Nina Reyn - SEW
Hedendaagse sociologische theorie
Inhoudstafel
H0. Algemene inleiding
H0.1. Algemene informatie
H1: Theorie en onderzoek
H1.1. Theorie en onderzoek: praktische nut theorie, waartoe dient sociologische theorie?
H1.2. Hedendaagse Sociologische Theorie?
H1.2.1. Wat is theorie?
H1.2.2. Hoe komt theorie tot stand?
H1.2.3. Sociologische: algemene versus specifieke theorie
H1.2.4. Sociologische theorie of sociale theorie
H1.2.5. Hoofdvragen van de sociologie:
H1.2.6. Theorie voor de hedendaagse samenleving?
H2: Interpretatieve handelingstheorie: symbolisch interactionisme, erving Goffman, Randall Collins
H2.0. Overzicht
H2.1. Handelingstheorie: assumpties
H2.2. Intepretatieve handelingstheorie: historische context en basiskenmerken
H2.3. Herbert Blumer’s formulering als ‘symbolisch interactionisme’ (1970)
H2.4. Het dramaturgische perspectief
H2.4.1. Erving Goffman (1922-1982)
H2.4.2. Randall Collins
H2.5. Enkele toepassingen van symbolisch interactionisme, Goffman, Collins
H2.5.1. De sociologie van emoties: emotion work
H2.5.2. Sociologie van geweld (Anderson, Collins):
H2.5.3. Sociologie van geweld (Randall Collins):
H2.5.4. ‘Code of the street’ (Elijah Anderson)
H2.5.5. Sociologie van sociale stratificatie
H2.5.6. Arbeidsmarktrecrutering: Fitting together
H3: Interpretatieve handelingstheorie (ethnomethodologie) en utilitaristische handelingstheorie:
(rationele keuzetheorie)
H3.0. Overzicht
H3.1. Ethnomethodologie
H3.1.1. Inleidende info
H3.1.2. Garfinkels ordeverstoringen (‘Breaching experiments’)
H3.1.3. Ethnomethodologie
H3.1.4. Interpretatieve procedures
H3.1.5. Conversatie analyse
H3.1.6. Garfinkels ordeverstoringen (‘Breaching experiments’):
H3.2. Rationele keuzetheorie
H3.2.1. Assumptie:
H3.2.2. Handelingsmodellen: rationele keuzetheorie
H3.2.3. Geschiedenis en context: sociale orde of coördinatie door eigenbelang
H3.2.4. Rationele keuzetheorie
H3.2.5. Basisassumpties
H3.2.5.1. Algemene assumpties
H3.2.5.2. Assumptie van (doel-)rationaliteit: implicaties
H3.2.5.3. Basisassumpties: onzekerheid en risico’s
H3.2.5.4. Basisassumpties: strategische of parametrische keuzes
H3.2.6. Toepassingen (individuele gedragsmodel)
H3.2.6.1. Democratische verkiezingen en stemgedrag politologie
1
, Nina Reyn - SEW
H3.2.6.2. Menselijke generositeit (altruïsme) en giften (cadeaus)
H3.2.6.3. Religie
H3.2.7. Speltheorie (game theory)
H3.2.7.1. Algemeen spel
H3.2.7.2. Verschillende soorten spelen: breed gamma
H3.2.7.3. Coördinatie – spel : Battle of the sexes : zie schema dia 22 – C4
H3.2.7.4.Collectieve-actie problemen: Het gevangenendilemma
H3.2.7.5. ‘Tragedy of the Commons’ (Hardin): dia 31
H3.2.7.6. Mancur Olson’s ‘The logic of collective action’ (1965)
H3.2.7.7. Belang van vertrouwen bij problemen van collectieve actie
H3.2.7.8. Sociale dilemma’s
H3.2.8. Kritiek op RTC deze speltheorieën
MACRO-SOCIOLOGIE
H4. Functionalisme en handelings- en systeemtheorie van Talcott Parsons
H4.1. Hoofdvragen van de sociologie
