De duurzame verpleegkundige
Medische microbiologie
1. Inleiding
Medische microbiologie
3 woorden
1. Biologie
= De studie van de levende organismen
- Griekse woorden; bios = leven – logos = leer
- Levende organismen kunnen op verschillende niveaus worden bestudeerd door verschillende
biologische disciplines
- Celbiologie, anatomie, fysiologie, plantkunde
2. Micro-
- Het betreft levende organismen die niet met blote oog en dus enkel m.b.v. microscoop
waarneembaar zijn
- Microscoop; klassieke lichtmicroscoop: micro-organismen met grootte meer dan 0,1 µm
- Elektronenmicroscoop: virussen (<100nm)
- Uitzondering: meercellige parasieten (wormen, luizen met blote oog waarneembaar –
geen microscoop)
3. Medisch
- Enkel de micro-organismen die medisch relevant zijn worden bestudeerd door de medische
microbiologie
- Organismen die geen ziekteverwekkend vermogen bezitten (bier- en bakkersgisten) worden
niet bestudeerd
Bestuderen van MO die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van (infectie)ziekten bij de
mens
Infectieziekten = het gevolg van interactie tussen mens en ander biologisch agens (MO)
Meeste interacties tussen mens en een MO zijn niet schadelijk, anderzijds kunnen sommige
interacties schade berokkenen aan de mens => infectieziekte
1.1. Evolutie van het leven op aarde
Prokaryote Meercellige
eencellige Protisten = organismen
organismen complexere 1. Planten
(~bacteriën) eukaryote
eencelligen 2. Schimmels
=>
voorlopercellen 3. Dieren
- Prokaryoot = cel waarvan de kern geen kernmembraan bezit zodat het chromosoom vrij in
cytoplasma ligt
- Eukaryoot = organisme waarvan de cellen een kern bezitten die omgeven is door een
kernmembraan
- Protist = groep van eencellige eukaryote organismen
1
,De duurzame verpleegkundige
1.2. De 4 grote domeinen van de medische microbiologie
1. Bacteriologie = bestudeert bacteriën, eencellige prokaryote organismen
2. Virologie = bestudeert virussen, infectieuze agentia die voor hun metabolisme en
vermeerdering volledig afhankelijk zijn van een levende gastheer
3. Mycologie: bestudeert de schimmels en gisten (verzamelnaam: fungi), eencellige,
respectievelijk meercellige eukaryote organismen
4. Parasitologie = bestudeert parasieten, eukaryote levensvormen die ten koste leven van een
andere levensvorm (gastheer)
- Eencelligen: protozoa = malariaparasiet
- Meercelligen: arthropoden (geleedpotigen) = luizen, helminthen (wormen) = aarsmade
1.3. Micro-organismen zijn verantwoordelijk voor het ontstaan van
infectieziekten
Infectie?
Wanneer het organisme zorgt voor schade of een veranderde fysiologie bij de mens welke
zich kan uiten als symptomen of eerder subklinisch (zonder symptomen) kan blijven
Om te kunnen zeggen dat een micro-organisme de oorzaak is van een bepaalde infectieziekte moet
er een causaal verband zijn tussen MO en infectieziekte om dat te kunnen aantonen werden de
postulaten van Koch opgesteld
3 postulaten waaraan voldaan moet worden om te spreken van causaal verband (heel belangrijk)
2
,De duurzame verpleegkundige
1. MO dient gevonden te worden bij elke patiënt die aan de infectieziekte lijdt en niet bij een
gezond iemand
Uitzondering: residente microbiota = deze MO die we van nature op ons lichaam dragen
2. MO dient geïsoleerd te kunnen worden en buiten het lichaam in cultuur gebracht te kunnen
worden
= virus of MO dient buiten het lichaam van gastheer gehaald te kunnen worden en gekweekt
te kunnen worden op een cultuur
Uitzondering: virussen (kan niet gezien worden als levend organisme – heeft buiten
lichaam een beperkte levensduur) moeilijk om virus buiten gastheer te kweken
3. Inbrengen van gekweekte MO dient bij een proefdier tot ziekte te leiden en MO dient
opnieuw geïsoleerd te kunnen worden uit het proefdier
Uitzondering: zoönosen = MO die in een dier kunnen overleven, maar niet specifiek tot een
ziekte leiden – kunnen op een of andere manier wel tot bij de mens geraken en deze
infecteren (Corona virus)
Vraag
Leidt elke besmetting met een MO tot ziekte?
