Leren en cognitie
H3 & H4 Behaviorisme
I Behaviorisme (Watson)
Gaat over de relatie tussen input (stimulus) en output (respons).
-> Watson is de stichter van het behaviorisme (1913).
-> belangrijke termen:
- equipotentially = het leren van mensen en dieren gaat bijna hetzelfde
- objectivity = de stimulus-respons relatie waarover je iets kunt zeggen
- de mentale processen die plaats vinden tijdens leren zijn niet relevant; black box.
- leren = een verandering in gedrag; conditioneren
- tabula rasa/blank slate = de mens wordt geboren zonder kennis en vaardigheden, dus
. alles wordt gevormd en geleerd door ervaringen
- spaarzaamheid = de simpelste theorie is de beste.
-> zelfs heel ingewikkeld gedrag kan geleerd worden door de juiste reinforcement.
Thorndicke : hoe wordt een nieuwe vaardigheid geleerd?
puzzelbox : kan een kat uit een doos ontsnappen door aan een hendel te trekken? -> trial
and error leidt tot een leercurve. De kat ziet de link tussen stimulus (box) en respons (aan
de hendel trekken) en ontsnapt steeds sneller.
-> dus: kennis = de link tussen stimulus en respons.
-> drie wetten:
- law of readiness : mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’ voor
. zijn
- law of exercise : herhaling maakt de links tussen stimulus en respons sterker
- law of effect : de link wordt versterkt/verzwakt door belonen/straffen.
Kritiek op behaviorisme:
- we leren ook door observatie en imitatie
- het organisme is ook van belang
- gaat niet over het brein
- leren werkt niet altijd op dezelfde manier
- er wordt geen rekening gehouden met de ontwikkeling van het kind
Conditionering:
● klassiek = leren van nieuwe verbanden/associaties tussen stimulus en respons
> 2 stimuli tegelijk aangeboden (ucS + cS)
● operant = aanleren van nieuw gedrag door beloning/straf (reinforcement)
> na een respons volgt een beloning
II Klassieke conditionering (Pavlov)
= er worden verbanden gelegd tussen stimulus en responses
Er zijn geconditioneerde- en ongeconditioneerde stimuli en responses.
ucS ucR
geur speeksel aanmaak
vallen pijn
geluid opschrikken
gapen slapen
,Pavlov’s conditionering:
1. ucS (eten) = ucR (kwijlen)
2. nS (bel) = ucR (niks)
3. nS (bel) + ucS (vlees) = ucR (kwijlen)
4. cS (bel) = cR (kwijlen)
Factoren van belang bij de neutrale stimulus:
- nabijheid (contiguity) : cS moest vlak voor de ucS gepresenteerd worden
- afhankelijkheid (contigency) : cS presenteren wanneer de kans op ucS het grootst is.
Fenomen conditionering:
- uitdoving (extinction) cR ; gebeurt weinig
- spontaan herstel van de cS en cR
- generalisatie ; angst voor konijnen uitbreiden naar angst voor harige diertjes.
Hogere-orde conditionering (second-order conditionering)
1. Opener (cS) + eten (ucS) = kwijlen (ucR)
2. Kastje (second-order S) + opener (cS) = kwijlen (cR)
3. Kastje (second-order S) = kwijlen (cR)
Counter-conditioning = gedrag afleren.
III Operante conditionering (Skinner)
= na een respons volgt beloning/straf waardoor gedrag wordt aan-/afgeleerd. Responses
gevolgd door een beloning worden versterkt, responses gevolgd door een straf verzwakt.
Reinforcement kan via:
- straf / beloning
- positief (toevoegen stimulus) / negatief (wegnemen stimulus).
Positieve beloning : beloning van gedrag door stimulus te geven: na hw maken mag je
gamen.
-> kan zijn: een materiaal, sociaal, stempelkaart (token, activiteit, feedback, intrinsieke
beloning.
Negatieve beloning : beloning van gedrag door stimulus weg te nemen: je hebt hoofdpijn,
neemt een paracetamol en je hoofdpijn gaat weg / je gaat naar het strand, dus je smeert je in
om niet te verbranden / jij hebt een goed cijfer voor de toets, dus je krijgt geen extra hw.
Positieve straf : straffen van gedrag door een stimulus te geven om het niet meer te doen:
je appt in de klas en je moet nu alle berichtjes voor lezen/als je niet oplet moet je strafregels
schrijven.
, Negatieve straf : straffen van gedrag door stimulus af te pakken: brutaal gedrag dus tablet
tijd afgenomen/geen zakgeld krijgen deze week.
