Hoofdstuk 32: diversiteit en evolutie van het bouwplan
Algemene kenmerken van dieren
• Heterotroof (= E krijgen uit organische moleculen door ze te consumeren)
o Herbivoor Carnivoor Omnivoor Detrivoor
• Multicellulair = Metazoa
• Geen celwanden1, maar flexibele membranen: cellen samengehouden door extracellulaire structurele proteïnen
(collageen) +intercellulaire juncties
• Meestal bewegen 2(VLIEGEN) o Niet bewegen = sessiel
o Verplaatsen in uiterste gevallen of traag = sedentair (Sponzen)
• Diversiteit in vorm (invertebraten en vertebraten)
• Diversiteit in habitat
• Seksuele reproductie
o Haploïde gameten3 Grote sessiele eicellen Beweeglijke spermatozoyten
• Embryonale ontwikkeling: zygote ondergaat mitose ➔ morula-blastula (=bal van cellen) -gastrula (= ingeplooide blastula
met holle zak (blastopoor))
• Meerdere types cellen zijn gerangschikt in weefsel (UITZONDERING: sponzen) en organen
Variatie in lichaamsbouwplan
• Waarom? Bestaansproblemen verhelpen (verkrijgen voedsel en zuurstof, verwijderen afvalstoffen, evenwicht in water- en
zoutbalans, in stand houden van de soort)
• Hoe? Naargelang habitat & morfologie/fysiologie + milieu (aquatisch/terrestrisch), afmetingen, levenswijze
(sessiel/vrijlevend)
• Basiskenmerken van deze evolutie o Weefsel
▪ Geen weefsel en organen = Parazoa (Sponzen)
▪ Gescheiden en goed afgelijnde weefsels = Eumetozoa4
o Symmetrie
▪ Geen symmetrie = Parazoa
▪ Wel symmetrie = Eumetozoa
• Radiaal: lichaamsdelen rond centrale as (Cnidaria) = Radiata
• Bilateraal: linker-&rechterhelft zijn elkaars spiegelbeeld (Reptilia)= Bilateria (VOORDELEN: ++ mobiliteit doorheen
milieu, concentratie specifieke organen op verschillende plaatsen in
5
o Lichaamsholte
= coeloo
m 6= ruimte omgeven door
mesoderm gevormd tijdens embryonale ontwikkeling lich
aam, cefalisatie = evolutie specifieke hersenregio vooraan)
(ondersteunt weefsels, verdeelt materialen over lichaam, plaats complexe ontwikkelingsinteracties, laat
ontwikkeling orgaansystemen toe) = GEEN BASISCIRTERIUM
1
Welk kenmerk is uniek voor alle dieren? Seksuele reproductie (nope, ook aseksueel komt voor bij sponzen); Multicellulariteit
(niet uniek voor dieren, planten zijn ook multicellulair); Geen celwanden; Heterotroof (niet uniek voor dieren; vleesetende
planten zijn ook heterotrofen)
2
Dieren zijn uniek om het feit dat ze spierweefsel hebben voor de beweging en zenuwweefsel om signalen te leiden tussen cellen
,3
Bij seksuele voortplanting bij dieren worden gameten gevormd door het proces van MEIOSE
4
Parazoa en Eumetozoa verschillen van elkaar op vlak van weefsels
5
De evolutie van bilaterale symmetrie was een belangrijke voorloper voor cefalisatie
6
Een met vloeistofgevulde holte dat compleet ontwikkelt in het mesodermaal weefsel is een kenmerk van een coeloom
▪ Triploblatisch = ecto-, meso- en endoderm = Eumetozoa: Bilateria
• Acoelomata (hebben geen lichaamsholte, ruimte tss meso- en endoderm, gevuld met cellen+
organisch materiaal)
• Pseudocoelomata (hebben pseudocoel tussen meso- en endoderm)
• Coelomata 1(hebben coeloom (=vloeistof/gas bevattende lichaamsholte volledig omgeven
door mesoderm) dat omgeven is peritoneum (= laagje epitheelcellen)) o Laat
ontwikkeling geavanceerde orgaansystemen toe
o Hebben circulatiesysteem: aanvoer nutriënten +O2 & afvoer afvalproducten + CO2
▪ Diploplastisch = ecto
- en endoderm
=Eumetozoa: Cnidaria
o Embryonale ontwikkeling bij bilateria
▪ Mond ontwikkelt uit blastoporus – anus ontwikkelt later uit blastoporys/ander deel embryo
(platwormen, nematoden, annelida, mollusken, arthropoden) = Protostomia (oermondigen)
▪ Anus ontwikkelt uit blastoporus – mond ontwikkelt later uit ander deel embryo (chordaten,
echinodermaten) = Deuterostomia (nieuwmondigen)
▪ OPGELET: ze verschillen nog in 3 anderen embryonale kenmerken
• Klievingspatroon (spiraal/radiaal)
• Ontwikkelngsbestemming (vanaf 1ste deling ligt bestemming dochtercel vast=gedetermineerde
klieving/ totipotent, niet-determineerde klieving)
• Organisatie coeloom (direct uit mesoderm/indirect uit archenteron door invaginatie)
1 Coelomate kunnen een circulatiesysteem en intern skelet hebben, maar kunnen ook groter zijn dan pseudocoelomata
, Het coeloom is ook een synapomorfie (= eerdere voorouders hadden het niet) voor de clade bestaande uit protostomen en
deuterostomen.
