Samenvatting omgevingsrecht

Hfdst. 1: Omgevingsrecht en het recht
1 Recht
1.1 Recht
= geheel van normen of regels waarmee de mens de maatschappij ordent
 Deze regels gelden dan binnen de landsgrenzen en soms ook voor eigen burgers in het buitenland
Vb. de regeling in ons burgerlijk wetboek in verband met het huwelijk

1.2 Rechtstakken
 Recht wordt onderverdeeld in 2 takken:
 Publiekrecht
o Regelt organisatie van de staat en verhouding tussen burger en overheid
 Privaatrecht
o Regelt private betrekkingen die geen verband houden met de uitoefening van het
staatsgezag
 Vooral bestuursrecht maar niet alleen: dwarsdoorsnede van het recht
 Moeilijke indeling om traditionele classificatie
 Vergunningsplicht om te bouwen enz., aansprakelijkheid voor milieuschade, ecofiscaliteit, …
 Ecofiscaliteit waarbij een taks wordt gezet op goederen dat is vaak fiscaal recht maar ook
bestuursrecht
 Toenemende invloed op het privaatrecht
 bv. bodemattest bij verkoop van een onroerend goed
 vb. als je als verkoper een grond verkoopt dan moet je een bodemattest aanvragen en dat is
een attest dat zegt of u bodem verontreinigd is of niet en dat moet met de koper worden
overlegd. Vanaf de verkoopcompromis moet dit bodemattest aanwezig zijn!
 Omgevingsrecht beïnvloedt andere rechtstakken

1.3 Rechtsbronnen
 Wetgeving
 Materiële wetten die uitgaan van een overheid
 Grondwet, wetten, decreten en besluiten van de Vlaamse regering
 Rechtspraak en rechtsleer
 Algemene rechtsbeginselen

1.4 Dwingend recht en aanvullend recht
 Dwingend recht: rechtsonderhorigen mogen niet afwijken
 Openbare orde: mogen niet afwijken omdat ze de grondslagen van onze maatschappij raken
 Vb. huurovereenkomst omtrent onvergund appartementsgebouw werd ontbonden ten laste
van de verhuurder
 Aanvullend recht: slechts van toepassing voor zover partijen er niet van afwijken
 Vb. het wettelijk huwelijksvermogensstelsel geldt voor zover de gehuwden er niet voor
kiezen een eigen regeling uit te werken

2 Bestuursrecht
2.1 Omschrijving en situering
 Administratief recht of bestuursrecht = recht met betrekking tot de organisatie, bevoegdheden,
werking en het optreden van de bestuurlijke overheden en rechtsbescherming van de bestuurde
tegen dat overheidsoptreden

1

, 2.2 Milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
 Omgevingsrecht = milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht
 Wetgeving wordt er vooral opgevat als een instrument dat de overheid kan gebruiken om een beleid
te voeren
 Milieubeleid gericht op:
 Milieuhygiëne: bestrijding van verontreiniging
o Bescherming van de mens en het fysieke milieu tegen milieuverontreiniging
 Milieubeheer: beheer natuurlijke rijkdommen
o Duurzame aanwending van niet-levende natuurlijke rijkdommen zoals water en
bodem
 Natuurbehoud: behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna
o Natuurbescherming en landschapszorg
 Ruimtelijke ordening:
 Beleid gericht op bescherming van de ruimtelijke kwaliteit of de beheersing van de
ruimtelijke ontwikkeling door vooral de bescherming van beschikbare ruimte
 Bestemming van ruimte: toekenning van functies van gebieden, zoals wonen, landbouw,
industrie
 Vb. een gebied een bestemming als woongebied geven op een ruimtelijk plan
 Beleid inzake onroerend erfgoed (monumenten, enz.)
 Leunt sterk aan bij milieubeleid en ruimtelijke ordening
 Energierecht (regulering m.b.t. productie, transport, verbruik van energie)
 Gericht op de regulering van het menselijk handelen met betrekking tot de productie of de
ontginning, …

2.3 Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België
 Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’: exploitatievergunning, …
 Vb. mensen waste vroeger hun kleren in de rivieren en hierdoor werd de rivier vuil en de
volgende stad die lager lag had ook dit vuil water
 Er gaan mensen dood door SMOG dus er komen beperkte normen omtrent
luchtverontreiniging
 Er zat niet veel visie achter het beleid dat de overheid gaf
 Sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970
 Aparte wetten voor verschillende milieucompartimenten (oppervlaktewater, lucht, bodem,
grondwater, afval, natuur, …)
 Vb. om bepaalde zaken te doen moest je een vergunning hebben
 Ruimtelijke ordening ook apart
 Begin met Stedenbouwwet van 1962 (bouwvergunning, planning)
 Vlaanderen heeft een ruimtelijke wanorde, er is geen regeling omtrent de ruimtelijke
ordening
 De ruimtelijke ordening is in België veel te laat gekomen omdat er al veel huizen werden
gebouwd zonder dat enige goede regeling aan de grondslag liggen
 Staatshervorming: grotendeels gewestelijke bevoegdheid
 3 verschillende wetgevingen gekregen: Vlaanderen, Brussel, Wallonië
 Vlaanderen voelde onder nieuwe wetgeving dat Wallonië er niet in mee wou gaan

 Milieubeleid sterk internationaal en Europees beïnvloed (luchtkwaliteit, natuur, klimaat, …) maar niet
de ruimtelijke ordening (omdat daar in de EU unanimiteit voor vereist is)
 Onderzoek wijst uit: 90 % van de milieumaatregelen wordt internationaal of door de EU
beïnvloed


