Module 2.3 LF5 Thema 1. Gyneacologie en verloskunde
Anatomie, fysiologie en pathologie van het voortplantingsstelsel
De geslachtsorganen
1. De testes
a. Interstitiele endocriene cellen van de testes vormen steroidhormonen die
androgenen worden genoemd, waarvan testosteron de belangrijkste is
b. Testosteron
i. Bevordert de vorming van functionele geslachtscellen (spermacellen)
ii. Onderhoudt de klieren van de mannelijke voortplantingsorganen
iii. Bepaalt de secundaire geslachtskenmerken zoals de gezichtsbeharing en
verdeling van het lichaamsvet
iv. Invloed op de stofwisseling in het gehele lichaam
v. Stimuleert de eiwitsynthese en de spiergroei en leidt tot agressief gedrag
vi. Tijdens de embryonale ontwikkeling is het van invloed op de ontwikkeling
van de mannelijke voortplantingsorganen, de uitwendige geslachtsorganen
en onderdelen van het CZS, met inbegrip van kernen in de hypothalamus die
later van invloed zijn op het seksuele gedrag
c. Steuncellen (sertolicellen)
i. Spelen een rol bij de vorming van functionele spermacellen
ii. Stimulatie door FSH -> inhibine -> remt de afgifte van FSH door de
hypofysevoorkwab
iii. Inhibine en FSH werken het hele volwassen leven samen om de productie
van spermacellen op een normaal niveau te houden
d. Spermacellen
i. Zaadlozing -> spermacellen gemengd met klierproducten van accessoire
klieren
2. De ovaria
a. Vrouwelijke geslachtscellen (oocyten) ontstaan in ovariumfollikels onder invloed van
FSH
b. Oocyt = een onrijpe eicel
c. Oestrogenen (geproduceerd door follikelcellen)
i. Bevorderen de rijpingen van eicellen en de groei van de bekleding van de
baarmoeder
ii. Stimulatie door FSH -> follikelcellen inhibine -> dit onderdrukt de afgifte van
FSH via negatieve terugkoppeling
iii. Ovulatie -> rijp follikel in ovarium -> oocyt -> overblijvende follikelcellen
vormen een corpus luteum dat een mengsel van oestrogenen en
progesteron afgeeft
d. Progesteron
i. Versnelt de verplaatsing van bevruchte eicellen door de eileiders
ii. Bereidt de baarmoeder voor op de aankomst van een embryo in
ontwikkeling
iii. In combinatie met andere hormonen -> groeien van melkklieren
, e. De vorming van androgenen, oestrogenen en progestativa staan onder invloed van
regulerende hormonen die door de hypofysevoorkwab worden afgegeven
f. Tijdens de zwangerschap functioneert de placenta ook als hormoonklier en werkt
samen met de ovaria en de hypofyse, zodat de foetus zich normaal ontwikkelt en de
bevalling normaal verloopt
Het voortplantingsstelsel: zorgt ervoor dat de menselijke soort blijft voortbestaan door de vorming,
de opslag, de voeding en het transport van functionele mannelijke en vrouwelijke
voortplantingscellen of gameten.
Het bestaat uit
- Gonaden of geslachtsklieren die gameten en hormonen vormen
- Kanalen of buizen die de gameten opnemen en vervoeren -> zijn verbonden met
compartimenten en doorgangen die uitmonden aan de buitenkant van het lichaam ->
vormen de tractus genitalis
- Accessoire klieren en organen die vloeistoffen afgeven aan buizen van het
voortplantingsstelsel of aan andere afvoerbuizen
- Structuren van het perineum die gezamenlijk bekend staan als de externe geslachtsorganen
Mannelijke geslachtsorganen
- Vanuit de testis stromen de spermacellen door de epididymis, de zaadleider, het
ejaculatiekanaal en de urethra => tractus genitalis
- Accessoire klieren geven hun producten af aan de zaadleiders en de urethra. Deze klieren
zijn de zaadblaasjes, de prostaat en de Cowperklieren
- De uitwendige geslachtsorganen zijn het scotum, dat de testes omgeeft en de penis (een
erectiel orgaan)
,De testes
- De testes hangen in het scrotum een vlezige buidel
- Het scrotum is onderverdeeld in twee compartimenten of scrotumholten
o De scrotumholte is omgeven met een sereus membraan waardoor de wrijving
tussen het binnenste oppervlak van het scrotum en het buitenste oppervlak van de
testis wordt verminderd