H4.2. Van handelingen naar sociale structuur/sociale systemen:
H4.3. Hedendaagse sociologische theorie:
H4.4. Voorbij handelings-en systeemtheorie:
H4.5. Functionalisme (1): overzicht
H4.5.1. Algemene inleiding
H4.5.2. Geschiedenis en context (structureel functionalisme)
H4.5.3. Functionalistisch denken: een toepassing
H4.5.4. Parsons (1902-1979): algemene situering en theorieopvatting
H4.5.5. Parsons’ theorieopvatting
H4.5.6. De vroege Parsons: handelingstheorie
H4.5.7. Parsons als systeemtheoreticus: ‘The Social System’ (1951)
H4.5.8. De kernbegrippen: institutionalisering, internalisering en socialisatie, sociale
controle
H4.5.8.1. Sociale controle én internalisering
H4.5.8.2. Parsons’ socialisatietheorie: internalisering van waardepatronen in
de moderne maatsch
H4.5.9. Sociale verandering: modernisering als functionele differentiatie en culturele
generalisatie
H4.5.9.1. Modernisering als functionele differentiatie en culturele
generalisatie
H4.5.9.2. Een voorbeeld van waardengeneralisering: Richard Bellah’s civil
religion
H4.5.9.3. Een voorbeeld van waardengeneralisering: morele individualisme
en mensenrechten
H4.5.9.4. Een voorbeeld van waardengeneralisering (3): invisible’ religion
(Thomas Luckmann)
H4.5.10. Formalisering van normatieve waardepatronen: Parsons’ patroonvariabelen
H4.5.11. Een toepassing van Parsons’ theorie: ziekte en gezondheid
H4.5.12. Kritiek
H4.5.12.1. Algemeen
H4.5.12.2. Lewis Coser / Georg Simmel: de positieve functies van het conflict
H4.5.12.3. Conflict als veiligheidsklep
H4.5.12.4. Groepsniveau: integrerende werking van conflict
H4.5.12.5. Conflict en democratie
H4.5.12.6. Impact en functies van conflict in groepsstructuren
H4.5.12.7. Robert Merton’s epistemologische kritiek op het functionalisme
H5. Niklas Luhmann
2
, Nina Reyn - SEW
H5.1. Niklas Luhmann (1927-1998)
H5.2. Luhmann’s werkwijze en theorieopvatting
H5.3. Systeemtheoretische uitgangspunten
H5.4. Sociale systemen als communicatiesystemen
H5.5. Luhmanns communicatiebegrip:
H5.6. Verhouding tussen psychische en sociale systemen
H5.7. Maatschappijtheorie
H5.7.1. Types sociale systemen
H5.7.2. Vormen van systeemdifferentiatie
H5.7.3. Drie grote typen in maatschappijen (op basis van evolutie communicatie)
H5.7.4. Functionele differentiatie
H5.8. Functionele differentiatie van de moderne maatschappij : enkele voorbeelden
H5.8.1. Bvb. Economie
H5.8.2. Functionele differentiatie
H5.8.3. Luhmann’s diagnose van de functioneel gedifferentieerde
(wereld)maatschappij
H6. Kritische Theorie: een analyse van het hedendaagse kapitalisme
H6.1. Sociologie als studie van het kapitalisme (Streeck)
H6.2. Kritische Theorie : een herlezing van Marx en Weber
H6.2.1. Kritische maatschappijtheorie: uitgangspunten
H6.2.2. Jürgen Habermas: 3 kennisbelangen
H6.2.3. De specifieke positie van de sociale wetenschappen
H6.3. De erfenis van Marx: kritische analyse van het kapitalistische bestel
H6.3.1. Marx
H6.3.2. De erfenis van Marx: doctrinair marxisme of revisionisme?