o Segmentatie 2van
lichaamseenheden ▪ Voordelen
• Laat redundante orgaansystemen toe (schade aan 1, ander segment neemt functie over)
• Meer efficiëntie en flexibele beweging (want elk segment kan apart bewegen)
▪ Verscheen meerdere malen = convergente evolutie
▪ Basis organisatie
• Arthropoda : kop, thorax, abdomen
• Vertebraten: wervelkolom en spieren gesegmenteerd
Hoofdstuk 32-34: Het dierenrijk
Parazoa: Porifera
• =Sponzen; Geen weefsels
• Lichaamsopbouw
o Vaasachtige vorm met uitstroomopening (= osculum) o Lichaamswand
▪ Poriën/ostia (Ostia en osculum zorgen voor watercirculatie)
2 Segmentatie is GEEN voorwaarde om een gesloten circulatiesysteem te hebben.
Algemene kenmerken van dieren
• Heterotroof (= E krijgen uit organische moleculen door ze te consumeren)
o Herbivoor Carnivoor Omnivoor Detrivoor
• Multicellulair = Metazoa
• Geen celwanden1, maar flexibele membranen: cellen samengehouden door extracellulaire structurele proteïnen
(collageen) +intercellulaire juncties
• Meestal bewegen 2(VLIEGEN) o Niet bewegen = sessiel
o Verplaatsen in uiterste gevallen of traag = sedentair (Sponzen)
• Diversiteit in vorm (invertebraten en vertebraten)
• Diversiteit in habitat
• Seksuele reproductie
o Haploïde gameten3 Grote sessiele eicellen Beweeglijke spermatozoyten
• Embryonale ontwikkeling: zygote ondergaat mitose ➔ morula-blastula (=bal van cellen) -gastrula (= ingeplooide blastula
met holle zak (blastopoor))
• Meerdere types cellen zijn gerangschikt in weefsel (UITZONDERING: sponzen) en organen
Variatie in lichaamsbouwplan
• Waarom? Bestaansproblemen verhelpen (verkrijgen voedsel en zuurstof, verwijderen afvalstoffen, evenwicht in water- en
zoutbalans, in stand houden van de soort)
• Hoe? Naargelang habitat & morfologie/fysiologie + milieu (aquatisch/terrestrisch), afmetingen, levenswijze
(sessiel/vrijlevend)
• Basiskenmerken van deze evolutie o Weefsel
▪ Geen weefsel en organen = Parazoa (Sponzen)
▪ Gescheiden en goed afgelijnde weefsels = Eumetozoa4
o Symmetrie
▪ Geen symmetrie = Parazoa
▪ Wel symmetrie = Eumetozoa
• Radiaal: lichaamsdelen rond centrale as (Cnidaria) = Radiata
• Bilateraal: linker-&rechterhelft zijn elkaars spiegelbeeld (Reptilia)= Bilateria (VOORDELEN: ++ mobiliteit doorheen
milieu, concentratie specifieke organen op verschillende plaatsen in
5
o Lichaamsholte
= coeloo
m 6= ruimte omgeven door
mesoderm gevormd tijdens embryonale ontwikkeling lich
aam, cefalisatie = evolutie specifieke hersenregio vooraan)
(ondersteunt weefsels, verdeelt materialen over lichaam, plaats complexe ontwikkelingsinteracties, laat
ontwikkeling orgaansystemen toe) = GEEN BASISCIRTERIUM
1
Welk kenmerk is uniek voor alle dieren? Seksuele reproductie (nope, ook aseksueel komt voor bij sponzen); Multicellulariteit
