Kinderen en jongeren met een leerstoornis
Kinderen met leerproblemen gaan naar school in gewoon onderwijs of buitengewoon onderwijs:
type basisaanbod.
2.1 Leerstoornissen zijn specifieke leerproblemen
Specifieke leerproblemen staat niet gelijk aan de brede betekenis van het leren.
Leren in de ruime/brede betekenis van het woord houdt in dat we ons nieuwe vaardigheden,
gedragingen of kennis eigen maken. Of en hoe we leren, is altijd
het gevolg van een samenspel tussen de mogelijkheden (en
beperkingen) van de persoon en het aanbod van de omgeving.
Als we spreken over leerproblemen en leerstoornissen, doelen
we op leren in de enge betekenis. Het gaat dan over het leren
van schoolse vaardigheden zoals lezen, spellen en rekenen. Ook
het leren van schoolse vaardigheden is afhankelijk van het
samenspel tussen de mogelijkheden van het individu en de
omgeving.
Leerproblemen kunnen op verschillende wijzen geordend worden (ordening van leerproblemen):
Naar schoolse vaardigheden Naar vermoedelijke oorzaken
- Leesproblemen - Primaire leerproblemen
- Spellingsproblemen Bv.: iemand die wel goed scoort op schools vlak,
- Rekenproblemen maar problemen heeft met lezen of taal
(dyslexie))
Bv.: Vriendin heeft zware dyscalculie, had veel
moeilijkheden met wiskunde, haalde zelfs haar
lage schooldiploma niet daardoor. Gigantisch
veel doorzettingsvermogen en haalde
uiteindelijk 2 masterdiploma's.
= leerproblemen schoolse vaardigheden
= geen ontwikkelingsvertraging op andere
gebieden
- Secundaire leerproblemen
= leerprobleem ten gevolge van een tekort in de
omgeving (zoals gezin, school, milieu, cultuur)
of een ander kindprobleem (zoals een
beperking-, gedrags- of emotioneel probleem).
= Als die secundaire problemen er niet zouden
zijn dan zou het leerprobleem er ook niet zijn.
Dyslexie: wat zie je?
Vlotte lezer Dyslectische lezer
- Accuraat, precies, weinig leesfouten - Veel (typische) leesfouten, inaccuraat
- Behoorlijke snelheid - Langzamer, kost meer tijd, belast
- Expressief werkgeheugen
- Begrijpen - Minder expressief of met verkeerde expr
- Weinig inspanning - Minder (direct) leesbegrip
- Veel inspanning
1
, 2.2 Definitie en classificatie
Vroeger sprak men van het discrepantiecriterium. Discrepantie = een duidelijk en meetbaar verschil
tussen 1. Het reële niveau van de lees, spelling of rekenvaardigheid en 2. het niveau dat verwacht
wordt op basis van intelligentie. Hier kwam veel kritiek op, een IQ is geen goede maatstaf voor
verwacht schoolsucces. Het is vervangen door een combinatie van 3 criteria.
Criterium 1: achterstandscriterium
Er is sprake van ernstige achterstand bij het verwerven van schoolse vaardigheden zoals lezen,
spellen of rekenen dan een vergelijkingsgroep (bv. klas).
Die ernstige achterstand wordt geoperationaliseerd als het behalen van een score op één of
meerdere toetsen beneden een vastgesteld cutoff ligt in vergelijking met personen van dezelfde
leeftijd en met dezelfde scholing of meer in het algemeen met personen van een relevante
vergelijkingsgroep.
Criterium 2: hardnekkigheidscriterium
De ernstige achterstand in de specifieke schoolse vaardigheden lezen, spellen of rekenen moet
ook hardnekkig zijn. Dat betekent dat adequate instructie en oefening aantoonbaar onvoldoende
resultaten hebben. Hulp helpt dus niet voldoende.
Instructie-ongevoelig voor remediëring (als een leerkracht probeert om door middel van gerichte
hulp problemen te verhelpen, dan heet dat remediëren) op drie niveaus:
Instructie en oefeningen in de klas
Protocollair aanbod van differentiatie
Individuele remediërende leerhulp
Criterium 3: exclusiviteitscriterium
De hardnekkige leerproblemen mogen niet volledig verklaard worden door andere condities in of
buiten de leerling zoals verstandelijke beperking, gedrags- en emotionele stoornis, zintuiglijke
beperkingen, ongunstige omgevingscondities. De leerproblemen zijn met andere woorden
ernstiger dan op basis van de genoemde ongunstige condities kan verwachten.
Volgens DSM-5 moeten de problemen gedurende minstens zes maanden aanhouden ondanks het
voorzien van hulp.
In de praktijk wordt men geconfronteerd met een grote heterogeniteit in de groep (geen
consensus/duidelijkheid rond definiëring) van personen met een leerstoornis. Het spreekt dan ook
voor zich dat men op zoek gaat naar een indeling in types en subtypes en dat je leerstoornissen niet
altijd als 1 groep kan benaderen.
- Leesstoornis (dyslexie)
- Spellingsstoornis (dysorthografie)
- Rekenstoornis (dyscalculie)
o Subtype 1: procedurele type: vlot en accuraat toepassen van rekenprocedures
o Subtype 2: geheugentype: vlot en accuraat ophalen van rekenfeiten
Lees- en spellingsstoornissen komen meestal in combinatie, dan gebruikt men de term dyslexie en
wordt er niet meer over dysorthografie gesproken.