Let op! Negatieve beloning is niet straf!
negatieve beloning = vervelende stimulus stopt als bepaald gedrag vertoont wordt
positieve straf = vervelende stimulus wordt gegeven na ongewenst gedrag (pijn bv)
negatieve straf = fijne stimulus wordt afgepakt na ongewenst gedrag (tablet bv)
Operante conditionering leidt tot bijgeloof = het zien van causale verbanden die er niet zijn.
Nieuw gedrag aanleren kan via:
- shaping = breed beginnen en in detail eindigen
-> hond poot laten geven : eerst beloning bij zitten, dan beloning bij zitten en pootje
. omhoog, dan beloning bij alleen poot in jouw hand.
- chaining = bepaald gedrag aanleren in stapjes (tennisbeweging; racket, voeten, armen..)
- ratio-reinforcement = beloning/straf na x aantal responses
-> fixed : na 5 respones
-> viarbel : na verschillend aantal responses
- interval-reinforcement = beloning/straf obv versteken tijd tussen responsen
-> fixed : na 5 minuten
-> variabel : na verschillend aantal minuten
Differential rates of responding
- hoog (DRH) = iets vaak doen (respons) binnen bepaalde tijd, om zo gedrag af/aan te leren.
- laag (DRL) = iets weinig doen (respons) binnen bepaalde tijd, om zo gedrag af/aan te leren.
IV Behaviorisme in het onderwijs
Belonen en straffen in het onderwijs werkt alleen goed als de leerkracht dit consequent en
effectief toepast.
Mythes over belonen en straffen in de klas:
1. Belonen is omkoping-straffen is afpersing
2. Belonen/straffen maakt leerlingen volledig afhankelijk van externe factoren
3. Belonen van een stout kind maakt brave kinderen stout
4. Straffen ondermijnt zelfvertrouwen
5. Je bestrijdt alleen symptomen, niet de oorzaak van gedrag.
‘Echte’ problemen:
- cognitieve problemen worden erdoor genegeerd
- korte termijn effecten, maar niet lange
- intrinsieke motivatie voor een taak verdwijnt door belonen
- straffen heeft alleen effect als je blijft straffen
- negatieve effecten van straffen (demotivatie bv).
H3 & H4 Behaviorisme
I Behaviorisme (Watson)
Gaat over de relatie tussen input (stimulus) en output (respons).
-> Watson is de stichter van het behaviorisme (1913).
-> belangrijke termen:
- equipotentially = het leren van mensen en dieren gaat bijna hetzelfde
- objectivity = de stimulus-respons relatie waarover je iets kunt zeggen
- de mentale processen die plaats vinden tijdens leren zijn niet relevant; black box.
- leren = een verandering in gedrag; conditioneren
- tabula rasa/blank slate = de mens wordt geboren zonder kennis en vaardigheden, dus
. alles wordt gevormd en geleerd door ervaringen
- spaarzaamheid = de simpelste theorie is de beste.
-> zelfs heel ingewikkeld gedrag kan geleerd worden door de juiste reinforcement.
Thorndicke : hoe wordt een nieuwe vaardigheid geleerd?
puzzelbox : kan een kat uit een doos ontsnappen door aan een hendel te trekken? -> trial
and error leidt tot een leercurve. De kat ziet de link tussen stimulus (box) en respons (aan
de hendel trekken) en ontsnapt steeds sneller.
-> dus: kennis = de link tussen stimulus en respons.
-> drie wetten:
- law of readiness : mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’ voor
. zijn
- law of exercise : herhaling maakt de links tussen stimulus en respons sterker
- law of effect : de link wordt versterkt/verzwakt door belonen/straffen.
Kritiek op behaviorisme:
- we leren ook door observatie en imitatie
- het organisme is ook van belang
- gaat niet over het brein
- leren werkt niet altijd op dezelfde manier
- er wordt geen rekening gehouden met de ontwikkeling van het kind
Conditionering:
● klassiek = leren van nieuwe verbanden/associaties tussen stimulus en respons
> 2 stimuli tegelijk aangeboden (ucS + cS)
● operant = aanleren van nieuw gedrag door beloning/straf (reinforcement)
> na een respons volgt een beloning
II Klassieke conditionering (Pavlov)
= er worden verbanden gelegd tussen stimulus en responses
Er zijn geconditioneerde- en ongeconditioneerde stimuli en responses.
ucS ucR
geur speeksel aanmaak
vallen pijn
geluid opschrikken
gapen slapen
,Pavlov’s conditionering:
1. ucS (eten) = ucR (kwijlen)
2. nS (bel) = ucR (niks)
3. nS (bel) + ucS (vlees) = ucR (kwijlen)
4. cS (bel) = cR (kwijlen)
Factoren van belang bij de neutrale stimulus:
- nabijheid (contiguity) : cS moest vlak voor de ucS gepresenteerd worden
- afhankelijkheid (contigency) : cS presenteren wanneer de kans op ucS het grootst is.