o Bestaat uit een dunne huidlaag, bevat een laag glad spierweefsel -> tunica dartos ->
onder de lederhuid -> laag skeletspierweefsel -> m. cremaster
- Spermacellen kunnen zich alleen in de testes ontwikkelen bij een temperatuur die 1,1 C
lager ligt dan elders in het lichaam -> de m. cremaster en m.dartos ontspannen en trekken
samen om de testes weg of naar het lichaam toe te bewegen
- Elke testis is verpakt in een taai, vezelig kapsel, de tunica albuginea -> collagene vezels
vormen tussenwanden in de testis -> testiskanaaltjes (tubuli seminiferi) -> 80cm lang,
gezamenlijk 1,5km per testis -> spermacellen doolhof (rete testis) -> ductulie efferentes in
de epididymus -> eerste deel van de afvoergangen
- Testiskanaaltjes -> bindweefsel, bloedvaten en grote interstitiele endocriene cellen (cellen
van Leidig) -> vorming mannelijke geslachtshormonen of androgenen (testosteron). Elk
testiskanaaltje bevat zich ontwikkelende spermacellen en steuncellen (sertolicellen)
-
, Spermatogenese: begint bij de pubertijd en gaat door tot na het 70e levensjaar. Bestaat uit drie
stappen:
1. Mitose
Mitotische delingen van stamcellen (spermatogonia) -> differentieren zich tot
spermatocyten
=> deel van het proces van somatische celdelingen -> twee dochtercellen -> 46
chromosomen -> elke dochtercel bevat twee exemplaren van elk chromosoom (diploid)
2. Meiose
- Gameten (geslachtscellen) worden gevormd
- Voortplantingscellen bevatten 23 chromosomen
- Meiotische indeling in de tubuli seminiferi -> spermatocyten onrijpe cellen
(spermatiden)
=> meiose I en II -> er ontstaan 4 gameten die elk 23 afzonderlijke chromosomen bevat ->
bevatten slechts een exemplaar van elk chromosomenpaar (haploid)
=> bij versmelting van de kernen van een mannelijke haploide spermacel en een vrouwelijke
haploide eicel -> een cel met het normale chromosomenaantal (46) -> zygote
=> de primaire spermatocyten zijn diploide cellen, maar delen via meiose in plaats van
mitose
=> voor de meiose -> DNA-replicatie in de celkern
Profase -> chromosomen rollen zich op en worden zichtbaar (elk chromosoom bestaat uit twee
identieke zusterchromatiden) -> de chromosomen vormen paren (synapsis – 23 paar chromosomen,
elk lid van het paar bestaat uit twee identieke zusterchromatiden -> tetrade) -> uitwisseling van
genetisch materiaal van een chromosomenpaar -> crossing-over -> profase I eindigt met het
verdwijnen van het kernmembraan)
Metafase I -> zusterchromatiden gaan tegenover elkaar liggen in het equatorvlak -> voor de anafase
I begint -> zusterchromatideparen worden verdeeld -> elke dochtercel krijgt een exemplaar van elke
dochterchromosoom (belangrijk verschil met mitose; waarbij elke dochtercel een kopie van elk
chromosoom van vader en moeder krijgt) -> tetrades worden willekeurig verdeeld -> telofase I ->
vorming van twee dochtercellen die elk een unieke combinatie van moederlijke en vaderlijke
chromosomen bevat
Meiose I -> elke dochtercel krijgt twee kopieen van hetzij het chromoom van de vader, hetzij het
chromosoom van de moeder) -> secundaire spermatocyten -> bevat 23 chromosomen (2 identieke
chromatiden)-> worden tijdens meiose II gescheiden -> vier onrijpe gameten of spermatiden die elk
23 dochterchromosomen hebben
Samengevat: uit elke diploide spermatocyt die meiose ondergaat, ontstaan vier haploide
spermatiden
3. Spermiogenes: elke spermatide rijpt tot spermacel ( hele proces duurt ongeveer 64 dagen)
Steuncellen hebben een belangrijke rol
- moeten alle voedingsstoffen opnemen via diffusie vanuit de omringende
interstitiele vloeistof
- Reguleren de chemische omgeving binnen de testiskanaaltje
- Leveren voedingsstoffen en chemische prikkels die de vorming en differentiatie van
spermacellen bevorderen
- Rol bij de regulering van de spermatogenese door inhibine te vormen -> zo kan er evenwicht
ontstaan tussen activering en remming van de spermatogenese, afhankelijk van de
