HOOFDSTUK 1:
ETNOGRAFIE
WAT IS EEN ETNOGRAFIE?
ἔθνος (ethnos) = volk/mensen
γραφία (graphia) = writing (schrijven over een gemeenschap)
• Wat?
o Zowel een onderzoeksmethode als een output/resultaat van een onderzoek.
• Doel:
o Het geven van een diepgaande beschrijving/ begrip van de sociale organisatie van
een menselijke groep.
• Centraal staat het begrijpen van de betekenissen die respondenten toekennen aan zichzelf,
hun eigen handelen en hun sociale omgeving en de manier waarop die worden gevormd
door de context/ de context vormgeven
• Constructivistische ondertoon: begrijpen van de wereld
• Hoe?
o Lange periodes van participerende observatie als centrale (maar vaak niet de enige)
dataverzamelingstechniek en een focus op gedrag in natuurlijke contexten.
§ Participerende observatie: deelnemen en observeren
§ Zo voelen ze zich vertrouwd met jouw aanwezigheid & gaat dit minder een
rol spelen
• Waar?
o Veldwerk staat centraal en daaraan verbonden het proces van het onderhandelen
van toegang tot respondenten en het langdurig verblijf in hun natuurlijke setting.
§ Je verblijft een lange tijd in een setting om een vertrouwensrelatie op te
bouwen, wat leidt tot meer betrouwbare informatie
§ Essentieel is ook dat je het voor een bepaalde periode doet. Dit is ook
uitdagender om dit te organiseren. Het vraagt veel tijd om te organiseren.
§ Observeren betekend ook dat je toegang moet onderhandelen
1
,VAN ONDERDRUKTE EN DEVIANTE GROEPEN…
• Etnografisch onderzoek bestaat al van de jaren 40. Initieel focussen etnografen zich op
“marganalised groups”.
• Etnografie werd vanuit een kritisch standpunt uitgevoerd met het doel om groepen te
onderzoeken. Om inzicht te krijgen in die groepen om ze een stem te geven, om hun visie
over de maatschappij te laten horen (in verband met ongelijkheid, discriminatie…).
• Als we kijken naar klassieke etnografieën dan zien we dat er een shift is in focus van
etnografen. Eerst werd er gefocust op onderdrukte en deviante groepen.
o Bv: Paul Willis:
§ Volgt studenten die uit een arbeidersmilieu komen, en hij kijkt hoe die
mensen zichzelf buiten spel zitten in het onderwijs door hun eigen gedrag.
En de reden is omdat ze zichzelf niet kunnen terugvinden (normen &
waarden) in het onderwijssysteem. Ze gaan zich daartegen verzetten, en zo
gaan ze hun eigen positie reproduceren.
o The Nude beach: 1977 (nudisten)
o Tearoom trade: 1975 (holebi’s)
o Street Corner Society: 1943 (etnische minderheden in stedelijke gebieden)
o Learning to labour: 1977
o Nickle and Dimed: 1996 (stel dat je in Amerika onderaan de ladder werkt, kan je
overleven?)
• Ze focussen hun lens op marginale groepen:
o De conclusie is vaak dat die groepen niet gevaarlijk zijn, maar ze zijn juist het
slachtoffer van een systeem dat hun niet begrijpt
… TOT MACHTIGE GROEPEN EN INSTANTIES
• Recent zie je een shift van etnografie die kijkt naar de most powerfull. Recente etnografieën
kijken naar machtige groepen en instanties.
o Bijvoorbeeld: Hoe komt het dat ‘online news’ zoveel macht heeft?
§ Shift van focussen van degene die onderaan aan de ladder staan, naar
degene die boven staan
o Bijvoorbeeld: Karen Ho (liquidated):
§ Ze heeft boekhoudkunde gestudeerd, maar ook antropologie: ze heeft
onderzoek gedaan in die Wall Street bedrijven die ook aan de oorzaak lagen
van de grote crisis in de VS. Waar ze de cultuur van die organisaties gaat
onderzoeken en hoe die bijdraagt tot een soort crisis die wereldwijd werd
ervaren.