(niet uniek voor dieren, planten zijn ook multicellulair); Geen celwanden; Heterotroof (niet uniek voor dieren; vleesetende
planten zijn ook heterotrofen)
2
Dieren zijn uniek om het feit dat ze spierweefsel hebben voor de beweging en zenuwweefsel om signalen te leiden tussen cellen
,3
Bij seksuele voortplanting bij dieren worden gameten gevormd door het proces van MEIOSE
4
Parazoa en Eumetozoa verschillen van elkaar op vlak van weefsels
5
De evolutie van bilaterale symmetrie was een belangrijke voorloper voor cefalisatie
6
Een met vloeistofgevulde holte dat compleet ontwikkelt in het mesodermaal weefsel is een kenmerk van een coeloom
▪ Triploblatisch = ecto-, meso- en endoderm = Eumetozoa: Bilateria
• Acoelomata (hebben geen lichaamsholte, ruimte tss meso- en endoderm, gevuld met cellen+
organisch materiaal)
• Pseudocoelomata (hebben pseudocoel tussen meso- en endoderm)
• Coelomata 1(hebben coeloom (=vloeistof/gas bevattende lichaamsholte volledig omgeven
door mesoderm) dat omgeven is peritoneum (= laagje epitheelcellen)) o Laat
ontwikkeling geavanceerde orgaansystemen toe
o Hebben circulatiesysteem: aanvoer nutriënten +O2 & afvoer afvalproducten + CO2
▪ Diploplastisch = ecto
- en endoderm
=Eumetozoa: Cnidaria
o Embryonale ontwikkeling bij bilateria
▪ Mond ontwikkelt uit blastoporus – anus ontwikkelt later uit blastoporys/ander deel embryo
(platwormen, nematoden, annelida, mollusken, arthropoden) = Protostomia (oermondigen)
▪ Anus ontwikkelt uit blastoporus – mond ontwikkelt later uit ander deel embryo (chordaten,
echinodermaten) = Deuterostomia (nieuwmondigen)
▪ OPGELET: ze verschillen nog in 3 anderen embryonale kenmerken
• Klievingspatroon (spiraal/radiaal)
• Ontwikkelngsbestemming (vanaf 1ste deling ligt bestemming dochtercel vast=gedetermineerde
klieving/ totipotent, niet-determineerde klieving)
• Organisatie coeloom (direct uit mesoderm/indirect uit archenteron door invaginatie)
1 Coelomate kunnen een circulatiesysteem en intern skelet hebben, maar kunnen ook groter zijn dan pseudocoelomata
, Het coeloom is ook een synapomorfie (= eerdere voorouders hadden het niet) voor de clade bestaande uit protostomen en
deuterostomen.
o Segmentatie 2van
lichaamseenheden ▪ Voordelen
• Laat redundante orgaansystemen toe (schade aan 1, ander segment neemt functie over)
• Meer efficiëntie en flexibele beweging (want elk segment kan apart bewegen)
▪ Verscheen meerdere malen = convergente evolutie
▪ Basis organisatie
• Arthropoda : kop, thorax, abdomen
• Vertebraten: wervelkolom en spieren gesegmenteerd
Hoofdstuk 32-34: Het dierenrijk
Parazoa: Porifera
• =Sponzen; Geen weefsels
• Lichaamsopbouw
o Vaasachtige vorm met uitstroomopening (= osculum) o Lichaamswand
▪ Poriën/ostia (Ostia en osculum zorgen voor watercirculatie)
2 Segmentatie is GEEN voorwaarde om een gesloten circulatiesysteem te hebben.