Neen, het is niet omdat we drager zijn van een bepaald MO dat we ziek worden
3
, De duurzame verpleegkundige
We hebben heel veel MO in/op ons lichaam en deze zijn ook noodzakelijk. Doorheen ons bestaan
worden deze ontwikkeld, we worden als het ware bijna steriel geboren en doorheen ons leven
komen we in contact met MO die levensnoodzakelijk zijn.
Voorbeeld
Bij de geboorte; in normale omstandigheden wordt een kind vaginaal geboren. Bij het ademhappen
bij de geboorte komt het kind in onmiddellijk contact met de vaginale flora van de mama. Eerste
contact met MO en is noodzakelijk om ook een darmflora te kunnen ontwikkelen. Wanneer kind
geboren wordt met een keizersnede dan wordt alles steriel gemaakt en komt het kind niet in contact
met de vaginale flora en dat betekent dat het kind vatbaarder is voor ziektes tijdens de eerste
levensjaren.
Vraag
Zouden we beter af zijn zonder bacteriën in ons lichaam?
Neen
Ziekmakende micro-organismen
1. Pathogenen
- Primair (=conventioneel) pathogenen
Veroorzaken bij de meeste besmette individuen infectie
Bepalende factoren; aard en eigenschappen van organisme (= virulentie) + gastheer
Infectie die bij meerderheid individuen tot ziekte leiden
Treedt ziekte op? afhankelijkheid van weerstand gastheer
Immunisatie? – gastheer ooit in contact geweest met bepaald MO en
immuniteit opgebouwd // vaccinatie
Genetische factoren
2. Opportunisten
- MO die tot ziekte leiden enkel bij verminderde weerstand (HIV)
- = opportunistische infectie
Niet alle MO zijn in staat om ziekte te veroorzaken
Sommigen leven op onze huid, in onze mond, onze darmen = residente microbiota
Meeste van deze organismen zijn niet schadelijk + ze zijn zelf noodzakelijk voor normaal
fysiologisch functioneren
Beschermen ons tegen besmetting met pathogene MO en zorgen bepaalde MO in darm voor
aanmaak vitamine K
Aan de hand van balans weergeven wanneer specifiek een besmetting tot een infectie leidt. Enerzijds
hebben we virulentie (eigen aan MO) en anderzijds weerstand (eigen aan gastheer). Als weerstand
sterker is dan virulentie, dan heeft het MO geen kans om gastheer ziek te maken.
4
Medische microbiologie
1. Inleiding
Medische microbiologie
3 woorden
1. Biologie
= De studie van de levende organismen
- Griekse woorden; bios = leven – logos = leer
- Levende organismen kunnen op verschillende niveaus worden bestudeerd door verschillende
biologische disciplines
- Celbiologie, anatomie, fysiologie, plantkunde
2. Micro-
- Het betreft levende organismen die niet met blote oog en dus enkel m.b.v. microscoop
waarneembaar zijn
- Microscoop; klassieke lichtmicroscoop: micro-organismen met grootte meer dan 0,1 µm
- Elektronenmicroscoop: virussen (<100nm)
- Uitzondering: meercellige parasieten (wormen, luizen met blote oog waarneembaar –
geen microscoop)
3. Medisch
- Enkel de micro-organismen die medisch relevant zijn worden bestudeerd door de medische
microbiologie
- Organismen die geen ziekteverwekkend vermogen bezitten (bier- en bakkersgisten) worden
niet bestudeerd
Bestuderen van MO die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van (infectie)ziekten bij de
mens
Infectieziekten = het gevolg van interactie tussen mens en ander biologisch agens (MO)
Meeste interacties tussen mens en een MO zijn niet schadelijk, anderzijds kunnen sommige
interacties schade berokkenen aan de mens => infectieziekte
1.1. Evolutie van het leven op aarde
Prokaryote Meercellige
eencellige Protisten = organismen
organismen complexere 1. Planten
(~bacteriën) eukaryote
eencelligen 2. Schimmels
=>
voorlopercellen 3. Dieren
- Prokaryoot = cel waarvan de kern geen kernmembraan bezit zodat het chromosoom vrij in
cytoplasma ligt
- Eukaryoot = organisme waarvan de cellen een kern bezitten die omgeven is door een
kernmembraan
- Protist = groep van eencellige eukaryote organismen
1
,De duurzame verpleegkundige
1.2. De 4 grote domeinen van de medische microbiologie
1. Bacteriologie = bestudeert bacteriën, eencellige prokaryote organismen
2. Virologie = bestudeert virussen, infectieuze agentia die voor hun metabolisme en
vermeerdering volledig afhankelijk zijn van een levende gastheer
3. Mycologie: bestudeert de schimmels en gisten (verzamelnaam: fungi), eencellige,
respectievelijk meercellige eukaryote organismen
4. Parasitologie = bestudeert parasieten, eukaryote levensvormen die ten koste leven van een
andere levensvorm (gastheer)
- Eencelligen: protozoa = malariaparasiet
- Meercelligen: arthropoden (geleedpotigen) = luizen, helminthen (wormen) = aarsmade
1.3. Micro-organismen zijn verantwoordelijk voor het ontstaan van
infectieziekten
Infectie?