2

,  70 % van de milieumaatregelen wordt door EU beïnvloed

 Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht sinds eind jaren 1980, bv. in Vlaanderen:
 Integratie van exploitatie- en lozingsvergunning in milieuvergunning in 1985
 Invloed werkstukken van professoren -> Decreet algemene bepalingen milieubeleid (DABM)
in 1995 (systematisch opgebouwd)

 Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht sinds begin
21e eeuw, bv. In Vlaanderen
 Integratie van stedenbouwkundige en milieuvergunning in omgevingsvergunning in het
omgevingsvergunningsdecreet van 2014
o Zijn van onbepaalde duur geldig
o Bedrijven hoeven dan maar 1 vergunning meer aan te vragen om een hinderlijke
inrichting te kunnen bouwen of exploiteren
 Vb. chemisch bedrijf, metaalfabriek, …)
 Nieuwe term overgewaaid uit Nederland: omgevingsrecht omvat milieurecht en ruimtelijke
ordeningsrecht
o Nederland hebben ander wetgevingsproces
 In andere talen vaak maar één woord voor milieu en omgeving (bv. Engels: ‘environment’)

 Terugdringen van administratieve lasten staat ook centraal
 Normaal zou je u omgevingsvergunning binnen het jaar moeten hebben
o In tegenstelling tot Amerika daar moet je soms 3 jaar wachten op u vergunning
o Tegenstanders van het milieurecht zeggen dat het lastige procedures zijn om
bepaalde zaken te kunnen aanleggen
 Vb. buurtbewoners kunnen een beroep in dienen om een project op te
starten
 Fancy termen: ‘smarter regulation’ , ‘better regulation’, ‘fitness check’
o Vb. Voldoen bepaalde normen nog aan de wetgeving van de EU
o Vanuit Europees niveau worden verschillende en vele documenten geleverd
waardoor verschillende termen op nationaal niveau aangepast moeten worden
 Gevaar: sommigen willen onder dit mom milieubeleid afzwakken
 Zeer recent groene ambities EU: Green Deal, klimaatneutraal tegen 2050…

 Milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht als vakgebied
 Jonge rechtstakken waarbij instrumentele functie van het recht centraal staat (recht als
middel om een beleid te voeren)
 Eigen systematiek en instrumenten (beginselen, kwaliteitsnormen, emissienormen,
productnormen, …)
o Vb. CO2 meter duidt op een kwaliteitsnorm want er moet een bepaalde kwaliteit zijn
in het auditorium en als je boven deze grenswaarde gaat dan moet het auditorium
worden verlucht
 Belangrijk voor welzijn en voor economie
o Vb. als een haven wil uitbreiden dan is het milieurecht van belang
 Belangrijk deel van het bestuursrecht voor de rechtspraktijk, bv. in Vlaanderen
o Handboeken/Boeken o.m. jaarlijks Milieuzakboekje, Zakboekje Ruimtelijke ordening
o Tijdschriften: TMR, TROS, MER, TOO, STORM
 Bevoegdheidsverdeling: gewesten bevoegd behalve voor … administratieve organisatie
 Je hebt extern en intern verzelfstandigde instellingen (agentschap)
Vb. productbeleid, …


3

, 2.3.1 Enkele dingen uit algemeen bestuursrecht om goed te onthouden
Rechtsbescherming: mogelijkheden die burger en overheid ter beschikking staan om in rechte op te
komen tegen wetgevende akten en besluiten van de andere overheid

 Wetgevende akten -> GwH
 Tegen wetten, decreten en ordonnanties staan beroepen op bij het Grondwettelijk Hof
 Exclusieve bevoegdheid om te toetsen aan regels van de Staat, gemeenschappen, gewesten,
…
 Kunnen onwettige akten dan nietig verklaren
 Beroep GwH ingesteld binnen 60 dagen na bekendmaking in BS

 Rechtsbescherming besluiten:
 Preventieve rechtsbescherming
o Gericht op het beïnvloeden van een nog te nemenbesluit
o Vb. aanvraag voor een omgevingsvergunning via het indienen van een bezwaar
tijdens openbaar onderzoek
 Curatieve rechtsbescherming
o Gericht tegen een reeds genomen besluit
o Vb. omgevingsvergunning via het instellen van een administratief of jurisdictioneel
beroep

 Formele vs. materiële motivering bij individuele besluiten
 Besluiten met individuele draagwijdte bevatten een uitdrukkelijke motivering
o = wet betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen
o Vb. motivering in vergunning
 In de beslissing zelf – in het dossier volstaat

 Raad voor vergunningsbetwistingen -> curatieve rechtsbescherming
 Deze raad spreekt zich uit als administratief rechtscollege over beroepen die worden
ingesteld tegen beslissingen, genomen in laatste administratieve aanleg, waarbij een
omgevingsvergunning wordt verleend of geweigerd, ook tegen onteigeningsbesluiten.
 Termijn om hoger beroep in te stellen = 45 dagen
 Tegen arrest RvVb staat cassatieberoep open bij RvS

 Rechtsbescherming tegen besluiten
 Administratief beroep
o Wordt geregeld door de overheid
o Beroep instellen bij een hogere overheid en leidt ertoe dat die overheid een nieuwe
beslissing neemt in het dossier
o Legaliteits- en opportuniteitstoetsing
o Nieuwe beslissing door beroepsinstantie
 Jurisdictioneel beroep
o Bij Raad van State – rechter
o Oordeelt over legaliteit van het besluit en kan vernietigen
o Overheid zal dan een nieuwe beslissing moeten nemen rekening houdend met de
uitspraak van de rechter
o Tenzij wet- of decreetgever ander rechtscollege bevoegd maakt
 vaak: de Raad voor Vergunningsbetwistingen
 in dat geval is de Raad van State cassatierechter

 Exceptie van onwettigheid (art. 159 Gw) -> curatieve rechtsbescherming

4