2
,ETNOGRAFISCHE ONDERZOEKSPROCES: CURSUS METHODOLOGIE (ROOSE)
1. Planning van veldonderzoek.
2. Toegang verkrijgen tot het veld.
3. Verblijf in het veld.
4. Uittreden uit het veld.
5. Voor- en nadelen van veldonderzoek.
IN DEZE CURSUS…
1. Opzetten van onderzoek
o Kiezen van een onderzoeksrol (vandaag bespreken)
§ Welke rol jij als onderzoeker gaat opnemen in het uitvoeren van dat soort
onderzoek.
§ Die keuze is doorslaggevend voor het hele proces
o Kiezen van een setting
§ Onderhandelen van toegang
2. Intrede in de setting
o Het verblijf in een setting
o Aanpassen aan cultuur
o Kiezen van informanten
3. Observeren
4. Uittreden
5. Mogelijke problemen in etnografisch onderzoek
KIEZEN VAN EEN ONDERZOEKSROL
3 Types van veldonderzoek (cursus methodologie – Henk Roose):
1. Participeren en/of observeren/waarnemen?
2. Open en/of verborgen:
o Mensen weten dat je een onderzoek uitvoert of ze weten het net niet.
3. Achterliggende ‘visie op mens en maatschappij die onderzoeker hanteert’ (‘paradigma’):
o Coöperatief
§ Onderzoek doen samen met je respondenten, je vertrouwt ze
o Investigatief onderzoek
§ Onderscheid maken tussen onderzoeker en respondenten, je vertrouwt ze
niet
à Ik ga niet dieper in op derde aspect van de rol van de onderzoeker.
à Ik ga aan de hand van concrete voorbeelden implicaties van het opnemen van rollen bespreken
in etnografisch onderzoek.
3
, OBSERVEREN EN/OF PARTICIPEREN? (1)
• De onderzoeker kan in een participerende observatie verschillende rollen aannemen. Dat
wil zeggen dat hij, afhankelijk van het onderzoek, een bepaalde positie in het veld zal
aannemen. Deze positie wordt bepaald door:
o 3 dimensies:
§ Identiteit van de onderzoeker/ persoonlijkheid
§ Informatie
§ De setting
• Typologie van Gold (1958) onderscheid 4 rollen die de onderzoeker in het veld kan
opnemen:
Volledig participant Participant als observator Observator als participant Volledig observator
1. Volledig participant
• De onderzoeker duikt in deze rol volledig onder in de setting
• Hij neemt deel aan het dagelijkse leven en niemand weet dat hij onderzoeker is
• Deze rol maakt het mogelijk om geheime informatie in en over de setting te verzamelen
• Nadeel: het is moeilijk vol te houden (bv illegale handelingen) + ethische problemen
2. Participant als observator
• Nadruk ligt op het participeren
• De betrokkenen kennen de onderzoeker en weten wat hij komt doen
• Nadeel:
o Evenwicht tussen participeren en observeren (zeker als de participanten
verdedigings- en misleiding strategieën gebruiken, kan de taak van de onderzoeker
heel zwaar worden
• Voordeel:
o Ten opzichte van volledig participeren
§ Kan zich uit de setting terugtrekken (bij gewetensconflicten)
3. Observator als participant.
• Klemtoon op observeren
• De onderzoeker participeert niet echt in de setting, maar wordt door informanten
geïntroduceerd
• De onderzoeker wordt al buitenstaander geïntroduceerd.
• Alle informatie die ze krijgen zal een publiek karakter hebben en aan elke buitenstaander
beschikbaar worden gesteld
• Nadeel:
o De oppervlakkigheid van de contacten + risico van subjectieve waarnemingen en
interpretaties
• Voordeel:
o Gemakkelijk de setting verlaten
4
ETNOGRAFIE
WAT IS EEN ETNOGRAFIE?