2.4 Comorbiditeit met andere stoornissen
Leerstoornissen komen vaak voor met:
2
Kinderen met leerproblemen gaan naar school in gewoon onderwijs of buitengewoon onderwijs:
type basisaanbod.
2.1 Leerstoornissen zijn specifieke leerproblemen
Specifieke leerproblemen staat niet gelijk aan de brede betekenis van het leren.
Leren in de ruime/brede betekenis van het woord houdt in dat we ons nieuwe vaardigheden,
gedragingen of kennis eigen maken. Of en hoe we leren, is altijd
het gevolg van een samenspel tussen de mogelijkheden (en
beperkingen) van de persoon en het aanbod van de omgeving.
Als we spreken over leerproblemen en leerstoornissen, doelen
we op leren in de enge betekenis. Het gaat dan over het leren
van schoolse vaardigheden zoals lezen, spellen en rekenen. Ook
het leren van schoolse vaardigheden is afhankelijk van het
samenspel tussen de mogelijkheden van het individu en de
omgeving.
Leerproblemen kunnen op verschillende wijzen geordend worden (ordening van leerproblemen):
Naar schoolse vaardigheden Naar vermoedelijke oorzaken
- Leesproblemen - Primaire leerproblemen
- Spellingsproblemen Bv.: iemand die wel goed scoort op schools vlak,
- Rekenproblemen maar problemen heeft met lezen of taal
(dyslexie))
Bv.: Vriendin heeft zware dyscalculie, had veel
moeilijkheden met wiskunde, haalde zelfs haar
lage schooldiploma niet daardoor. Gigantisch
veel doorzettingsvermogen en haalde
uiteindelijk 2 masterdiploma's.
= leerproblemen schoolse vaardigheden
= geen ontwikkelingsvertraging op andere
gebieden
- Secundaire leerproblemen
= leerprobleem ten gevolge van een tekort in de
omgeving (zoals gezin, school, milieu, cultuur)
of een ander kindprobleem (zoals een
beperking-, gedrags- of emotioneel probleem).
= Als die secundaire problemen er niet zouden
zijn dan zou het leerprobleem er ook niet zijn.
Dyslexie: wat zie je?
Vlotte lezer Dyslectische lezer
- Accuraat, precies, weinig leesfouten - Veel (typische) leesfouten, inaccuraat
- Behoorlijke snelheid - Langzamer, kost meer tijd, belast
- Expressief werkgeheugen
- Begrijpen - Minder expressief of met verkeerde expr
- Weinig inspanning - Minder (direct) leesbegrip
- Veel inspanning
1
, 2.2 Definitie en classificatie
Vroeger sprak men van het discrepantiecriterium. Discrepantie = een duidelijk en meetbaar verschil
tussen 1. Het reële niveau van de lees, spelling of rekenvaardigheid en 2. het niveau dat verwacht
wordt op basis van intelligentie. Hier kwam veel kritiek op, een IQ is geen goede maatstaf voor
verwacht schoolsucces. Het is vervangen door een combinatie van 3 criteria.
Criterium 1: achterstandscriterium
Er is sprake van ernstige achterstand bij het verwerven van schoolse vaardigheden zoals lezen,
spellen of rekenen dan een vergelijkingsgroep (bv. klas).
Die ernstige achterstand wordt geoperationaliseerd als het behalen van een score op één of
meerdere toetsen beneden een vastgesteld cutoff ligt in vergelijking met personen van dezelfde
leeftijd en met dezelfde scholing of meer in het algemeen met personen van een relevante
vergelijkingsgroep.
Criterium 2: hardnekkigheidscriterium
De ernstige achterstand in de specifieke schoolse vaardigheden lezen, spellen of rekenen moet
ook hardnekkig zijn. Dat betekent dat adequate instructie en oefening aantoonbaar onvoldoende
resultaten hebben. Hulp helpt dus niet voldoende.
Instructie-ongevoelig voor remediëring (als een leerkracht probeert om door middel van gerichte
hulp problemen te verhelpen, dan heet dat remediëren) op drie niveaus:
Instructie en oefeningen in de klas
Protocollair aanbod van differentiatie
Individuele remediërende leerhulp
Criterium 3: exclusiviteitscriterium
De hardnekkige leerproblemen mogen niet volledig verklaard worden door andere condities in of
buiten de leerling zoals verstandelijke beperking, gedrags- en emotionele stoornis, zintuiglijke
beperkingen, ongunstige omgevingscondities. De leerproblemen zijn met andere woorden
ernstiger dan op basis van de genoemde ongunstige condities kan verwachten.
Volgens DSM-5 moeten de problemen gedurende minstens zes maanden aanhouden ondanks het
voorzien van hulp.
In de praktijk wordt men geconfronteerd met een grote heterogeniteit in de groep (geen
consensus/duidelijkheid rond definiëring) van personen met een leerstoornis. Het spreekt dan ook
voor zich dat men op zoek gaat naar een indeling in types en subtypes en dat je leerstoornissen niet
altijd als 1 groep kan benaderen.
- Leesstoornis (dyslexie)
- Spellingsstoornis (dysorthografie)
- Rekenstoornis (dyscalculie)
o Subtype 1: procedurele type: vlot en accuraat toepassen van rekenprocedures
o Subtype 2: geheugentype: vlot en accuraat ophalen van rekenfeiten
Lees- en spellingsstoornissen komen meestal in combinatie, dan gebruikt men de term dyslexie en
wordt er niet meer over dysorthografie gesproken.
2.4 Comorbiditeit met andere stoornissen
Leerstoornissen komen vaak voor met:
2
