soms grote)
veranderingen door
o Besluit wat betreft PH: Sommige dingen veranderen, anderen blijven


Conceptuele begrippen
o Persoonlijkheidsontwikkeling
o Stabiliteit
o Verandering




1