Oefenbundel Biologie HAVO
Genetica
Fruitvliegjes
Een fruitvlieg met een zwart lichaam wordt gekruist met een fruitvlieg met een grijs
lichaam. Alle individuen van de F1 zijn grijs. Deze F1-individuen worden onderling
gepaard.
Van de 113 individuen van de F2 zijn er 84 grijs en 29 zwart.
1. Hoeveel van de 84 grijze individuen van de F2 zullen er, naar verwachting,
heterozygoot zijn?
A 28
B 42
C 56
D alle 84
Bij de fruitvlieg is het gen voor grijze lichaamskleur (G) dominant over het gen voor
zwarte lichaamskleur (g).
2. Twee vliegen werden gekruist en kregen 158 grijze en 49 zwarte
nakomelingen. Hoe is de erfelijke aanleg van deze ouders?
A GG en GG
B Gg en Gg
C GG en Gg
D Gg en gg
Konijnen
Bij konijnen zijn E, e(ch) en e allelen voor de vachtkleur.
Het allel E geeft fenotypisch het wildtype en is dominant over e(ch) en e.
Het allel e(ch) geeft fenotypisch het chinchilla type en is dominant over e.
Het allel e geeft fenotypisch een witte vacht.
Een konijn van het wildtype wordt gekruist met een chinchilla konijn; de worp bevat
zowel wildtype, chinchilla als witte konijnen.
3. Welke genotypen hebben de ouders?
A E e(ch) en e(ch) e
B E e en e(ch) e
C E E en e(ch) e
D E e en e(ch) e(ch)
,Maïs
De maïsboorder is een insectensoort die maïsplanten aantast. De rupsen van deze
insectensoort nestelen zich in de stengels van een maïsplant. Al geruime tijd worden
in de biologische landbouw rupsen selectief bestreden met het zogeheten bt-eiwit.
Dit bt-eiwit wordt door de rupsen afgebroken. Daarbij ontstaat een stof die de
darmwand beschadigt, waardoor de rupsen verhongeren.
Een bedrijf in Amerika heeft genetisch gemodificeerde maïs ontwikkeld die een gen
bevat dat codeert voor het bt-eiwit. Dit gen gedraagt zich in een plant als een
natuurlijk gen. Twee leerlingen, Kim en Sofie, hebben een meningsverschil over de
eigenschappen van de planten die uit de maiskorrels van homozygote genetisch
gemodificeerde maisplanten groeien.
Kim beweert: "Alle cellen van deze planten hebben het bt-gen, maar dit betekent niet
dat ze ook allemaal het bt-eiwit maken".
Sofie beweert: "Alleen de cellen van de stengel hebben het bt-gen en maken het bt-
eiwit".
4. Van wie is de bewering juist?
Hoenders
Bij hoenders komen vier soorten kammen voor.
De overerving van de kamvorm berust op twee
genenparen, het paar P en p en het paar R en r,
die onafhankelijk van elkaar overerven.
In onderstaand overzicht zijn de fenotypen
gegeven met de bijbehorende genotypen.
fenotype: normale kam; genotype: pprr
fenotype: walnootkam; genotype: PPRR, PPRr,
PpRR, PpRr
fenotype: rozenkam; genotype: ppRR, ppRr
fenotype: erwtenkam; genotype: PPrr, Pprr
5. Bij welke combinatie van genotypen van de ouders kunnen alle vier de
kamvormen bij de nakomelingen voorkomen?
A PPRr x pprr
B Pprr x ppRr
C Pprr x PPRr
D Pprr x pprr
E ppRR x PpRr
F ppRr x pprr
, Bijen
Een bijenvolk bestaat uit darren (mannelijke bijen), werksters (vrouwelijke bijen) en
een koningin. In bron 1 zijn deze drie typen bijen weergegeven.
Darren ontstaan uit onbevruchte eicellen. Werksters en koninginnen ontstaan uit
bevruchte eicellen. Een larve, ontstaan uit een bevruchte eicel, ontwikkelt zich
afhankelijk van de hoeveelheid en de samenstelling van het toegediende voedsel tot
een werkster of tot een koningin.
Naar aanleiding van deze gegevens worden de volgende beweringen gedaan.
1 Bij het ontstaan van het verschil in fenotype tussen een dar en een koningin spelen
verschillen in genotype een belangrijke rol.
2 Bij het ontstaan van het verschil in fenotype tussen een werkster en een koningin
spelen milieufactoren een belangrijke rol.
6. Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?
A Alleen bewering 1 is juist.
B Alleen bewering 2 is juist.
C De beweringen 1 en 2 zijn beide juist.
Mysterieuze paardenziekte
Bij paarden en pony’s treedt soms plotseling een dodelijke ziekte op, waarbij onder
andere sprake is van een verhoogde spierafbraak. Wetenschappers uit Wageningen
onderzoeken wat de oorzaak kan zijn van deze mysterieuze ziekte.
De ziekte wordt atypische myopathie genoemd. Ze breekt vaak uit in het najaar en
komt alleen voor bij paarden die in de wei staan. Meestal worden meerdere paarden
uit dezelfde wei ziek. Paarden in een aangrenzende wei, met als enige afscheiding
prikkeldraad, blijven vaak ongedeerd. De ziekte is niet specifiek voor bepaalde
paardenrassen en voor het ontstaan van de aandoening in een groep paarden maakt
het niet uit of de paarden verwant zijn aan elkaar.
Uit de tekst is af te leiden dat atypische myopathie waarschijnlijk geen erfelijke of
besmettelijke ziekte is.