aanwezige hoeveelheid spermacellen
Anatomie, fysiologie en pathologie van het voortplantingsstelsel
De geslachtsorganen
1. De testes
a. Interstitiele endocriene cellen van de testes vormen steroidhormonen die
androgenen worden genoemd, waarvan testosteron de belangrijkste is
b. Testosteron
i. Bevordert de vorming van functionele geslachtscellen (spermacellen)
ii. Onderhoudt de klieren van de mannelijke voortplantingsorganen
iii. Bepaalt de secundaire geslachtskenmerken zoals de gezichtsbeharing en
verdeling van het lichaamsvet
iv. Invloed op de stofwisseling in het gehele lichaam
v. Stimuleert de eiwitsynthese en de spiergroei en leidt tot agressief gedrag
vi. Tijdens de embryonale ontwikkeling is het van invloed op de ontwikkeling
van de mannelijke voortplantingsorganen, de uitwendige geslachtsorganen
en onderdelen van het CZS, met inbegrip van kernen in de hypothalamus die
later van invloed zijn op het seksuele gedrag
c. Steuncellen (sertolicellen)
i. Spelen een rol bij de vorming van functionele spermacellen
ii. Stimulatie door FSH -> inhibine -> remt de afgifte van FSH door de
hypofysevoorkwab
iii. Inhibine en FSH werken het hele volwassen leven samen om de productie
van spermacellen op een normaal niveau te houden
d. Spermacellen
i. Zaadlozing -> spermacellen gemengd met klierproducten van accessoire
klieren
2. De ovaria
a. Vrouwelijke geslachtscellen (oocyten) ontstaan in ovariumfollikels onder invloed van
FSH
b. Oocyt = een onrijpe eicel
c. Oestrogenen (geproduceerd door follikelcellen)
i. Bevorderen de rijpingen van eicellen en de groei van de bekleding van de
baarmoeder
ii. Stimulatie door FSH -> follikelcellen inhibine -> dit onderdrukt de afgifte van
FSH via negatieve terugkoppeling
iii. Ovulatie -> rijp follikel in ovarium -> oocyt -> overblijvende follikelcellen
vormen een corpus luteum dat een mengsel van oestrogenen en
progesteron afgeeft
d. Progesteron
i. Versnelt de verplaatsing van bevruchte eicellen door de eileiders
ii. Bereidt de baarmoeder voor op de aankomst van een embryo in
ontwikkeling
iii. In combinatie met andere hormonen -> groeien van melkklieren
, e. De vorming van androgenen, oestrogenen en progestativa staan onder invloed van
regulerende hormonen die door de hypofysevoorkwab worden afgegeven
f. Tijdens de zwangerschap functioneert de placenta ook als hormoonklier en werkt
samen met de ovaria en de hypofyse, zodat de foetus zich normaal ontwikkelt en de
bevalling normaal verloopt
Het voortplantingsstelsel: zorgt ervoor dat de menselijke soort blijft voortbestaan door de vorming,
de opslag, de voeding en het transport van functionele mannelijke en vrouwelijke
voortplantingscellen of gameten.
Het bestaat uit
- Gonaden of geslachtsklieren die gameten en hormonen vormen
- Kanalen of buizen die de gameten opnemen en vervoeren -> zijn verbonden met
compartimenten en doorgangen die uitmonden aan de buitenkant van het lichaam ->
vormen de tractus genitalis
- Accessoire klieren en organen die vloeistoffen afgeven aan buizen van het
voortplantingsstelsel of aan andere afvoerbuizen
- Structuren van het perineum die gezamenlijk bekend staan als de externe geslachtsorganen
Mannelijke geslachtsorganen
- Vanuit de testis stromen de spermacellen door de epididymis, de zaadleider, het
ejaculatiekanaal en de urethra => tractus genitalis
- Accessoire klieren geven hun producten af aan de zaadleiders en de urethra. Deze klieren
zijn de zaadblaasjes, de prostaat en de Cowperklieren
- De uitwendige geslachtsorganen zijn het scotum, dat de testes omgeeft en de penis (een
erectiel orgaan)
,De testes
- De testes hangen in het scrotum een vlezige buidel
- Het scrotum is onderverdeeld in twee compartimenten of scrotumholten
o De scrotumholte is omgeven met een sereus membraan waardoor de wrijving
tussen het binnenste oppervlak van het scrotum en het buitenste oppervlak van de
testis wordt verminderd