H6.3.3. Ontstaan Kritische Theorie: Institüt für Sozialforschung (‘Frankfurter Schule’),
1924
H6.3.4. Ontstaan Kritische Theorie: Institüt für Sozialforschung
H6.3.5. Max Horkheimer en de crisis van de marxistische maatschappijkritiek
H6.3.6. Horkheimer: ‘kritische theorie’
H6.3.7. De filosofische dimensie: identiteitsdenken
H6.3.8. De politiek-pyschologische dimensie: ‘The authoritarian personality’
H6.3.9. De culturele dimensie van onderwerping: cultuurindustrie
H6.3.10. Kunst als laatste protest en toevluchtsoord
H6.3.11. Cultuurindustrie als instrument van ‘aanpassing’ en ‘volgzaamheid’
H6.4. De erfenis van Weber: de dwang en ‘irrationaliteit’ van doorgedreven rationalisering
H6.4.1. Modernisering als rationalisatie: Max Weber
H6.5. Michel Foucault: rationalisering, disciplinering en controle
H6.5.1. Modernisering als disciplinering: Michel Foucault
H6.5.2. Surveiller et Punir (1976)
H6.5.3. Moderne maatschappij als Panopticon
H6.5.4. Het kapitalisme als een historisch en cultureel systeem
H6.5.5. Enkele kritische analyses van het hedendaagse kapitalistische bestel
H7. Globalisering, post-kolonialisme
H7.1. Globalisering: ontstaan van een wereldmaatschappij en wereldcultuur
H7.1.1. Globalisering als tijdsdiagnose
H7.1.2. Een krimpende wereld: ‘Time-space compression’ en ‘de-
territorialisering’ prentje dia 7
H7.1.3. Kritiek op het ‘methodologisch nationalisme’ van de sociale
wetenschappen
H7.1.4. Sociale relaties als netwerken
H7.2. Korte geschiedenis van globalisering
3
, Nina Reyn - SEW
H7.2.1. Wereldwijde vernetwerking tot 1750:
H7.2.2. De eerste globalisering (1750-1890 - de lange 19 e E)
H7.2.3. De tweede globalisering (vanaf 1945)
H7.3. Een kritische kijk op onze mondiale wereld: het ‘post-koloniale’ perspectief
H7.3.1. Postkolonialisme/Postkoloniale kritiek
H7.3.2. Post-koloniale kritiek: het denken in termen van ‘cultuur’, ‘ras’ en ‘etniciteit’
H7.3.3. Missionering
H7.3.4. ‘Provincializing Europe’
H7.3.5. Edward Said’s Orientalism vloeit voort uit tweedeling in moderne denken
4
Hedendaagse sociologische theorie
Inhoudstafel
H0. Algemene inleiding
H0.1. Algemene informatie
H1: Theorie en onderzoek
H1.1. Theorie en onderzoek: praktische nut theorie, waartoe dient sociologische theorie?
H1.2. Hedendaagse Sociologische Theorie?
H1.2.1. Wat is theorie?
H1.2.2. Hoe komt theorie tot stand?
H1.2.3. Sociologische: algemene versus specifieke theorie
H1.2.4. Sociologische theorie of sociale theorie
H1.2.5. Hoofdvragen van de sociologie:
H1.2.6. Theorie voor de hedendaagse samenleving?
H2: Interpretatieve handelingstheorie: symbolisch interactionisme, erving Goffman, Randall Collins
H2.0. Overzicht
H2.1. Handelingstheorie: assumpties
H2.2. Intepretatieve handelingstheorie: historische context en basiskenmerken
H2.3. Herbert Blumer’s formulering als ‘symbolisch interactionisme’ (1970)
H2.4. Het dramaturgische perspectief
H2.4.1. Erving Goffman (1922-1982)
H2.4.2. Randall Collins
H2.5. Enkele toepassingen van symbolisch interactionisme, Goffman, Collins
H2.5.1. De sociologie van emoties: emotion work
H2.5.2. Sociologie van geweld (Anderson, Collins):
H2.5.3. Sociologie van geweld (Randall Collins):
H2.5.4. ‘Code of the street’ (Elijah Anderson)
H2.5.5. Sociologie van sociale stratificatie
H2.5.6. Arbeidsmarktrecrutering: Fitting together