7. Noteer waaruit blijkt dat de ziekte waarschijnlijk niet erfelijk is.
Genetica
Fruitvliegjes
Een fruitvlieg met een zwart lichaam wordt gekruist met een fruitvlieg met een grijs
lichaam. Alle individuen van de F1 zijn grijs. Deze F1-individuen worden onderling
gepaard.
Van de 113 individuen van de F2 zijn er 84 grijs en 29 zwart.
1. Hoeveel van de 84 grijze individuen van de F2 zullen er, naar verwachting,
heterozygoot zijn?
A 28
B 42
C 56
D alle 84
Bij de fruitvlieg is het gen voor grijze lichaamskleur (G) dominant over het gen voor
zwarte lichaamskleur (g).
2. Twee vliegen werden gekruist en kregen 158 grijze en 49 zwarte
nakomelingen. Hoe is de erfelijke aanleg van deze ouders?
A GG en GG
B Gg en Gg
C GG en Gg
D Gg en gg
Konijnen
Bij konijnen zijn E, e(ch) en e allelen voor de vachtkleur.
Het allel E geeft fenotypisch het wildtype en is dominant over e(ch) en e.
Het allel e(ch) geeft fenotypisch het chinchilla type en is dominant over e.
Het allel e geeft fenotypisch een witte vacht.
Een konijn van het wildtype wordt gekruist met een chinchilla konijn; de worp bevat
zowel wildtype, chinchilla als witte konijnen.
3. Welke genotypen hebben de ouders?
A E e(ch) en e(ch) e
B E e en e(ch) e
C E E en e(ch) e
D E e en e(ch) e(ch)
,Maïs
De maïsboorder is een insectensoort die maïsplanten aantast. De rupsen van deze
insectensoort nestelen zich in de stengels van een maïsplant. Al geruime tijd worden
in de biologische landbouw rupsen selectief bestreden met het zogeheten bt-eiwit.
Dit bt-eiwit wordt door de rupsen afgebroken. Daarbij ontstaat een stof die de
darmwand beschadigt, waardoor de rupsen verhongeren.
Een bedrijf in Amerika heeft genetisch gemodificeerde maïs ontwikkeld die een gen
bevat dat codeert voor het bt-eiwit. Dit gen gedraagt zich in een plant als een
natuurlijk gen. Twee leerlingen, Kim en Sofie, hebben een meningsverschil over de
eigenschappen van de planten die uit de maiskorrels van homozygote genetisch
gemodificeerde maisplanten groeien.
Kim beweert: "Alle cellen van deze planten hebben het bt-gen, maar dit betekent niet
dat ze ook allemaal het bt-eiwit maken".
Sofie beweert: "Alleen de cellen van de stengel hebben het bt-gen en maken het bt-
eiwit".
4. Van wie is de bewering juist?
Hoenders
Bij hoenders komen vier soorten kammen voor.
De overerving van de kamvorm berust op twee
genenparen, het paar P en p en het paar R en r,
die onafhankelijk van elkaar overerven.
In onderstaand overzicht zijn de fenotypen
gegeven met de bijbehorende genotypen.
fenotype: normale kam; genotype: pprr
fenotype: walnootkam; genotype: PPRR, PPRr,
PpRR, PpRr
fenotype: rozenkam; genotype: ppRR, ppRr
fenotype: erwtenkam; genotype: PPrr, Pprr
5. Bij welke combinatie van genotypen van de ouders kunnen alle vier de
kamvormen bij de nakomelingen voorkomen?
A PPRr x pprr
B Pprr x ppRr
C Pprr x PPRr
D Pprr x pprr
E ppRR x PpRr
F ppRr x pprr
, Bijen
Een bijenvolk bestaat uit darren (mannelijke bijen), werksters (vrouwelijke bijen) en
een koningin. In bron 1 zijn deze drie typen bijen weergegeven.
Darren ontstaan uit onbevruchte eicellen. Werksters en koninginnen ontstaan uit
bevruchte eicellen. Een larve, ontstaan uit een bevruchte eicel, ontwikkelt zich
afhankelijk van de hoeveelheid en de samenstelling van het toegediende voedsel tot
een werkster of tot een koningin.
Naar aanleiding van deze gegevens worden de volgende beweringen gedaan.
1 Bij het ontstaan van het verschil in fenotype tussen een dar en een koningin spelen
verschillen in genotype een belangrijke rol.
2 Bij het ontstaan van het verschil in fenotype tussen een werkster en een koningin
spelen milieufactoren een belangrijke rol.
6. Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?
A Alleen bewering 1 is juist.
B Alleen bewering 2 is juist.
C De beweringen 1 en 2 zijn beide juist.
Mysterieuze paardenziekte
Bij paarden en pony’s treedt soms plotseling een dodelijke ziekte op, waarbij onder
andere sprake is van een verhoogde spierafbraak. Wetenschappers uit Wageningen
onderzoeken wat de oorzaak kan zijn van deze mysterieuze ziekte.
De ziekte wordt atypische myopathie genoemd. Ze breekt vaak uit in het najaar en
komt alleen voor bij paarden die in de wei staan. Meestal worden meerdere paarden
uit dezelfde wei ziek. Paarden in een aangrenzende wei, met als enige afscheiding
prikkeldraad, blijven vaak ongedeerd. De ziekte is niet specifiek voor bepaalde
paardenrassen en voor het ontstaan van de aandoening in een groep paarden maakt
het niet uit of de paarden verwant zijn aan elkaar.
Uit de tekst is af te leiden dat atypische myopathie waarschijnlijk geen erfelijke of
besmettelijke ziekte is.
7. Noteer waaruit blijkt dat de ziekte waarschijnlijk niet erfelijk is.
