Jeugdrecht
Jeugdbeschermingsrecht = regelt de interventies van kinderen/jongeren die in bijzondere
probleemsituaties (VOS) zitten of delicten hebben gepleegd (MOF).
- Twee doelgroepen:
o Problematische/verontrustende opvoedingssituatie POS/VOS
o Als misdrijf omschreven feit MOF
- Twee soorten interventies:
o Vrijwillige/buitengerechtelijke hulpverlening: door jeugdhulpaanbieders (vb. opvoeders)
o Gedwongen hulpverlening: door jeugdrechtbank
o Zowel POS/VOS als MOF kunnen aan beide worden onderworpen
- Twee bevoegdheidsniveaus:
o Gemeenschappen
o Federale overheid
- “Ius sui generis” (= speciaal) karakter van het jeugdrecht:
1. Tegenover jongeren wordt er gewerkt met specifieke procedures
2. Streven finaliteit/doelstelling na
3. Kinderen in ontwikkeling hebben kinderrechten
4. Jeugdrecht heeft gezinsgerichtheid: gezin is hoeksteen maatschappij en verantwoordelijk
opvoeding kind, zo niet neemt overheid rol over
5. Subsidiariteitsbeginsel = overheid moet voorrang geven aan gezinsgerichtheid, kind zo lang
mogelijk binnen gezin.
1.Geschiedenis van het Belgische jeugdrecht in vogelvlucht
1.Kinderbeschermingsrecht
- Kinderbeschermingsrecht 1912 = kinderen -16j apart van volwassenstrafrecht.
o Kinderen -16j: vermoeden misdrijven zonder oordeel des onderscheids
o Niet enkel delinquenten ook pre-delinquenten (vb. landloper)
o Ouderlijke klacht bij wangedrag
o Kinderen slachtoffer van onwaardige ouders (vb. mishandelen) → Rechtbank Eerste Aanleg
▪ Geen delinquent
▪ Premi voor delict systeem = beter voor kind om misdrijf te plegen, want dan wordt
je geholpen.
▪ Oplossing parket:
• Biedt onwaardige ouders keuze om vervolgd te worden
• Ouders kunnen klacht indienen, dan kinderrechter bevoegd
2.Jeugdbescherming
- Jeugdbescherming 1965 = onwaardige ouders gaan samen met kinderen in gevaar onder
bevoegdheid komen van jeugdrechter.
o Beslissen ontzetting en toezicht gezinsbijslag
o Leeftijd strafrechtelijke verantwoordelijkheid -18j
o Wangedrag (vb. spijbelen) valt onder pre-delinquentie
o Kind in gevaar = minderjarigen wier gezondheid, veiligheid of zedelijkheid gevaar loopt.
▪ Brede/vage definitie: iedere jongere ervaart dit
o Ouderlijke ontzetting en toezicht gezinsbijslag
o Buitengerechtelijke organen: Jeugdbeschermingscomités = treden op om gezinnen in nood
bij te staan.
1
,3.Jaren ’70
- Kritieken:
o Oliecrisis
o Studentenbetogingen
o Betogingen tegen oorlog in Vietnam
o Strijd voor gelijke rechten voor zwarte burgers in VS
o Eerste gaypride/holebibeweging
o Tweede golf van feminisme
o Taalstrijd Vlaamse beweging voor meer onafhankelijkheid
Twee belangrijke kritieken op hedendaagse jeugdhulpverlening:
- Sociale controle-perspectief
- Tegen paternalisme
1.Sociale controle-perspectief
- In praktijk: verzorgingsstaat/jeugdbescherming geeft aanleiding tot toenemende controle van
overheidswegen op armere klassen
- Kinder- en jeugdbescherming: wordt altijd gesproken over helpen, hulpverlenende interventies,
belang van het kind,…
o Beschermingsmaatregelen lijken op klassieke straffen (vb. jeugdinstellingen met tralies)
o Niet omdat taal mooie woorden gebruikt het in de praktijk ook zo is
2.Tegen paternalisme
- Paternalisme = volwassenen weten het beter dan kinderen.
- Kinderen en jongeren gaan daar tegen in → strijden voor eigen rechten
4.Jaren ‘80
- Ontstaan internationaal kinderrechtenverdrag = kinderen krijgen rechten toe.
- Staatshervorming = bevoegdheden worden verdeeld, federale overheid minder bevoegdheden
tegenover gemeenschappen en gewesten.
- Staatshervorming als kans voor hervorming jeugdbescherming:
o Uitgeleide aan de jeugdbescherming:
▪ Jeugdsanctierecht = klassiek strafrechtelijk rechtssysteem op maat van jongere.
▪ Herstelrecht = slachtoffer belangrijke positie, jonge dader herstelt schade aan
slachtoffer.