ἔθνος (ethnos) = volk/mensen
γραφία (graphia) = writing (schrijven over een gemeenschap)
• Wat?
o Zowel een onderzoeksmethode als een output/resultaat van een onderzoek.
• Doel:
o Het geven van een diepgaande beschrijving/ begrip van de sociale organisatie van
een menselijke groep.
• Centraal staat het begrijpen van de betekenissen die respondenten toekennen aan zichzelf,
hun eigen handelen en hun sociale omgeving en de manier waarop die worden gevormd
door de context/ de context vormgeven
• Constructivistische ondertoon: begrijpen van de wereld
• Hoe?
o Lange periodes van participerende observatie als centrale (maar vaak niet de enige)
dataverzamelingstechniek en een focus op gedrag in natuurlijke contexten.
§ Participerende observatie: deelnemen en observeren
§ Zo voelen ze zich vertrouwd met jouw aanwezigheid & gaat dit minder een
rol spelen
• Waar?
o Veldwerk staat centraal en daaraan verbonden het proces van het onderhandelen
van toegang tot respondenten en het langdurig verblijf in hun natuurlijke setting.
§ Je verblijft een lange tijd in een setting om een vertrouwensrelatie op te
bouwen, wat leidt tot meer betrouwbare informatie
§ Essentieel is ook dat je het voor een bepaalde periode doet. Dit is ook
uitdagender om dit te organiseren. Het vraagt veel tijd om te organiseren.
§ Observeren betekend ook dat je toegang moet onderhandelen
1
,VAN ONDERDRUKTE EN DEVIANTE GROEPEN…
• Etnografisch onderzoek bestaat al van de jaren 40. Initieel focussen etnografen zich op
“marganalised groups”.
• Etnografie werd vanuit een kritisch standpunt uitgevoerd met het doel om groepen te
onderzoeken. Om inzicht te krijgen in die groepen om ze een stem te geven, om hun visie
over de maatschappij te laten horen (in verband met ongelijkheid, discriminatie…).
• Als we kijken naar klassieke etnografieën dan zien we dat er een shift is in focus van
etnografen. Eerst werd er gefocust op onderdrukte en deviante groepen.
o Bv: Paul Willis:
§ Volgt studenten die uit een arbeidersmilieu komen, en hij kijkt hoe die
mensen zichzelf buiten spel zitten in het onderwijs door hun eigen gedrag.
En de reden is omdat ze zichzelf niet kunnen terugvinden (normen &
waarden) in het onderwijssysteem. Ze gaan zich daartegen verzetten, en zo
gaan ze hun eigen positie reproduceren.
o The Nude beach: 1977 (nudisten)
o Tearoom trade: 1975 (holebi’s)
o Street Corner Society: 1943 (etnische minderheden in stedelijke gebieden)
o Learning to labour: 1977
o Nickle and Dimed: 1996 (stel dat je in Amerika onderaan de ladder werkt, kan je
overleven?)
• Ze focussen hun lens op marginale groepen:
o De conclusie is vaak dat die groepen niet gevaarlijk zijn, maar ze zijn juist het
slachtoffer van een systeem dat hun niet begrijpt
… TOT MACHTIGE GROEPEN EN INSTANTIES
• Recent zie je een shift van etnografie die kijkt naar de most powerfull. Recente etnografieën
kijken naar machtige groepen en instanties.
o Bijvoorbeeld: Hoe komt het dat ‘online news’ zoveel macht heeft?
§ Shift van focussen van degene die onderaan aan de ladder staan, naar
degene die boven staan
o Bijvoorbeeld: Karen Ho (liquidated):
§ Ze heeft boekhoudkunde gestudeerd, maar ook antropologie: ze heeft
onderzoek gedaan in die Wall Street bedrijven die ook aan de oorzaak lagen
van de grote crisis in de VS. Waar ze de cultuur van die organisaties gaat
onderzoeken en hoe die bijdraagt tot een soort crisis die wereldwijd werd
ervaren.
