Samenleving, feiten en problemen
Les 1: inleiding
De ordening van de samenleving
-> in alle landen volgens dezelfde basisprincipes
-> de betekenis van woorden
o Welfare state
-> na WO2 ontstaan (tijdens WO2 warfare state)
o Estado del Bienestar
o Verzorgingsstaat
= staat zorgt voor de burgers
Bv.: tijdelijke werkloosheid
o Welzijnssamenleving
-> eerder gebruikt in Nederland
o Sociale investeringsstaat
= zorgen voor burgers + investeren in burgers
o Actieve welvaartsstaat
= zorgen voor burgers en burgers activeren om verantwoordelijkheid te nemen in de
samenleving
o Sociale markteconomie/ welfare capitalism/ gemengde economie
o Welvaartsdemocratie
= parlementaire democratie + kapitalistische markt
o Consumptiemaatschappij/ overvloedsmaatschappij
-> andere kant van de welvaart
-> door consumptie kan er welvaart zijn
Corona en de welvaartsstaat
-> nu meer dan ooit betekenisvol: centraliteit + belang van instituties van de welvaartsstaat
Bv.: werkloosheid, zorg
→ instituties van de welvaartsstaat zorgen ervoor dat de samenleving blijft draaien
Bv.: woonzorgcentra heel snel geschakeld
“Welvaartsstaat stut de economie en de getroffen burgers en herinnert ons aan
Sociaal Pact 1944”
Sociaal pact: De droom dat kapitalistische groei en sociale herverdeling zouden
leiden tot betere leefomstandigheden voor iedereen
,De welvaartsstaat gaat over welvaart en verdeling door middel van:
• vrije markteconomie
= kapitalisme
→ ° ongelijkheid + welvaart
• met belangrijke sociale correcties (sociale zekerheid, arbeidsrecht, fiscaliteit,
gezondheidszorgen, onderwijs, kinderopvang, …)
= correcties om ongelijkheden af te zwakken en om te zetten naar welvaartsgroei
voor zo veel mogelijk burgers
Bv.: pensioenen voor mensen die te oud zijn en waarvoor de markt geen plaats
meer heeft
• en wederzijdse afhankelijkheid tussen het sociale en het economische : méér dan
sociale correcties achteraf !
→ kapitalisme heeft de welvaartsstaat nodig/ markt is afhankelijk van de sociale
correcties
+ het sociale is afhankelijk van al wat de markt creeërt
Bv.: de overheid investeert in onderwijs, zonder onderwijs zou de markt ook niet
werken
“The welfare state is an essential basis for human flourishing in capitalist society
and an essential basis for capitalist flourishing in human society”
(Garland 2014 , zie voetnoot 35 in DSWS)
-> afhankelijkheid van markt en overheid → ° welvaart
→ Verwevenheid!! Geen sociale correcties achteraf
De welvaarsstaat met vandaag grote uitdagingen
= onopgeloste problemen van de welvaarsstaat
• Armoede niet opgelost
-> we zijn zeer rijk geworden MAAR er is een groep die achterblijft/ die niet kan
deelnemen aan de welvaarsstaat
-> armoede= te weinig middelen om deel te nemen aan de samenleving
,• Ongelijkheid neemt in veel welvaartsstaten toe
-> ongelijkheid begint overal toe te nemen
Corona: ongelijkheid en armoede was er al, corona heeft het enkel nog versterkt
( de pest was een grote gelijkmaker: de armen/ zwakken stierven → corona
alles behalve)
-> wie niet is getroffen, heeft massaal kunnen sparen
→ kloof van ongelijkheid wordt alleen maar groter
• Structurele ondertewerkstelling van lager geschoolden
= werking van de arbeidsmarkt
-> door corona nog minder tewerkstelling
-> bijna volledig tewerkstelling bij de hooggeschoolden → ° lage tewerkstelling bij
laaggeschoolden
• Geluk in plaats van economische groei?
-> bijkomende groei geeft niet méér geluk in rijke landen
→ Easterlin’s paradox: geluk stijgt niet meer vanaf een bepaald niveau van
welvaart (zie slide 26, les 1)
Vraag: moeten we dan nog groei nagaan?
• Grenzen aan de groei
-> door grote groei → ° klimaatopwarming
Club van Rome – Rapport Limits to growth, 1972:
“If the present growth trends in world population, industrialisation, pollution,
food production, and resource depletion continue unchanged, the limits to growth
on this planet will be reached sometime within the next one hundred years. The
most probable result will be a rather sudden and uncontrollable decline in both
population and industrial capacity.”
, Bv.: grenzen aan de groei + ongelijkheid
-> koolstofbelasting zonder correctie → veel zwaarder op lagere inkomens
• Wereldwijde ongelijkheden
-> wederzijdse afhankelijkheden
Olifantencurve:
Horizontale as: wereldburgers van arm naar rijk
Verticale as: inkomens geëvolueerd
– Armen zijn er amper op vooruit gegaan
– Middengroep = Chinezen en Indiërs
-> door economische groei: inkomen hard gestegen
– Rijken: nauwelijks groei/ vooruitgang (zelfs in sommige landen negatief)
-> ongelijkheid/ ongelijke groei → impact op welvaarsstaten
Bv.: Afrika → België
-> met wie zijn we solidair?
We zijn solidair binnen welvaarsstaten/ natiestaten
-> werking van onze eigen welvaarsstaat
Bv.: Brexit: hebben migrerende werknemers recht op kinderbijslag in VK?