- Band tussen institutionele en fundamentele vraagstukken:
o Wie bevoegd voor jeugdrecht:
▪ Straffen → bevoegdheid federale overheid
▪ Helpen en bijstand personen → bevoegdheid gemeenschappen
- Staatshervorming:
o Belgische weg:
▪ Vlaamse weg:
• Vlaamse decreten integrale jeugdhulp 2013
• Kinderen in gevaar, pre-delinquenten → POS/VOS
▪ Belgische weg: jongeren die delicten plegen
• Federale wetten 1994, 2006
• MOF, ontzetting ouders en toezicht gezinsbijslag
2
, 5.6e staatshervorming
- Stuk van federale bevoegdheid naar gemeenschappen:
o Opgave maatregelen tegenover MOF: interventies, reacties, sancties tegenover
jeugddelicten
- Vlaamse jeugddelinquentiedecreet 2019 = regelt MOF en welke maatregelen en sancties
tegenover jongeren.
- Ontzetting ouders en toezicht gezinsbijslag → federale bevoegdheid
6.Conclusie: complexiteit jeugdrecht
- Historische continuïteit (vb. alleenzetelend rechter) → discontinuïteit (vb. ontstaan
kinderrechten)
- Bevoegdheid inzake jeugdbeschermingsrecht:
o Belgische bevoegdheidsverdeling
o Europees/internationale rechtsnormen en kinderrechten
- 2 doelgroepen: MOF → VOS + ouders
- 2 soorten interventies: vrijwillig → gedwongen
- Law in books → law in action: wat er gezegd wordt is niet altijd wat er gedaan wordt
- Modellenstrijd, moet je jongeren: beschermen? → straffen? → aanmoedigen tot herstel
2.Bevoegdheidsverdeling jeugdrecht in België
1.Communautarisering van de jeugdbescherming in 3 stappen
Stap 1: Oprichting gemeenschappen en gewesten 1980
1.Gemeenschapsbevoegdheden: “persoonsgebonden aangelegenheden”
1. Culturele aangelegenheden
2. Onderwijs
3. Persoonsgebonden aangelegenheden (vb. bijstand aan personen)
4. Het gebruik der talen
5. Samenwerking tussen gemeenschappen, internationale samenwerking in deze aangelegenheden,…
2.Gewestelijke bevoegdheden: “plaatsgebonden aangelegenheden”
1. Ruimtelijke ordening
2. Milieu en waterbeleid
3. Landinrichting en natuurbehoud
4. Huisvesting
5. Landbouw en zeevisserij
6. …
3.Federale bevoegdheden
1. Buitenlandse zaken
2. Landsverdediging (vb. leger)
3. Justitie
4. Politie
5. Financiën
6. …
Bijstand aan personen: gemeenschappen bevoegd jeugdbescherming met uitzondering aangelegenheden
onder burgerlijk recht, strafrecht of gerechtelijk recht
3
Jeugdbeschermingsrecht = regelt de interventies van kinderen/jongeren die in bijzondere
probleemsituaties (VOS) zitten of delicten hebben gepleegd (MOF).
- Twee doelgroepen:
o Problematische/verontrustende opvoedingssituatie POS/VOS
o Als misdrijf omschreven feit MOF
- Twee soorten interventies:
o Vrijwillige/buitengerechtelijke hulpverlening: door jeugdhulpaanbieders (vb. opvoeders)
o Gedwongen hulpverlening: door jeugdrechtbank
o Zowel POS/VOS als MOF kunnen aan beide worden onderworpen
- Twee bevoegdheidsniveaus:
o Gemeenschappen
o Federale overheid
- “Ius sui generis” (= speciaal) karakter van het jeugdrecht:
1. Tegenover jongeren wordt er gewerkt met specifieke procedures
2. Streven finaliteit/doelstelling na
3. Kinderen in ontwikkeling hebben kinderrechten
4. Jeugdrecht heeft gezinsgerichtheid: gezin is hoeksteen maatschappij en verantwoordelijk
opvoeding kind, zo niet neemt overheid rol over
5. Subsidiariteitsbeginsel = overheid moet voorrang geven aan gezinsgerichtheid, kind zo lang
mogelijk binnen gezin.
1.Geschiedenis van het Belgische jeugdrecht in vogelvlucht
1.Kinderbeschermingsrecht
- Kinderbeschermingsrecht 1912 = kinderen -16j apart van volwassenstrafrecht.
o Kinderen -16j: vermoeden misdrijven zonder oordeel des onderscheids
o Niet enkel delinquenten ook pre-delinquenten (vb. landloper)
o Ouderlijke klacht bij wangedrag
o Kinderen slachtoffer van onwaardige ouders (vb. mishandelen) → Rechtbank Eerste Aanleg
▪ Geen delinquent
▪ Premi voor delict systeem = beter voor kind om misdrijf te plegen, want dan wordt
je geholpen.
▪ Oplossing parket:
• Biedt onwaardige ouders keuze om vervolgd te worden
• Ouders kunnen klacht indienen, dan kinderrechter bevoegd
2.Jeugdbescherming
- Jeugdbescherming 1965 = onwaardige ouders gaan samen met kinderen in gevaar onder
bevoegdheid komen van jeugdrechter.
o Beslissen ontzetting en toezicht gezinsbijslag
o Leeftijd strafrechtelijke verantwoordelijkheid -18j
o Wangedrag (vb. spijbelen) valt onder pre-delinquentie
o Kind in gevaar = minderjarigen wier gezondheid, veiligheid of zedelijkheid gevaar loopt.