H3: Interpretatieve handelingstheorie (ethnomethodologie) en utilitaristische handelingstheorie:
(rationele keuzetheorie)
H3.0. Overzicht
H3.1. Ethnomethodologie
H3.1.1. Inleidende info
H3.1.2. Garfinkels ordeverstoringen (‘Breaching experiments’)
H3.1.3. Ethnomethodologie
H3.1.4. Interpretatieve procedures
H3.1.5. Conversatie analyse
H3.1.6. Garfinkels ordeverstoringen (‘Breaching experiments’):
H3.2. Rationele keuzetheorie
H3.2.1. Assumptie:
H3.2.2. Handelingsmodellen: rationele keuzetheorie
H3.2.3. Geschiedenis en context: sociale orde of coördinatie door eigenbelang
H3.2.4. Rationele keuzetheorie
H3.2.5. Basisassumpties
H3.2.5.1. Algemene assumpties
H3.2.5.2. Assumptie van (doel-)rationaliteit: implicaties
H3.2.5.3. Basisassumpties: onzekerheid en risico’s
H3.2.5.4. Basisassumpties: strategische of parametrische keuzes
H3.2.6. Toepassingen (individuele gedragsmodel)
H3.2.6.1. Democratische verkiezingen en stemgedrag politologie
1
, Nina Reyn - SEW
H3.2.6.2. Menselijke generositeit (altruïsme) en giften (cadeaus)
H3.2.6.3. Religie
H3.2.7. Speltheorie (game theory)
H3.2.7.1. Algemeen spel
H3.2.7.2. Verschillende soorten spelen: breed gamma
H3.2.7.3. Coördinatie – spel : Battle of the sexes : zie schema dia 22 – C4
H3.2.7.4.Collectieve-actie problemen: Het gevangenendilemma
H3.2.7.5. ‘Tragedy of the Commons’ (Hardin): dia 31
H3.2.7.6. Mancur Olson’s ‘The logic of collective action’ (1965)
H3.2.7.7. Belang van vertrouwen bij problemen van collectieve actie
H3.2.7.8. Sociale dilemma’s
H3.2.8. Kritiek op RTC deze speltheorieën
MACRO-SOCIOLOGIE
H4. Functionalisme en handelings- en systeemtheorie van Talcott Parsons
H4.1. Hoofdvragen van de sociologie
H4.2. Van handelingen naar sociale structuur/sociale systemen:
H4.3. Hedendaagse sociologische theorie:
H4.4. Voorbij handelings-en systeemtheorie:
H4.5. Functionalisme (1): overzicht
H4.5.1. Algemene inleiding
H4.5.2. Geschiedenis en context (structureel functionalisme)
H4.5.3. Functionalistisch denken: een toepassing
H4.5.4. Parsons (1902-1979): algemene situering en theorieopvatting
H4.5.5. Parsons’ theorieopvatting
H4.5.6. De vroege Parsons: handelingstheorie
H4.5.7. Parsons als systeemtheoreticus: ‘The Social System’ (1951)
H4.5.8. De kernbegrippen: institutionalisering, internalisering en socialisatie, sociale
controle
H4.5.8.1. Sociale controle én internalisering
H4.5.8.2. Parsons’ socialisatietheorie: internalisering van waardepatronen in
de moderne maatsch
H4.5.9. Sociale verandering: modernisering als functionele differentiatie en culturele
generalisatie
H4.5.9.1. Modernisering als functionele differentiatie en culturele
generalisatie
H4.5.9.2. Een voorbeeld van waardengeneralisering: Richard Bellah’s civil
religion
H4.5.9.3. Een voorbeeld van waardengeneralisering: morele individualisme
en mensenrechten
H4.5.9.4. Een voorbeeld van waardengeneralisering (3): invisible’ religion
(Thomas Luckmann)
H4.5.10. Formalisering van normatieve waardepatronen: Parsons’ patroonvariabelen
H4.5.11. Een toepassing van Parsons’ theorie: ziekte en gezondheid
H4.5.12. Kritiek
H4.5.12.1. Algemeen
H4.5.12.2. Lewis Coser / Georg Simmel: de positieve functies van het conflict
H4.5.12.3. Conflict als veiligheidsklep
H4.5.12.4. Groepsniveau: integrerende werking van conflict
H4.5.12.5. Conflict en democratie
H4.5.12.6. Impact en functies van conflict in groepsstructuren