Antwoord: nee
-> door crisis: binnen EU → solidariteit tussen arme en rijke landen
Les 1: inleiding
De ordening van de samenleving
-> in alle landen volgens dezelfde basisprincipes
-> de betekenis van woorden
o Welfare state
-> na WO2 ontstaan (tijdens WO2 warfare state)
o Estado del Bienestar
o Verzorgingsstaat
= staat zorgt voor de burgers
Bv.: tijdelijke werkloosheid
o Welzijnssamenleving
-> eerder gebruikt in Nederland
o Sociale investeringsstaat
= zorgen voor burgers + investeren in burgers
o Actieve welvaartsstaat
= zorgen voor burgers en burgers activeren om verantwoordelijkheid te nemen in de
samenleving
o Sociale markteconomie/ welfare capitalism/ gemengde economie
o Welvaartsdemocratie
= parlementaire democratie + kapitalistische markt
o Consumptiemaatschappij/ overvloedsmaatschappij
-> andere kant van de welvaart
-> door consumptie kan er welvaart zijn
Corona en de welvaartsstaat
-> nu meer dan ooit betekenisvol: centraliteit + belang van instituties van de welvaartsstaat
Bv.: werkloosheid, zorg
→ instituties van de welvaartsstaat zorgen ervoor dat de samenleving blijft draaien
Bv.: woonzorgcentra heel snel geschakeld
“Welvaartsstaat stut de economie en de getroffen burgers en herinnert ons aan
Sociaal Pact 1944”
Sociaal pact: De droom dat kapitalistische groei en sociale herverdeling zouden
leiden tot betere leefomstandigheden voor iedereen
,De welvaartsstaat gaat over welvaart en verdeling door middel van:
• vrije markteconomie
= kapitalisme
→ ° ongelijkheid + welvaart
• met belangrijke sociale correcties (sociale zekerheid, arbeidsrecht, fiscaliteit,
gezondheidszorgen, onderwijs, kinderopvang, …)
= correcties om ongelijkheden af te zwakken en om te zetten naar welvaartsgroei
voor zo veel mogelijk burgers
Bv.: pensioenen voor mensen die te oud zijn en waarvoor de markt geen plaats
meer heeft
• en wederzijdse afhankelijkheid tussen het sociale en het economische : méér dan
sociale correcties achteraf !
→ kapitalisme heeft de welvaartsstaat nodig/ markt is afhankelijk van de sociale
correcties
+ het sociale is afhankelijk van al wat de markt creeërt
Bv.: de overheid investeert in onderwijs, zonder onderwijs zou de markt ook niet
werken
“The welfare state is an essential basis for human flourishing in capitalist society
and an essential basis for capitalist flourishing in human society”
(Garland 2014 , zie voetnoot 35 in DSWS)
-> afhankelijkheid van markt en overheid → ° welvaart
→ Verwevenheid!! Geen sociale correcties achteraf
De welvaarsstaat met vandaag grote uitdagingen
= onopgeloste problemen van de welvaarsstaat
• Armoede niet opgelost
-> we zijn zeer rijk geworden MAAR er is een groep die achterblijft/ die niet kan
deelnemen aan de welvaarsstaat
-> armoede= te weinig middelen om deel te nemen aan de samenleving
,• Ongelijkheid neemt in veel welvaartsstaten toe
-> ongelijkheid begint overal toe te nemen
Corona: ongelijkheid en armoede was er al, corona heeft het enkel nog versterkt
( de pest was een grote gelijkmaker: de armen/ zwakken stierven → corona
alles behalve)
-> wie niet is getroffen, heeft massaal kunnen sparen
→ kloof van ongelijkheid wordt alleen maar groter
• Structurele ondertewerkstelling van lager geschoolden
= werking van de arbeidsmarkt
-> door corona nog minder tewerkstelling
-> bijna volledig tewerkstelling bij de hooggeschoolden → ° lage tewerkstelling bij
laaggeschoolden
• Geluk in plaats van economische groei?
-> bijkomende groei geeft niet méér geluk in rijke landen
→ Easterlin’s paradox: geluk stijgt niet meer vanaf een bepaald niveau van
welvaart (zie slide 26, les 1)
Vraag: moeten we dan nog groei nagaan?
• Grenzen aan de groei
-> door grote groei → ° klimaatopwarming
Club van Rome – Rapport Limits to growth, 1972:
“If the present growth trends in world population, industrialisation, pollution,
food production, and resource depletion continue unchanged, the limits to growth
on this planet will be reached sometime within the next one hundred years. The
most probable result will be a rather sudden and uncontrollable decline in both
population and industrial capacity.”
, Bv.: grenzen aan de groei + ongelijkheid
-> koolstofbelasting zonder correctie → veel zwaarder op lagere inkomens
• Wereldwijde ongelijkheden
-> wederzijdse afhankelijkheden
Olifantencurve:
Horizontale as: wereldburgers van arm naar rijk
Verticale as: inkomens geëvolueerd
– Armen zijn er amper op vooruit gegaan
– Middengroep = Chinezen en Indiërs
-> door economische groei: inkomen hard gestegen
– Rijken: nauwelijks groei/ vooruitgang (zelfs in sommige landen negatief)
-> ongelijkheid/ ongelijke groei → impact op welvaarsstaten
Bv.: Afrika → België
-> met wie zijn we solidair?
We zijn solidair binnen welvaarsstaten/ natiestaten
-> werking van onze eigen welvaarsstaat
Bv.: Brexit: hebben migrerende werknemers recht op kinderbijslag in VK?
Antwoord: nee
-> door crisis: binnen EU → solidariteit tussen arme en rijke landen