▪ Brede/vage definitie: iedere jongere ervaart dit
o Ouderlijke ontzetting en toezicht gezinsbijslag
o Buitengerechtelijke organen: Jeugdbeschermingscomités = treden op om gezinnen in nood
bij te staan.
1
,3.Jaren ’70
- Kritieken:
o Oliecrisis
o Studentenbetogingen
o Betogingen tegen oorlog in Vietnam
o Strijd voor gelijke rechten voor zwarte burgers in VS
o Eerste gaypride/holebibeweging
o Tweede golf van feminisme
o Taalstrijd Vlaamse beweging voor meer onafhankelijkheid
Twee belangrijke kritieken op hedendaagse jeugdhulpverlening:
- Sociale controle-perspectief
- Tegen paternalisme
1.Sociale controle-perspectief
- In praktijk: verzorgingsstaat/jeugdbescherming geeft aanleiding tot toenemende controle van
overheidswegen op armere klassen
- Kinder- en jeugdbescherming: wordt altijd gesproken over helpen, hulpverlenende interventies,
belang van het kind,…
o Beschermingsmaatregelen lijken op klassieke straffen (vb. jeugdinstellingen met tralies)
o Niet omdat taal mooie woorden gebruikt het in de praktijk ook zo is
2.Tegen paternalisme
- Paternalisme = volwassenen weten het beter dan kinderen.
- Kinderen en jongeren gaan daar tegen in → strijden voor eigen rechten
4.Jaren ‘80
- Ontstaan internationaal kinderrechtenverdrag = kinderen krijgen rechten toe.
- Staatshervorming = bevoegdheden worden verdeeld, federale overheid minder bevoegdheden
tegenover gemeenschappen en gewesten.
- Staatshervorming als kans voor hervorming jeugdbescherming:
o Uitgeleide aan de jeugdbescherming:
▪ Jeugdsanctierecht = klassiek strafrechtelijk rechtssysteem op maat van jongere.
▪ Herstelrecht = slachtoffer belangrijke positie, jonge dader herstelt schade aan
slachtoffer.
- Band tussen institutionele en fundamentele vraagstukken:
o Wie bevoegd voor jeugdrecht:
▪ Straffen → bevoegdheid federale overheid
▪ Helpen en bijstand personen → bevoegdheid gemeenschappen
- Staatshervorming:
o Belgische weg:
▪ Vlaamse weg:
• Vlaamse decreten integrale jeugdhulp 2013
• Kinderen in gevaar, pre-delinquenten → POS/VOS
▪ Belgische weg: jongeren die delicten plegen
• Federale wetten 1994, 2006
• MOF, ontzetting ouders en toezicht gezinsbijslag
2
, 5.6e staatshervorming
- Stuk van federale bevoegdheid naar gemeenschappen:
o Opgave maatregelen tegenover MOF: interventies, reacties, sancties tegenover
jeugddelicten
- Vlaamse jeugddelinquentiedecreet 2019 = regelt MOF en welke maatregelen en sancties
tegenover jongeren.
- Ontzetting ouders en toezicht gezinsbijslag → federale bevoegdheid
6.Conclusie: complexiteit jeugdrecht
- Historische continuïteit (vb. alleenzetelend rechter) → discontinuïteit (vb. ontstaan
kinderrechten)
- Bevoegdheid inzake jeugdbeschermingsrecht:
o Belgische bevoegdheidsverdeling
o Europees/internationale rechtsnormen en kinderrechten
- 2 doelgroepen: MOF → VOS + ouders
- 2 soorten interventies: vrijwillig → gedwongen
- Law in books → law in action: wat er gezegd wordt is niet altijd wat er gedaan wordt
- Modellenstrijd, moet je jongeren: beschermen? → straffen? → aanmoedigen tot herstel
2.Bevoegdheidsverdeling jeugdrecht in België
1.Communautarisering van de jeugdbescherming in 3 stappen
Stap 1: Oprichting gemeenschappen en gewesten 1980
1.Gemeenschapsbevoegdheden: “persoonsgebonden aangelegenheden”
1. Culturele aangelegenheden
2. Onderwijs
3. Persoonsgebonden aangelegenheden (vb. bijstand aan personen)
4. Het gebruik der talen
5. Samenwerking tussen gemeenschappen, internationale samenwerking in deze aangelegenheden,…
2.Gewestelijke bevoegdheden: “plaatsgebonden aangelegenheden”
1. Ruimtelijke ordening
2. Milieu en waterbeleid
3. Landinrichting en natuurbehoud
4. Huisvesting
5. Landbouw en zeevisserij
6. …
3.Federale bevoegdheden
1. Buitenlandse zaken
2. Landsverdediging (vb. leger)
3. Justitie
4. Politie
5. Financiën
6. …
Bijstand aan personen: gemeenschappen bevoegd jeugdbescherming met uitzondering aangelegenheden
onder burgerlijk recht, strafrecht of gerechtelijk recht
3