H4.5.12.7. Robert Merton’s epistemologische kritiek op het functionalisme
H5. Niklas Luhmann
2
, Nina Reyn - SEW
H5.1. Niklas Luhmann (1927-1998)
H5.2. Luhmann’s werkwijze en theorieopvatting
H5.3. Systeemtheoretische uitgangspunten
H5.4. Sociale systemen als communicatiesystemen
H5.5. Luhmanns communicatiebegrip:
H5.6. Verhouding tussen psychische en sociale systemen
H5.7. Maatschappijtheorie
H5.7.1. Types sociale systemen
H5.7.2. Vormen van systeemdifferentiatie
H5.7.3. Drie grote typen in maatschappijen (op basis van evolutie communicatie)
H5.7.4. Functionele differentiatie
H5.8. Functionele differentiatie van de moderne maatschappij : enkele voorbeelden
H5.8.1. Bvb. Economie
H5.8.2. Functionele differentiatie
H5.8.3. Luhmann’s diagnose van de functioneel gedifferentieerde
(wereld)maatschappij
H6. Kritische Theorie: een analyse van het hedendaagse kapitalisme
H6.1. Sociologie als studie van het kapitalisme (Streeck)
H6.2. Kritische Theorie : een herlezing van Marx en Weber
H6.2.1. Kritische maatschappijtheorie: uitgangspunten
H6.2.2. Jürgen Habermas: 3 kennisbelangen
H6.2.3. De specifieke positie van de sociale wetenschappen
H6.3. De erfenis van Marx: kritische analyse van het kapitalistische bestel
H6.3.1. Marx
H6.3.2. De erfenis van Marx: doctrinair marxisme of revisionisme?
H6.3.3. Ontstaan Kritische Theorie: Institüt für Sozialforschung (‘Frankfurter Schule’),
1924
H6.3.4. Ontstaan Kritische Theorie: Institüt für Sozialforschung
H6.3.5. Max Horkheimer en de crisis van de marxistische maatschappijkritiek
H6.3.6. Horkheimer: ‘kritische theorie’
H6.3.7. De filosofische dimensie: identiteitsdenken
H6.3.8. De politiek-pyschologische dimensie: ‘The authoritarian personality’
H6.3.9. De culturele dimensie van onderwerping: cultuurindustrie
H6.3.10. Kunst als laatste protest en toevluchtsoord
H6.3.11. Cultuurindustrie als instrument van ‘aanpassing’ en ‘volgzaamheid’
H6.4. De erfenis van Weber: de dwang en ‘irrationaliteit’ van doorgedreven rationalisering
H6.4.1. Modernisering als rationalisatie: Max Weber
H6.5. Michel Foucault: rationalisering, disciplinering en controle
H6.5.1. Modernisering als disciplinering: Michel Foucault
H6.5.2. Surveiller et Punir (1976)
H6.5.3. Moderne maatschappij als Panopticon
H6.5.4. Het kapitalisme als een historisch en cultureel systeem
H6.5.5. Enkele kritische analyses van het hedendaagse kapitalistische bestel
H7. Globalisering, post-kolonialisme
H7.1. Globalisering: ontstaan van een wereldmaatschappij en wereldcultuur
H7.1.1. Globalisering als tijdsdiagnose
H7.1.2. Een krimpende wereld: ‘Time-space compression’ en ‘de-
territorialisering’ prentje dia 7
H7.1.3. Kritiek op het ‘methodologisch nationalisme’ van de sociale
wetenschappen
H7.1.4. Sociale relaties als netwerken
H7.2. Korte geschiedenis van globalisering
3
, Nina Reyn - SEW
H7.2.1. Wereldwijde vernetwerking tot 1750:
H7.2.2. De eerste globalisering (1750-1890 - de lange 19 e E)
H7.2.3. De tweede globalisering (vanaf 1945)
H7.3. Een kritische kijk op onze mondiale wereld: het ‘post-koloniale’ perspectief
H7.3.1. Postkolonialisme/Postkoloniale kritiek
H7.3.2. Post-koloniale kritiek: het denken in termen van ‘cultuur’, ‘ras’ en ‘etniciteit’
H7.3.3. Missionering
H7.3.4. ‘Provincializing Europe’
H7.3.5. Edward Said’s Orientalism vloeit voort uit tweedeling in moderne denken
4