2
,ETNOGRAFISCHE ONDERZOEKSPROCES: CURSUS METHODOLOGIE (ROOSE)
1. Planning van veldonderzoek.
2. Toegang verkrijgen tot het veld.
3. Verblijf in het veld.
4. Uittreden uit het veld.
5. Voor- en nadelen van veldonderzoek.
IN DEZE CURSUS…
1. Opzetten van onderzoek
o Kiezen van een onderzoeksrol (vandaag bespreken)
§ Welke rol jij als onderzoeker gaat opnemen in het uitvoeren van dat soort
onderzoek.
§ Die keuze is doorslaggevend voor het hele proces
o Kiezen van een setting
§ Onderhandelen van toegang
2. Intrede in de setting
o Het verblijf in een setting
o Aanpassen aan cultuur
o Kiezen van informanten
3. Observeren
4. Uittreden
5. Mogelijke problemen in etnografisch onderzoek
KIEZEN VAN EEN ONDERZOEKSROL
3 Types van veldonderzoek (cursus methodologie – Henk Roose):
1. Participeren en/of observeren/waarnemen?
2. Open en/of verborgen:
o Mensen weten dat je een onderzoek uitvoert of ze weten het net niet.
3. Achterliggende ‘visie op mens en maatschappij die onderzoeker hanteert’ (‘paradigma’):
o Coöperatief
§ Onderzoek doen samen met je respondenten, je vertrouwt ze
o Investigatief onderzoek
§ Onderscheid maken tussen onderzoeker en respondenten, je vertrouwt ze
niet
à Ik ga niet dieper in op derde aspect van de rol van de onderzoeker.
à Ik ga aan de hand van concrete voorbeelden implicaties van het opnemen van rollen bespreken
in etnografisch onderzoek.
3
, OBSERVEREN EN/OF PARTICIPEREN? (1)
• De onderzoeker kan in een participerende observatie verschillende rollen aannemen. Dat
wil zeggen dat hij, afhankelijk van het onderzoek, een bepaalde positie in het veld zal
aannemen. Deze positie wordt bepaald door:
o 3 dimensies:
§ Identiteit van de onderzoeker/ persoonlijkheid
§ Informatie
§ De setting
• Typologie van Gold (1958) onderscheid 4 rollen die de onderzoeker in het veld kan
opnemen:
Volledig participant Participant als observator Observator als participant Volledig observator
1. Volledig participant
• De onderzoeker duikt in deze rol volledig onder in de setting
• Hij neemt deel aan het dagelijkse leven en niemand weet dat hij onderzoeker is
• Deze rol maakt het mogelijk om geheime informatie in en over de setting te verzamelen
• Nadeel: het is moeilijk vol te houden (bv illegale handelingen) + ethische problemen
2. Participant als observator
• Nadruk ligt op het participeren
• De betrokkenen kennen de onderzoeker en weten wat hij komt doen
• Nadeel:
o Evenwicht tussen participeren en observeren (zeker als de participanten
verdedigings- en misleiding strategieën gebruiken, kan de taak van de onderzoeker
heel zwaar worden
• Voordeel:
o Ten opzichte van volledig participeren
§ Kan zich uit de setting terugtrekken (bij gewetensconflicten)
3. Observator als participant.
• Klemtoon op observeren
• De onderzoeker participeert niet echt in de setting, maar wordt door informanten
geïntroduceerd
• De onderzoeker wordt al buitenstaander geïntroduceerd.
• Alle informatie die ze krijgen zal een publiek karakter hebben en aan elke buitenstaander
beschikbaar worden gesteld
• Nadeel:
o De oppervlakkigheid van de contacten + risico van subjectieve waarnemingen en
interpretaties
• Voordeel:
o Gemakkelijk de setting verlaten
4