Wanneer het organisme zorgt voor schade of een veranderde fysiologie bij de mens welke
zich kan uiten als symptomen of eerder subklinisch (zonder symptomen) kan blijven
Om te kunnen zeggen dat een micro-organisme de oorzaak is van een bepaalde infectieziekte moet
er een causaal verband zijn tussen MO en infectieziekte om dat te kunnen aantonen werden de
postulaten van Koch opgesteld
3 postulaten waaraan voldaan moet worden om te spreken van causaal verband (heel belangrijk)
2
,De duurzame verpleegkundige
1. MO dient gevonden te worden bij elke patiënt die aan de infectieziekte lijdt en niet bij een
gezond iemand
Uitzondering: residente microbiota = deze MO die we van nature op ons lichaam dragen
2. MO dient geïsoleerd te kunnen worden en buiten het lichaam in cultuur gebracht te kunnen
worden
= virus of MO dient buiten het lichaam van gastheer gehaald te kunnen worden en gekweekt
te kunnen worden op een cultuur
Uitzondering: virussen (kan niet gezien worden als levend organisme – heeft buiten
lichaam een beperkte levensduur) moeilijk om virus buiten gastheer te kweken
3. Inbrengen van gekweekte MO dient bij een proefdier tot ziekte te leiden en MO dient
opnieuw geïsoleerd te kunnen worden uit het proefdier
Uitzondering: zoönosen = MO die in een dier kunnen overleven, maar niet specifiek tot een
ziekte leiden – kunnen op een of andere manier wel tot bij de mens geraken en deze
infecteren (Corona virus)
Vraag
Leidt elke besmetting met een MO tot ziekte?
Neen, het is niet omdat we drager zijn van een bepaald MO dat we ziek worden
3
, De duurzame verpleegkundige
We hebben heel veel MO in/op ons lichaam en deze zijn ook noodzakelijk. Doorheen ons bestaan
worden deze ontwikkeld, we worden als het ware bijna steriel geboren en doorheen ons leven
komen we in contact met MO die levensnoodzakelijk zijn.
Voorbeeld
Bij de geboorte; in normale omstandigheden wordt een kind vaginaal geboren. Bij het ademhappen
bij de geboorte komt het kind in onmiddellijk contact met de vaginale flora van de mama. Eerste
contact met MO en is noodzakelijk om ook een darmflora te kunnen ontwikkelen. Wanneer kind
geboren wordt met een keizersnede dan wordt alles steriel gemaakt en komt het kind niet in contact
met de vaginale flora en dat betekent dat het kind vatbaarder is voor ziektes tijdens de eerste
levensjaren.
Vraag
Zouden we beter af zijn zonder bacteriën in ons lichaam?
Neen
Ziekmakende micro-organismen
1. Pathogenen
- Primair (=conventioneel) pathogenen
Veroorzaken bij de meeste besmette individuen infectie
Bepalende factoren; aard en eigenschappen van organisme (= virulentie) + gastheer
Infectie die bij meerderheid individuen tot ziekte leiden
Treedt ziekte op? afhankelijkheid van weerstand gastheer
Immunisatie? – gastheer ooit in contact geweest met bepaald MO en
immuniteit opgebouwd // vaccinatie
Genetische factoren
2. Opportunisten
- MO die tot ziekte leiden enkel bij verminderde weerstand (HIV)
- = opportunistische infectie
Niet alle MO zijn in staat om ziekte te veroorzaken
Sommigen leven op onze huid, in onze mond, onze darmen = residente microbiota
Meeste van deze organismen zijn niet schadelijk + ze zijn zelf noodzakelijk voor normaal
fysiologisch functioneren
Beschermen ons tegen besmetting met pathogene MO en zorgen bepaalde MO in darm voor
aanmaak vitamine K
Aan de hand van balans weergeven wanneer specifiek een besmetting tot een infectie leidt. Enerzijds
hebben we virulentie (eigen aan MO) en anderzijds weerstand (eigen aan gastheer). Als weerstand
sterker is dan virulentie, dan heeft het MO geen kans om gastheer ziek te maken.
4