Fenomen conditionering:
- uitdoving (extinction) cR ; gebeurt weinig
- spontaan herstel van de cS en cR
- generalisatie ; angst voor konijnen uitbreiden naar angst voor harige diertjes.
Hogere-orde conditionering (second-order conditionering)
1. Opener (cS) + eten (ucS) = kwijlen (ucR)
2. Kastje (second-order S) + opener (cS) = kwijlen (cR)
3. Kastje (second-order S) = kwijlen (cR)
Counter-conditioning = gedrag afleren.
III Operante conditionering (Skinner)
= na een respons volgt beloning/straf waardoor gedrag wordt aan-/afgeleerd. Responses
gevolgd door een beloning worden versterkt, responses gevolgd door een straf verzwakt.
Reinforcement kan via:
- straf / beloning
- positief (toevoegen stimulus) / negatief (wegnemen stimulus).
Positieve beloning : beloning van gedrag door stimulus te geven: na hw maken mag je
gamen.
-> kan zijn: een materiaal, sociaal, stempelkaart (token, activiteit, feedback, intrinsieke
beloning.
Negatieve beloning : beloning van gedrag door stimulus weg te nemen: je hebt hoofdpijn,
neemt een paracetamol en je hoofdpijn gaat weg / je gaat naar het strand, dus je smeert je in
om niet te verbranden / jij hebt een goed cijfer voor de toets, dus je krijgt geen extra hw.
Positieve straf : straffen van gedrag door een stimulus te geven om het niet meer te doen:
je appt in de klas en je moet nu alle berichtjes voor lezen/als je niet oplet moet je strafregels
schrijven.
, Negatieve straf : straffen van gedrag door stimulus af te pakken: brutaal gedrag dus tablet
tijd afgenomen/geen zakgeld krijgen deze week.
Let op! Negatieve beloning is niet straf!
negatieve beloning = vervelende stimulus stopt als bepaald gedrag vertoont wordt
positieve straf = vervelende stimulus wordt gegeven na ongewenst gedrag (pijn bv)
negatieve straf = fijne stimulus wordt afgepakt na ongewenst gedrag (tablet bv)
Operante conditionering leidt tot bijgeloof = het zien van causale verbanden die er niet zijn.
Nieuw gedrag aanleren kan via:
- shaping = breed beginnen en in detail eindigen
-> hond poot laten geven : eerst beloning bij zitten, dan beloning bij zitten en pootje
. omhoog, dan beloning bij alleen poot in jouw hand.
- chaining = bepaald gedrag aanleren in stapjes (tennisbeweging; racket, voeten, armen..)
- ratio-reinforcement = beloning/straf na x aantal responses
-> fixed : na 5 respones
-> viarbel : na verschillend aantal responses
- interval-reinforcement = beloning/straf obv versteken tijd tussen responsen
-> fixed : na 5 minuten
-> variabel : na verschillend aantal minuten
Differential rates of responding
- hoog (DRH) = iets vaak doen (respons) binnen bepaalde tijd, om zo gedrag af/aan te leren.
- laag (DRL) = iets weinig doen (respons) binnen bepaalde tijd, om zo gedrag af/aan te leren.
IV Behaviorisme in het onderwijs
Belonen en straffen in het onderwijs werkt alleen goed als de leerkracht dit consequent en
effectief toepast.
Mythes over belonen en straffen in de klas:
1. Belonen is omkoping-straffen is afpersing
2. Belonen/straffen maakt leerlingen volledig afhankelijk van externe factoren
3. Belonen van een stout kind maakt brave kinderen stout
4. Straffen ondermijnt zelfvertrouwen
5. Je bestrijdt alleen symptomen, niet de oorzaak van gedrag.
‘Echte’ problemen:
- cognitieve problemen worden erdoor genegeerd
- korte termijn effecten, maar niet lange
- intrinsieke motivatie voor een taak verdwijnt door belonen
- straffen heeft alleen effect als je blijft straffen
- negatieve effecten van straffen (demotivatie bv).