o Bestaat uit een dunne huidlaag, bevat een laag glad spierweefsel -> tunica dartos ->
onder de lederhuid -> laag skeletspierweefsel -> m. cremaster
- Spermacellen kunnen zich alleen in de testes ontwikkelen bij een temperatuur die 1,1 C
lager ligt dan elders in het lichaam -> de m. cremaster en m.dartos ontspannen en trekken
samen om de testes weg of naar het lichaam toe te bewegen
- Elke testis is verpakt in een taai, vezelig kapsel, de tunica albuginea -> collagene vezels
vormen tussenwanden in de testis -> testiskanaaltjes (tubuli seminiferi) -> 80cm lang,
gezamenlijk 1,5km per testis -> spermacellen doolhof (rete testis) -> ductulie efferentes in
de epididymus -> eerste deel van de afvoergangen
- Testiskanaaltjes -> bindweefsel, bloedvaten en grote interstitiele endocriene cellen (cellen
van Leidig) -> vorming mannelijke geslachtshormonen of androgenen (testosteron). Elk
testiskanaaltje bevat zich ontwikkelende spermacellen en steuncellen (sertolicellen)
-
, Spermatogenese: begint bij de pubertijd en gaat door tot na het 70e levensjaar. Bestaat uit drie
stappen:
1. Mitose
Mitotische delingen van stamcellen (spermatogonia) -> differentieren zich tot
spermatocyten
=> deel van het proces van somatische celdelingen -> twee dochtercellen -> 46
chromosomen -> elke dochtercel bevat twee exemplaren van elk chromosoom (diploid)
2. Meiose
- Gameten (geslachtscellen) worden gevormd
- Voortplantingscellen bevatten 23 chromosomen
- Meiotische indeling in de tubuli seminiferi -> spermatocyten onrijpe cellen
(spermatiden)
=> meiose I en II -> er ontstaan 4 gameten die elk 23 afzonderlijke chromosomen bevat ->
bevatten slechts een exemplaar van elk chromosomenpaar (haploid)
=> bij versmelting van de kernen van een mannelijke haploide spermacel en een vrouwelijke
haploide eicel -> een cel met het normale chromosomenaantal (46) -> zygote
=> de primaire spermatocyten zijn diploide cellen, maar delen via meiose in plaats van
mitose
=> voor de meiose -> DNA-replicatie in de celkern
Profase -> chromosomen rollen zich op en worden zichtbaar (elk chromosoom bestaat uit twee
identieke zusterchromatiden) -> de chromosomen vormen paren (synapsis – 23 paar chromosomen,
elk lid van het paar bestaat uit twee identieke zusterchromatiden -> tetrade) -> uitwisseling van
genetisch materiaal van een chromosomenpaar -> crossing-over -> profase I eindigt met het
verdwijnen van het kernmembraan)
Metafase I -> zusterchromatiden gaan tegenover elkaar liggen in het equatorvlak -> voor de anafase
I begint -> zusterchromatideparen worden verdeeld -> elke dochtercel krijgt een exemplaar van elke
dochterchromosoom (belangrijk verschil met mitose; waarbij elke dochtercel een kopie van elk
chromosoom van vader en moeder krijgt) -> tetrades worden willekeurig verdeeld -> telofase I ->
vorming van twee dochtercellen die elk een unieke combinatie van moederlijke en vaderlijke
chromosomen bevat
Meiose I -> elke dochtercel krijgt twee kopieen van hetzij het chromoom van de vader, hetzij het
chromosoom van de moeder) -> secundaire spermatocyten -> bevat 23 chromosomen (2 identieke
chromatiden)-> worden tijdens meiose II gescheiden -> vier onrijpe gameten of spermatiden die elk
23 dochterchromosomen hebben
Samengevat: uit elke diploide spermatocyt die meiose ondergaat, ontstaan vier haploide
spermatiden
3. Spermiogenes: elke spermatide rijpt tot spermacel ( hele proces duurt ongeveer 64 dagen)
Steuncellen hebben een belangrijke rol
- moeten alle voedingsstoffen opnemen via diffusie vanuit de omringende
interstitiele vloeistof
- Reguleren de chemische omgeving binnen de testiskanaaltje
- Leveren voedingsstoffen en chemische prikkels die de vorming en differentiatie van
spermacellen bevorderen
- Rol bij de regulering van de spermatogenese door inhibine te vormen -> zo kan er evenwicht
ontstaan tussen activering en remming van de spermatogenese, afhankelijk van de
aanwezige hoeveelheid spermacellen
